Zakariyo alayhissalom Bani Isroil payg‘ambarlaridan biri bo‘lib, Baytul Maqdisdagi ibodatxonada xizmat qilardi. Uning hayotidagi eng muhim voqealar ikki inson bilan bog‘liq: u tarbiyasini olgan Maryam va keksalikda Alloh unga ato etgan o‘g‘li Yahyo.

Imronning ayoli homilador bo‘lganida, qornidagi farzandini Allohga — ibodatxona xizmatiga nazr qilgan edi. Qiz tug‘ilgach, uning ismini Maryam qo‘ydi. Alloh uni go‘zal qabul bilan qabul qildi va uni go‘zal tarzda o‘stirdi. Maryamning kafilligini, ya’ni tarbiyasini Zakariyo alayhissalom o‘z zimmasiga oldi (Oli Imron surasi, 35–37-oyatlar).

Zakariyo alayhissalom Maryamning huzuriga — mehrobga har kirganida uning oldida rizq topardi. «Ey Maryam, bu senga qayerdan?» deb so‘raganida, Maryam: «Bu Allohning huzuridan. Alloh xohlagan kishisini hisobsiz rizqlantiradi», deb javob berardi (Oli Imron surasi, 37-oyat ma’nosi).

Bu manzara Zakariyo alayhissalomning qalbida bir orzuni uyg‘otdi. U juda keksaygan, ayoli esa tug‘mas edi. Ammo hamma narsaga qodir Alloh Maryamga kutilmagan rizq bergan bo‘lsa, unga ham farzand berishi mumkin-ku! Qur’on aytadi: «Shu yerda Zakariyo Robbisiga duo qildi» (Oli Imron surasi, 38-oyat ma’nosi).

Maryam surasida bu duo batafsil keltirilgan. Zakariyo alayhissalom Robbisiga yashirin nido bilan murojaat qildi: «Robbim, suyaklarim zaiflashdi, boshim oqarib, oppoq bo‘ldi. Robbim, Senga qilgan duoim bilan hech qachon baxtsiz bo‘lmaganman. Men o‘zimdan keyin qarindoshlarimdan (dinni saqlamasliklaridan) qo‘rqaman, ayolim esa tug‘mas. Bas, menga O‘z huzuringdan bir voris ato et — u menga ham, Ya’qub xonadoniga ham voris bo‘lsin. Robbim, uni rozi bo‘linadigan qilgin» (Maryam surasi, 3–6-oyatlar ma’nosi).

Bu duo odobining namunasi. Zakariyo alayhissalom avval o‘zining ojizligini aytdi, keyin Allohning avvalgi ne’matlarini esladi — «Senga qilgan duoim bilan hech qachon baxtsiz bo‘lmaganman», so‘ng maqsadini bildirdi. Uning maqsadi ham shaxsiy emas edi: u o‘zidan keyin dinni davom ettiradigan voris so‘radi.

Farishtalar u mehrobda namoz o‘qib turganida nido qilishdi: «Alloh senga Yahyoning xushxabarini beradi. U Allohdan bo‘lgan bir kalimani tasdiqlovchi, sayyid, nafsini tiyuvchi va solihlardan bo‘lgan payg‘ambar bo‘ladi» (Oli Imron surasi, 39-oyat ma’nosi). Mufassirlarning aytishicha, «Allohdan bo‘lgan kalima» — Iso alayhissalom. Ya’ni Yahyo Iso alayhissalomni birinchilardan bo‘lib tasdiqlovchi bo‘ladi. Maryam surasida yana qo‘shimcha qilinadi: «Ilgari hech kimni bu nom bilan atamagan edik» (7-oyat ma’nosi).

Zakariyo alayhissalom hayratda qoldi: «Robbim, ayolim tug‘mas, men esa qarilikning nihoyasiga yetgan bo‘lsam, qanday qilib menga o‘g‘il bo‘ladi?» Unga: «Shunday. Robbing aytdi: bu Menga oson. Ilgari hech narsa bo‘lmagan holingda seni ham yaratganman», deyildi (Maryam surasi, 8–9-oyatlar ma’nosi). Zakariyo alayhissalom alomat so‘radi. Unga alomat shu bo‘ldi: u sog‘-salomat holda uch kecha-kunduz odamlar bilan gaplasha olmaydi, faqat ishora bilan muloqot qiladi. U mehrobdan chiqib, qavmiga ertayu kech tasbeh aytishni ishora qildi (Maryam surasi, 10–11-oyatlar).

Yahyo alayhissalom tug‘ildi va o‘zgacha bir inson bo‘lib ulg‘aydi. Alloh unga xitob qildi: «Ey Yahyo, Kitobni mahkam ushla!» Unga go‘dakligidayoq hikmat berildi. Qur’on uning sifatlarini sanaydi: Alloh huzuridan mehr-shafqat va poklik, taqvo, ota-onasiga yaxshilik qiluvchi, zolim va isyonkor bo‘lmagan (Maryam surasi, 12–14-oyatlar).

Yahyo alayhissalom haqidagi oyatlar go‘zal bir salom bilan yakunlanadi: «Unga tug‘ilgan kunida ham, vafot etadigan kunida ham, tiriltiriladigan kunida ham salom bo‘lsin» (Maryam surasi, 15-oyat ma’nosi). Insonning eng og‘ir uch lahzasi — dunyoga kelish, dunyodan ketish va qayta tirilish. Yahyo alayhissalomga uchalasida ham tinchlik va omonlik va’da qilingan.

Anbiyo surasida bu oila haqida umumiy bir maqtov bor: «Biz uning duosini ijobat qildik va unga Yahyoni ato etdik, ayolini ham unga yaroqli qildik. Albatta, ular yaxshiliklarga shoshilar, Bizga rag‘bat va qo‘rquv bilan duo qilar va Bizga xushu’ qiluvchi edilar» (Anbiyo surasi, 90-oyat ma’nosi). Oilaning muvaffaqiyati shu uchta sifatda: yaxshilikka shoshilish, umid va qo‘rquv bilan duo qilish, kamtarlik.

Me’roj kechasi haqidagi sahih hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ikkinchi osmonda Yahyo va Iso alayhimassalomni ko‘rganlarini aytganlar va ularni «ikki xolavachcha» deb ataganlar. Ular Payg‘ambarimizni «solih birodar va solih payg‘ambarga xush kelibsiz», deb kutib olishgan (Molik ibn Sa’sa’a rivoyati, Buxoriy va Muslim).

Yahyo alayhissalomning vafoti haqida kitoblarda turli hikoyalar bor, lekin ularning ko‘pi ahli kitob rivoyatlaridan olingan, shuning uchun biz ularga to‘xtalmaymiz.

Saboq: Zakariyo alayhissalom bizga hech qachon duodan to‘xtamaslikni o‘rgatadi — hatto aqlga to‘g‘ri kelmaydigan ko‘rinsa ham. «Senga qilgan duoim bilan hech qachon baxtsiz bo‘lmaganman» degan so‘zni har bir duo oldidan eslash mumkin. Yahyo alayhissalom esa yoshlikda ham ilm, poklik va ota-onaga yaxshilikni birlashtirish mumkinligini ko‘rsatadi.

Qur’onda: Maryam surasi, 2–15-oyatlar; Oli Imron surasi, 35–41-oyatlar; Anbiyo surasi, 89–90-oyatlar; An’om surasi, 85-oyat.