Qirolning yangi libosi
Ko‘p yillar avval bir qirol yashagan ekan. U yangi kiyimlarni shunchalik yaxshi ko‘rar ekanki, butun pulini faqat kiyinishga sarflarkan. Na askarlari, na teatr, na o‘rmon sayri uni qiziqtirarkan — faqat yangi liboslarini ko‘z-ko‘z qilish uchungina chiqarkan. Kunning har soatiga alohida kiyimi bor ekan. Boshqa podsholar haqida «Qirol kengashda» deyishsa, bu qirol haqida doim «Qirol kiyinish xonasida» deyishar ekan.
Qirol yashaydigan poytaxtda hayot qaynar, har kuni ko‘plab musofirlar kelib-ketar ekan. Bir kuni shaharga ikki firibgar kelibdi. Ular o‘zlarini to‘quvchi deb tanishtirib, tasavvur qilib bo‘lmaydigan darajada chiroyli gazlama to‘qiy olishlarini aytishibdi. Ularning so‘zicha, bu gazlamaning nafaqat ranglari va naqshlari g‘oyat go‘zal, balki undan tikilgan kiyim ajoyib bir xususiyatga ham ega ekan: lavozimiga loyiq bo‘lmagan yoki o‘ta ahmoq odam uni ko‘ra olmas ekan.
«Mana bu ajoyib libos bo‘lardi-da! — deb o‘ylabdi qirol. — Uni kiysam, saltanatimdagi qaysi odam o‘z o‘rnida o‘tirmaganini bilib olaman. Aqllini ahmoqdan ajrata olaman! Ha, menga darhol shu gazlamadan to‘qib berishsin!»
U firibgarlarga ishni boshlashlari uchun katta miqdorda oldindan pul beribdi.
Firibgarlar ikkita dastgoh o‘rnatib, go‘yo ishlayotgandek harakat qila boshlashibdi, aslida esa dastgohlarda hech vaqo yo‘q ekan. Ular ikkilanmay eng nafis ipak va eng sof oltin ip talab qilibdilar, hammasini o‘z cho‘ntaklariga solib, bo‘sh dastgohlarda kechgacha, hatto tunlari ham ishlashda davom etishibdi.
«Gazlama qanchalik tayyor bo‘ldi ekan, bilsam bo‘lardi», — deb o‘ylabdi qirol. Ammo ahmoq yoki lavozimiga noloyiq odam gazlamani ko‘ra olmasligini eslab, ko‘ngli biroz g‘ash bo‘libdi. To‘g‘ri, u o‘zidan qo‘rqmas, ammo baribir avval boshqa birovni yuborishni ma’qul ko‘ribdi. Shahardagi hamma odamlar gazlamaning ajoyib xususiyatidan xabardor ekan, hamma qo‘shnisining qanchalik ahmoq yoki yaroqsiz ekanini bilishga oshiqarkan.
«Keksa, halol vazirimni to‘quvchilarning oldiga yuboraman, — deb o‘ylabdi qirol. — Gazlamaga undan yaxshiroq hech kim baho bera olmaydi. U aqlli, o‘z o‘rniga undan munosibroq odam yo‘q».
Keksa, halol vazir firibgarlar bo‘sh dastgohlarda ishlab o‘tirgan xonaga kiribdi.
«Yo Xudo! — deb o‘yladi vazir ko‘zlarini katta-katta ochib. — Men hech narsa ko‘rmayapman-ku!»
Ammo buni ovoz chiqarib aytmabdi.
Firibgarlar uni yaqinroq kelishga taklif qilib, naqshlar chiroyli, ranglar ajoyib emasmi, deb so‘rabdilar va bo‘sh dastgohni ko‘rsatibdilar. Bechora vazir ko‘zlarini qancha ishqalamasin, hech narsa ko‘rmabdi, chunki u yerda ko‘radigan narsaning o‘zi yo‘q edi.
«Yo Rabbim! — deb o‘yladi u. — Nahotki men ahmoq bo‘lsam? Hech qachon bunday deb o‘ylamagandim. Bundan hech kim xabar topmasin! Yoki lavozimimga noloyiqmanmi? Yo‘q, gazlamani ko‘rmayotganimni aslo aytib bo‘lmaydi!»
— Xo‘sh, nega hech narsa demayapsiz? — deb so‘rabdi to‘quvchilardan biri.
— Oh, bu juda go‘zal! Naqadar latif! — deb javob beribdi keksa vazir ko‘zoynagi ostidan qarab. — Qanday naqsh, qanday ranglar! Ha, ha, qirolga gazlama menga juda-juda yoqqanini aytaman!
— Bu gaplaringizdan biz juda mamnunmiz! — deyishibdi to‘quvchilar va ranglarni nomma-nom atab, naqshlarni ta’riflab bera boshlashibdi. Keksa vazir har bir so‘zni diqqat bilan eshitib, keyin qirolga aynan shunday so‘zlab berishga harakat qilibdi. Shunday qilibdi ham.
Firibgarlar yana pul, ipak va oltin talab qilishibdi — bu go‘yo gazlamaga kerak emish. Ammo hammasini yana o‘z cho‘ntaklariga urishibdi, dastgohlarga bitta ham ip tushmabdi, o‘zlari esa avvalgidek bo‘sh dastgohda «to‘qishda» davom etishibdi.
Ko‘p o‘tmay qirol boshqa bir halol amaldorini ish qanday borayotganini, gazlama qachon tayyor bo‘lishini bilish uchun yuboribdi. Unga ham vazirnikidek bo‘libdi: u qarabdi, qarabdi, ammo bo‘sh dastgohdan boshqa hech narsa ko‘rmabdi.
— Xo‘sh, qalay, yoqdimi? — deb so‘rabdi firibgarlar va unga ajoyib naqshlarni ko‘rsatib, tushuntira boshlashibdi, holbuki u yerda hech narsa yo‘q edi.
«Men ahmoq emasman-ku, — deb o‘ylabdi amaldor. — Demak, yaxshi lavozimimga noloyiq ekanman-da? Qiziq! Lekin buni hech kimga bildirmaslik kerak!»
U ko‘rmagan gazlamani maqtab, chiroyli ranglar va ajoyib naqshlardan zavqlanganini aytibdi. Qirolga esa: «Ha, bu chinakam ajoyib narsa!» — deb xabar beribdi.
Tez orada butun shahar faqat shu ajoyib gazlama haqida gapiradigan bo‘libdi.
Nihoyat, qirolning o‘zi ham gazlamani hali dastgohda turganida ko‘rmoqchi bo‘libdi. U saroy a’yonlaridan bir guruhini, jumladan, gazlamani ko‘rib kelgan ikki halol amaldorni ham olib, ayyor firibgarlar huzuriga boribdi. Firibgarlar bo‘sh dastgohlarda jon-jahdlari bilan to‘qib o‘tirishgan ekan.
— Ajoyib, shunday emasmi? — deyishibdi avval kelgan ikki amaldor. — Hazrati oliylari, qanday naqshlar, qanday ranglar! — Va ular bo‘sh dastgohni ko‘rsatishibdi, chunki boshqalar gazlamani ko‘rib turibdi, deb o‘ylashar edi.
«Bu nima degani? — deb o‘ylabdi qirol. — Men hech narsa ko‘rmayapman-ku! Bu dahshat-ku! Nahotki men ahmoq bo‘lsam? Yoki qirol bo‘lishga noloyiqmanmi? Bundan yomoni bo‘lishi mumkin emas!»
— Oh, juda go‘zal! — debdi qirol nihoyat. — Men bu gazlamani to‘liq ma’qullayman!
U mamnun bosh irg‘ab, bo‘sh dastgohga tikilib turaveribdi — hech narsa ko‘rmayotganini aytishni istamabdi. Uning butun mulozimlari ham qarab, qarab, boshqalardan ortiq hech narsa ko‘rmabdilar, ammo qirol bilan birga: «Oh, juda go‘zal!» — deb takrorlashibdi. Ular qirolga yaqinda bo‘ladigan katta tantanali yurishga shu ajoyib yangi gazlamadan tikilgan libosni kiyishni maslahat berishibdi.
— Ajoyib! Hayratlanarli! Benazir! — degan so‘zlar har tomondan yangrab turibdi. Hamma juda mamnun ekan. Qirol firibgarlarning har biriga ritsar ordeni taqib, ularga «Saroy to‘quvchisi» unvonini beribdi.
Tantanali yurish oldidan butun tun davomida firibgarlar o‘n oltita sham yoqib, ish bilan band bo‘lishibdi. Hamma ularning qirolning yangi libosini tayyorlashga qanchalik shoshilayotganini ko‘rib turgan ekan. Ular go‘yo gazlamani dastgohdan olishgandek bo‘lishibdi, katta qaychilar bilan havoni qirqishibdi, ipsiz ignalar bilan tikishibdi va nihoyat:
— Mana, libos tayyor! — deb e’lon qilishibdi.
Qirol eng aslzoda a’yonlari bilan ularning huzuriga kelibdi. Firibgarlar qo‘llarini xuddi biror narsa ushlab turgandek ko‘tarib:
— Mana shimlar, mana kamzul, mana plash! — deyishibdi. — Hammasi o‘rgimchak to‘ridek yengil! Uni kiyganingizda ustingizda hech narsa yo‘qdek tuyuladi. Uning butun sir-sinoati ham shunda!
— Ha, ha! — deyishibdi a’yonlar, ammo hech narsa ko‘rmabdilar, chunki ko‘radigan hech narsaning o‘zi yo‘q edi.
— Endi, hazrati oliylari, marhamat qilib kiyimlaringizni yechsangiz, — deyishibdi firibgarlar. — Biz sizga katta ko‘zgu oldida yangi libosni kiydirib qo‘yamiz.
Qirol yechinibdi, firibgarlar esa unga go‘yo yangi kiyimlarni birma-bir kiydira boshlashibdi. Ular uning beliga nimadir bog‘lagandek ham bo‘lishibdi — bu go‘yo plashning etagi emish. Qirol esa ko‘zgu oldida u yoqdan-bu yoqqa burilib, o‘zini tomosha qilibdi.
— Oh, qanday yarashdi! Qanday ajoyib bichilgan! — deyishibdi hammalari. — Qanday naqsh, qanday ranglar! Haqiqiy shohona libos!
— Hazrati oliylari, soyabon tayyor, uni tantanali yurishda boshingiz uzra ko‘tarib borishadi, — deb xabar beribdi bosh marosimchi.
— Men tayyorman, — debdi qirol. — Libos yaxshi turibdimi?
U yana bir bor ko‘zgu oldida aylanib qo‘yibdi — go‘yo o‘z kiyimini sinchiklab ko‘zdan kechirayotganday.
Plashning etagini ko‘tarib boradigan kameragerlar qo‘llarini go‘yo yerdan nimanidir ko‘tarayotgandek pastga cho‘zib, oldinga yurishibdi — hech narsa ko‘rmayotganlarini bildirishni istashmagan ekan.
Shunday qilib, qirol chiroyli soyabon ostida ko‘chalar bo‘ylab tantanali yurishga chiqibdi. Ko‘chada va derazalardan qarab turgan odamlarning hammasi:
— Oh, qirolning yangi libosi naqadar go‘zal! Etagi qanday ajoyib! Qanday yarashib turibdi! — deb qichqirishibdi.
Hech kim hech narsa ko‘rmayotganini tan olishni istamabdi, chunki bu lavozimga noloyiq yoki juda ahmoq ekanini anglatar edi. Qirolning birorta kiyimi hech qachon bunchalik maqtov eshitmagan ekan.
— Axir u yalang‘och-ku! — deb birdan qichqirib yuboribdi bir kichkina bola.
— Yo Rabbim, begunoh go‘dakning ovozini eshitinglar! — debdi uning otasi. Va bolaning so‘zlari og‘izdan-og‘izga ko‘chib, hamma pichirlay boshlabdi:
— U yalang‘och! Mana bu bola uning yalang‘ochligini aytyapti!
— Axir u yalang‘och-ku! — deb oxiri butun xalq baravar qichqirib yuboribdi.
Qirol seskanib ketibdi: unga ham ular haq bo‘lib tuyulibdi. Ammo u o‘ylabdi: «Endi yurishni oxirigacha davom ettirishim kerak».
Va u yanada mag‘rurroq qadam tashlab yuraveribdi, kameragerlar esa ortidan yo‘q etakni ko‘tarib boraverishibdi.