Nuh alayhissalom
Odam alayhissalomdan keyin oradan ko‘p avlodlar o‘tdi. Odamlar dastlab yagona Allohga ibodat qilar edilar. Ammo asta-sekin ular orasida shirk — Allohga sherik qo‘shish paydo bo‘ldi. Bu qanday boshlangani haqida Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhudan sahih rivoyat bor. Nuh qavmi sig‘inadigan Vadd, Suvo‘, Yag‘us, Ya’uq va Nasr nomli butlar aslida o‘z zamonasining solih kishilari nomlari bo‘lgan. Ular vafot etgach, shayton odamlarga: «Ular o‘tiradigan joylarga haykallarini qo‘yinglar, ismlarini qo‘yinglar», deb vasvasa qilgan. Odamlar shunday qilishgan, lekin u paytda bu haykallarga sig‘inishmagan. O‘sha avlod o‘tib, ilm unutilgach, keyingilar ularga ibodat qila boshlagan (Buxoriy rivoyati).
Bu rivoyat juda ibratli: shirk bir kunda paydo bo‘lmaydi. U yaxshi niyat bilan qilingan kichik bir og‘ishdan boshlanadi va ilm yo‘qolgan sari kattalashib boradi.
Ana shunday paytda Alloh Nuh alayhissalomni o‘z qavmiga payg‘ambar qilib yubordi. Nuh alayhissalom ularga: «Ey qavmim, Allohga ibodat qilinglar, sizlar uchun Undan boshqa iloh yo‘q. Men sizlarga ulug‘ kunning azobidan qo‘rqaman», dedi (A’rof surasi, 59-oyat ma’nosi).
Nuh alayhissalomning da’vati juda uzoq davom etdi. Qur’onda u o‘z qavmi orasida ming yildan ellik yil kam — to‘qqiz yuz ellik yil yashagani aytiladi (Ankabut surasi, 14-oyat). Shu davr mobaynida u charchamadi. Nuh surasida uning Allohga qilgan munojoti keltirilgan: «Robbim, men qavmimni kechayu kunduz da’vat qildim. Ammo da’vatim ularning qochishini ziyoda qildi, xolos. Har safar ularni Sen mag‘firat qilishing uchun chaqirganimda, barmoqlarini quloqlariga tiqib, kiyimlariga o‘ralib oldilar, o‘jarlik qilib, qattiq kibrlandilar. Keyin ularni oshkora chaqirdim, keyin ham oshkora, ham yashirin gapirdim» (Nuh surasi, 5–9-oyatlar ma’nosi).
Nuh alayhissalom ularga tavbaning foydasini ham tushuntirdi: «Robbingizdan mag‘firat so‘ranglar, U juda mag‘firatlidir. U sizlarga osmondan mo‘l yomg‘ir yuboradi, mol-mulk va farzandlar bilan madad beradi, sizlar uchun bog‘lar va daryolar paydo qiladi» (Nuh surasi, 10–12-oyatlar ma’nosi).
Qavmining zodagonlari esa uning gapiga emas, unga ergashganlarga qarashdi: «Senga faqat bizning eng past tabaqamiz ergashibdi», deyishdi. Ular kambag‘al mo‘minlarni haydab yuborishni talab qilishdi. Nuh alayhissalom esa: «Men mo‘minlarni haydamayman. Agar ularni haydasam, meni Allohdan kim qutqaradi?» deb javob berdi (Hud surasi, 27–30-oyatlar ma’nosi). Bu payg‘ambarlar odob-axloqining muhim bir qirrasi: inson qadri boylik yoki nasab bilan emas, imon bilan o‘lchanadi.
Oxiri Allohdan vahiy keldi: «Qavmingdan imon keltirganlardan boshqa hech kim endi imon keltirmaydi» (Hud surasi, 36-oyat ma’nosi). Nuh alayhissalomga Alloh nazorati ostida kema yasash buyurildi. U kema qura boshladi. Qavmining kattalari yonidan o‘tib, uni masxara qilishardi: quruqlikning o‘rtasida kema yasab nima qilarkan? Nuh alayhissalom esa xotirjam javob berardi: «Bugun bizni masxara qilsangiz, ertaga biz ham sizlarni xuddi shunday masxara qilamiz» (Hud surasi, 38-oyat ma’nosi).
Belgilangan vaqt keldi. Yerdan suv otilib chiqa boshladi. Alloh Nuh alayhissalomga har bir jonivordan bir juftdan, oila a’zolarini — haqlarida hukm o‘tganlardan tashqari — va imon keltirganlarni kemaga olishni buyurdi. Ular bilan birga imon keltirganlar esa juda oz edi (Hud surasi, 40-oyat). Osmon eshiklari ochilib, yomg‘ir shovullab yog‘di, yerdan buloqlar otildi. Kema tog‘dek to‘lqinlar orasida suzib ketdi.
Qissaning eng og‘ir lahzasi shu yerda. Nuh alayhissalom bir chetda turgan o‘g‘lini chaqirdi: «O‘g‘iljonim, biz bilan birga kemaga min, kofirlar bilan qolma!» O‘g‘li esa: «Meni suvdan saqlaydigan bir tog‘ga chiqib olaman», dedi. Nuh: «Bugun Allohning amridan Uning rahm qilganidan boshqa hech kim saqlovchi yo‘q», dedi. Shu payt o‘rtalariga to‘lqin to‘sib keldi va o‘g‘il g‘arq bo‘lganlardan bo‘ldi (Hud surasi, 42–43-oyatlar ma’nosi).
Ota qalbi shuni ko‘tara olmadi. Nuh alayhissalom Robbisiga iltijo qildi: «Robbim, o‘g‘lim mening ahlimdan edi, Sening va’dang esa haqdir». Alloh: «Ey Nuh, u sening ahlingdan emas. Uning amali solih amal emas», deb javob berdi. Nuh alayhissalom darhol Allohdan panoh so‘radi va mag‘firat tiladi (Hud surasi, 45–47-oyatlar ma’nosi). Shu bilan bir haqiqat ochiq aytildi: payg‘ambarning o‘g‘li bo‘lish ham, agar imon bo‘lmasa, najotga kafolat emas. Qur’onda Nuh alayhissalomning ayoli ham imonga xiyonat qilgani — eriga emas, uning da’vatiga ergashmagani zikr qilingan (Tahrim surasi, 10-oyat).
Nihoyat, amr keldi: «Ey yer, suvingni yut! Ey osmon, to‘xta!» Suv qaytdi, ish bitdi va kema Judiy tog‘iga borib to‘xtadi (Hud surasi, 44-oyat ma’nosi). Nuh alayhissalom va u bilan birga bo‘lganlar salomatlik va barakot bilan yerga tushdilar.
Abu Said Xudriydan rivoyat qilingan hadisda aytilishicha, qiyomat kuni Nuh alayhissalom chaqiriladi va undan: «Yetkazdingmi?» deb so‘raladi. U: «Ha», deydi. Uning qavmidan so‘ralganda, ular: «Bizga hech kim ogohlantiruvchi kelmadi», deyishadi. Shunda Nuh alayhissalomga guvohlik berish uchun Muhammad sollallohu alayhi vasallam va uning ummati chiqadi (Buxoriy rivoyati).
Saboq: Nuh alayhissalom to‘qqiz yuz ellik yil natijaga emas, vazifaga sodiq qoldi. Odamlarni yaxshilikka chaqirganda darhol natija ko‘rmasangiz ham, taslim bo‘lmang. Va yodda tuting: najot nasabda emas — imon va solih amalda.
Qur’onda: Nuh surasi, 1–28-oyatlar; Hud surasi, 25–49-oyatlar; A’rof surasi, 59–64-oyatlar; Mu’minun surasi, 23–30-oyatlar; Ankabut surasi, 14–15-oyatlar.