Xitoyda, bilsangiz kerak, imperator ham xitoylik, uning atrofidagilarning hammasi ham xitoyliklar. Bu voqea juda qadim zamonlarda bo‘lib o‘tgan, ammo aynan shuning uchun ham, unutilib ketmasdan oldin, uni eshitib qo‘yishga arziydi.

Imperatorning saroyi dunyodagi eng go‘zal saroy edi. U butunlay eng nozik chinnidan qurilgan, shunchalik qimmatbaho va mo‘rt ediki, unga qo‘l tekkizishdan qo‘rqishardi. Bog‘da eng ajoyib gullar o‘sar, eng chiroylilariga kumush qo‘ng‘iroqchalar bog‘lab qo‘yilgandi — ular jiringlab turar, o‘tib ketayotgan odam gullarga albatta qarab qo‘yardi. Ha, imperator bog‘ida hamma narsa juda o‘ylab qilingan edi. Bog‘ shunchalik uzoqqa cho‘zilib ketgandiki, hatto bog‘bonning o‘zi ham uning qayerda tugashini bilmasdi. Bog‘dan o‘tib borsangiz, baland daraxtlar va chuqur ko‘llari bo‘lgan ajoyib o‘rmonga chiqib qolardingiz. O‘rmon to‘g‘ri ko‘k, chuqur dengizgacha borar, katta kemalar daraxt shoxlari ostidan suzib o‘tardi. Mana shu daraxtlardan birida bulbul yashardi. U shunchalik yoqimli kuylardiki, hatto boshqa yumushlari bilan band bo‘lgan kambag‘al baliqchi ham kechasi to‘r tashlagani chiqqanda to‘xtab, uning qo‘shig‘ini tinglardi.

— Yo Rabbim, qanday yoqimli! — derdi u. Ammo keyin yana o‘z ishiga berilib, bulbulni unutardi. Ertasi kechasi esa bulbul yana kuylardi, baliqchi yana: «Yo Rabbim, qanday yoqimli!» — derdi.

Dunyoning hamma mamlakatlaridan imperator poytaxtiga sayyohlar kelishardi. Ular shaharni, saroyni va bog‘ni ko‘rib hayratlanishardi, ammo bulbulni eshitganlarida hammasi bir ovozdan: «Eng yaxshisi shu ekan!» — deyishardi.

Sayyohlar uylariga qaytib, ko‘rganlarini hikoya qilishardi. Olimlar esa poytaxt, saroy va bog‘ haqida kitoblar yozishardi, ammo bulbulni ham unutishmasdi — uni hammasidan yuqori qo‘yishardi. Shoirlar esa chuqur dengiz bo‘yidagi o‘rmonda yashovchi bulbul haqida ajoyib she’rlar bitishardi.

Bu kitoblar butun dunyoga tarqaldi, ulardan ba’zilari imperatorning qo‘liga ham tushdi. U oltin kursisida o‘tirib, o‘qir va har lahzada mamnun bosh irg‘ab qo‘yardi — o‘z poytaxti, saroyi va bog‘ining ajoyib tasvirlarini o‘qish unga juda yoqardi. «Ammo bulbul hammasidan yaxshiroq!» — deb yozilgan edi kitobda.

— Bu nima degani? — dedi imperator. — Bulbul? Men hech qanaqa bulbulni bilmayman! Nahotki mening saltanatimda, ustiga-ustak mening bog‘imda shunday qush bor bo‘lsa-yu, men bu haqda faqat kitoblardan bilib olsam?

U bosh mulozimini chaqirtirdi. Bu mulozim shunchalik kibrli ediki, undan pastroq martabadagi biror kishi u bilan gaplashishga jur’at etsa yoki biror narsa so‘rasa, faqat «Pf!» deb javob berardi — bu esa hech narsani anglatmasdi.

— Aytishlaricha, bu yerda bulbul deb ataladigan g‘oyat ajoyib bir qush bor emish! — dedi imperator. — Uni mening buyuk saltanatimning eng yaxshi narsasi deyishyapti. Nega bu haqda menga hech kim aytmadi?

— Men bu haqda hech qachon eshitmaganman! — dedi bosh mulozim. — Uni saroyga hech qachon taqdim qilishmagan!

— Bugun kechqurun u shu yerga kelib, men uchun kuylasin! — dedi imperator. — Butun dunyo menda nima borligini biladi-yu, men o‘zim bilmayman!

— Men bu haqda hech qachon eshitmaganman! — dedi bosh mulozim. — Uni qidiraman, albatta topaman!

Lekin uni qayerdan topish kerak? Bosh mulozim zinapoyalardan yuqoriga-pastga yugurdi, zallar va yo‘laklar bo‘ylab chopdi, ammo kimga duch kelmasin, hech kim bulbul haqida eshitmagan edi. Shunda bosh mulozim imperator huzuriga qaytib, bu, albatta, kitob yozganlarning to‘qib chiqargan uydirmasi ekanini aytdi.

— Hazrati oliylari, kitoblarda yozilgan hamma narsaga ishonavermaslik kerak: ko‘pincha bular uydirma, qora sehr deb ataladigan narsa bo‘ladi.

— Ammo bu kitobni menga buyuk Yaponiya imperatorining o‘zi yuborgan, demak, unda yolg‘on bo‘lishi mumkin emas! — dedi imperator. — Men bulbulni eshitishni xohlayman! U bugun kechqurun shu yerda bo‘lishi kerak! Men unga o‘z marhamatimni ko‘rsataman! Agar u kelmasa, kechki ovqatdan keyin butun saroy a’yonlarining qorniga tayoq bilan urishsin!

— Tsing-pe! — dedi bosh mulozim va yana zinapoyalardan yuqoriga-pastga, zallar va yo‘laklar bo‘ylab yugurib ketdi. Saroy a’yonlarining yarmi ham uning ortidan yugurdi — hech kim qorniga tayoq yeyishni istamasdi.

Hamma ajoyib bulbul haqida so‘rab-surishtirardi — butun dunyo biladigan-u, saroyda hech kim bilmaydigan bulbul haqida.

Nihoyat ular oshxonada bir kambag‘al qizchani topishdi. U dedi:

— Voy Xudoyim, bulbulmi? Uni juda yaxshi bilaman! Oh, u qanday kuylaydi! Har kuni kechqurun menga qolgan ovqatlardan bir oz berishadi, men uni dengiz bo‘yida yashaydigan kasal onamga olib boraman. Qaytishda charchab, o‘rmonda dam olgani o‘tiraman — shunda bulbul kuylaganini eshitaman. Ko‘zlarimga yosh keladi, go‘yo onam meni o‘payotgandek bo‘ladi.

— Oshxona qizi! — dedi bosh mulozim. — Agar bizni bulbulning oldiga olib borsang, senga oshxonada doimiy ish beraman va imperatorning qanday ovqatlanishini ko‘rishga ruxsat olib beraman! Bulbul bugun kechqurun saroyga taklif etilgan!

Shunday qilib, ularning hammasi bulbul doim kuylaydigan o‘rmonga yo‘l olishdi. Saroy a’yonlarining yarmi ham ular bilan birga ketdi. Yo‘lda ular ketayotganlarida birdan sigir mo‘radi.

— Oh, mana u! — dedi bir yosh saroy a’yoni. — Qanday kuchli ovoz, shunday kichkina jonivordan-a! Men uni avval ham eshitganman!

— Yo‘q, bu sigirlar mo‘rayapti, — dedi oshxona qizi. — Bizga hali ancha yurish kerak.

Keyin botqoqda qurbaqalar qurillay boshladi.

— Ajoyib! — dedi saroy ruhoniysi. — Endi uni eshitdim — xuddi ibodatxonadagi kichkina qo‘ng‘iroqchalarning jiringlashiga o‘xshaydi.

— Yo‘q, bu qurbaqalar, — dedi oshxona qizi. — Ammo endi tez orada uni eshitamiz.

Shu payt bulbul kuylay boshladi.

— Mana u! — dedi qizcha. — Eshitinglar, eshitinglar! Ana u, shoxda o‘tiribdi! — Va u daraxt shoxlarida o‘tirgan kichkina kulrang qushni ko‘rsatdi.

— Nahotki? — dedi bosh mulozim. — Men uni bunday tasavvur qilmagan edim. Qanday oddiy-a! Shuncha mashhur odamlarni ko‘rib, rangi o‘chib ketgan bo‘lsa kerak.

— Jajji bulbul! — baland ovozda chaqirdi oshxona qizi. — Bizning muhtaram imperatorimiz sening qo‘shig‘ingni eshitmoqchi!

— Bajonidil! — javob berdi bulbul va shunday kuyladiki, eshitganlarning yuragi yayrab ketdi.

— Xuddi shisha qo‘ng‘iroqchalar! — dedi bosh mulozim. — Qarang, uning kichkina tomog‘i qanday titrayapti! Ajablanarlisi, biz uni avval hech qachon eshitmaganmiz! U saroyda katta muvaffaqiyat qozonadi!

— Imperator uchun yana bir kuylab beraymi? — so‘radi bulbul, imperatorning o‘zi shu yerda deb o‘ylab.

— Ajoyib jajji bulbul! — dedi bosh mulozim. — Sizni bugun kechqurun saroy bazmiga taklif qilish menga katta sharaf. U yerda siz o‘z go‘zal qo‘shig‘ingiz bilan bizning buyuk imperatorimizni maftun etasiz.

— Mening qo‘shig‘im yashil o‘rmonda yaxshiroq eshitiladi, — dedi bulbul. Ammo imperatorning o‘zi chaqirganini eshitib, ular bilan birga ketishga rozi bo‘ldi.

Saroyda katta tayyorgarlik ko‘rilgandi. Chinni devor va pollar minglab oltin chiroqlar nurida yarqirab turardi. Yo‘laklarga eng chiroyli, kumush qo‘ng‘iroqchali gullar terilgandi. Odamlar yugurib-yelib yurishar, shamol esar, qo‘ng‘iroqchalar shunday jiringlardiki, odam o‘z gapini eshitmasdi.

Imperator o‘tirgan katta zalning o‘rtasiga bulbul uchun oltin qo‘nish cho‘pi o‘rnatilgandi. Butun saroy ahli yig‘ilgan, oshxona qiziga ham eshik ortida turib tinglashga ruxsat berilgandi — endi u «saroy oshpazi» unvonini olgan edi. Hamma eng chiroyli libosini kiygandi, hamma imperator bosh irg‘ab ishora qilgan kichkina kulrang qushga tikilib turardi.

Bulbul shunday ajoyib kuyladiki, imperatorning ko‘zlaridan yosh oqdi va yonoqlaridan dumalab tushdi. Shunda bulbul yanada go‘zalroq kuyladi — uning qo‘shig‘i to‘g‘ri yurakka yetib borardi. Imperator shunchalik mamnun bo‘ldiki, bulbulning bo‘yniga o‘zining oltin shippagini osib qo‘yishni buyurdi. Ammo bulbul minnatdorchilik bildirib, rad etdi: u allaqachon yetarlicha mukofotlangan edi.

— Men imperatorning ko‘zlarida yoshni ko‘rdim — bu men uchun eng katta mukofot! Imperatorning ko‘z yoshi g‘aroyib qudratga ega. Xudo shohid, men yetarlicha taqdirlandim! — Va u yana o‘zining yoqimli, shirin ovozida kuyladi.

— Bunday nafislikni hali ko‘rmaganmiz! — deyishdi atrofdagi xonimlar va bulbulga o‘xshash bo‘lish uchun og‘izlariga suv olib, kimdir gapirganda g‘ulduratishga urinishdi. Hatto xizmatkorlar va oqsochlar ham mamnun ekanlarini bildirishdi — bu esa juda katta gap, chunki ularni rozi qilish hammadan qiyin. Xullas, bulbul chinakam muvaffaqiyat qozondi.

Endi u saroyda qolishi, o‘z qafasida yashashi kerak edi. Unga kuniga ikki marta va kechasi bir marta sayrga chiqish huquqi berildi. Har safar unga o‘n ikki xizmatkor hamrohlik qilar, har biri uning oyog‘iga bog‘langan ipak ipni mahkam ushlab turardi. Bunday sayrdan hech qanday huzur yo‘q edi.

Butun poytaxt ajoyib qush haqida gapirardi. Ikki kishi uchrashsa, biri: «Bul!» — der, ikkinchisi «bul!» deb javob berar, keyin ikkalasi xo‘rsinib, bir-birini tushunishardi. Hatto savdogarlarning o‘n bitta bolasiga ham bulbul nomini berishdi, holbuki ularning birortasining ham ovozi yo‘q edi.

Bir kuni imperatorga katta bir quti keltirishdi. Uning ustida: «Bulbul» deb yozilgan edi.

— Mana, mashhur qushimiz haqida yana bir yangi kitob! — dedi imperator.

Ammo bu kitob emas, qutidagi bir san’at asari — sun’iy bulbul edi. U tiriknikiga o‘xshab ketardi, faqat butun badaniga olmos, yoqut va zumradlar qadalgan edi. Bu sun’iy qushni kalit bilan bursang, u haqiqiy bulbul kuylaydigan qo‘shiqlardan birini kuylar, dumini tebratar, kumush va oltin patlari yarqirab turardi. Uning bo‘yniga kichkina lenta bog‘langan bo‘lib, unda: «Yaponiya imperatorining bulbuli Xitoy imperatorining bulbuli oldida hech narsa emas», — deb yozilgan edi.

— Ajoyib! — deyishdi hammalari. Sun’iy bulbulni keltirgan elchiga darhol «Imperatorning bosh bulbulchisi» unvoni berildi.

— Endi ikkalasi birga kuylasin — qanday duet bo‘ladi!

Shunday qilib, ularni birga kuylashga majbur qilishdi, ammo bundan hech narsa chiqmadi: haqiqiy bulbul o‘zicha kuylar, sun’iysi esa ichidagi valiklarga solingan kuyni bir xilda takrorlardi.

— Bunda uning aybi yo‘q, — dedi saroy musiqachisi. — U ohangni juda to‘g‘ri ushlaydi va mening maktabimga mos.

Endi sun’iy bulbulni yolg‘iz kuylatishdi. U ham haqiqiysi kabi muvaffaqiyat qozondi, qolaversa, u ancha chiroyliroq edi — bilaguzuk va ko‘krak to‘g‘nag‘ichlaridek yarqirab turardi.

O‘ttiz uch marta u bitta qo‘shiqni kuyladi va bir marta ham charchamadi. Odamlar uni yana va yana eshitishni xohlardi, ammo imperator endi haqiqiy bulbul ham bir oz kuylasa yaxshi bo‘lardi, dedi. Lekin u qayerda edi? Hech kim uning ochiq derazadan o‘zining yashil o‘rmoniga uchib ketganini sezmagan edi.

— Bu qanday gap? — dedi imperator. Saroy a’yonlari esa bulbulni noshukur deb aybladilar. — Yaxshiyamki, eng yaxshi qush bizda qoldi, — deyishdi ular. Va sun’iy bulbul yana o‘sha qo‘shiqni kuyladi — bu ular buni o‘ttiz to‘rtinchi marta eshitishlari edi, ammo hali yod olishmagandi, chunki u juda murakkab edi. Saroy musiqachisi sun’iy qushni juda maqtadi va hatto uning haqiqiysidan ancha yaxshi ekanini isbotlab berdi: nafaqat patlari va qimmatbaho toshlari jihatidan, balki ichki tuzilishi jihatidan ham.

— Ko‘ryapsizmi, hazrati oliylari va muhtaram janoblar, haqiqiy bulbulning qaysi qo‘shiqni kuylashini hech qachon oldindan bilib bo‘lmaydi. Sun’iy bulbulda esa hammasi aniq! Aynan shunday bo‘ladi, boshqacha emas! Uni tushuntirib berish mumkin, ochib, ichini ko‘rish mumkin — valiklar qanday joylashgani, qanday aylanishi va bir-biridan qanday kelib chiqishi ochiq-oydin!

— Men ham xuddi shunday deb o‘ylayman! — deyishdi hammalari. Musiqachiga keyingi yakshanba kuni qushni xalqqa ko‘rsatishga ruxsat berildi. Xalq ham eshitsin, dedi imperator. Xalq eshitdi va choydan mast bo‘lganday xursand bo‘ldi — bu juda xitoycha odat edi. Hamma «Oh!» dedi, ko‘rsatkich barmog‘ini ko‘tarib, bosh irg‘adi. Faqat haqiqiy bulbulni eshitgan kambag‘al baliqchilar:

— Yaxshi kuylayapti, o‘xshash ham, ammo nimadir yetishmayapti, nima ekanini bilmaymiz! — deyishdi.

Haqiqiy bulbul esa mamlakatdan quvib chiqarildi.

Sun’iy bulbul imperatorning to‘shagi yonida, ipak yostiqda turardi. Uning atrofida unga sovg‘a qilingan barcha oltin va qimmatbaho toshlar terilgan edi. Endi u «Imperator kechki xonasining bosh kuychisi» unvoniga ega bo‘lib, martaba jihatidan chap tomondagi birinchi o‘rinda edi — chunki imperator yurak joylashgan tomonni eng muhim deb bilardi, imperatorning yuragi ham, oddiy odamlarnikidek, chapda edi. Saroy musiqachisi esa sun’iy bulbul haqida yigirma besh jildlik asar yozdi. Asar juda ilmiy va juda uzun, eng qiyin xitoycha so‘zlarga to‘la edi. Hamma uni o‘qib, tushunganini aytardi, aks holda ahmoq hisoblanib, qorniga tayoq yeyishi mumkin edi.

Shunday qilib, bir yil o‘tdi. Imperator, saroy a’yonlari va butun xitoy xalqi sun’iy bulbulning qo‘shig‘idagi har bir «kluk»ni yod bilib olishdi. Aynan shuning uchun ham bu qo‘shiq ularga yoqardi — hamma qo‘shilib kuylashi mumkin edi. Ko‘cha bolalari «tsi-tsi-tsi, kluk-kluk-kluk!» deb kuylashardi, imperatorning o‘zi ham kuylardi. Bu ajoyib edi!

Ammo bir kuni kechqurun sun’iy bulbul eng chiroyli kuylayotgan, imperator esa to‘shagida yotib tinglayotgan bir paytda, qushning ichida nimadir «shilq» etdi, nimadir uzildi, g‘ildiraklar g‘ir-g‘ir aylanib ketdi va musiqa to‘xtadi.

Imperator darhol to‘shagidan sakrab turib, saroy tabibini chaqirtirdi. Ammo tabib nima ham qila olardi! Keyin soatsozni chaqirtirishdi, u ko‘p gaplashib, ko‘p ko‘zdan kechirib, qushni qandaydir tuzatdi, ammo uni juda ehtiyot qilish kerakligini aytdi: tishli g‘ildiraklar yeyilib ketgan, yangisini qo‘yib bo‘lmaydi — musiqa buzilib qoladi. Bu katta qayg‘u edi! Endi sun’iy bulbulni yiliga bir martagina kuylatishga ruxsat berildi, bu ham juda ko‘p edi. Ammo saroy musiqachisi qisqa bir nutq so‘zlab, qiyin so‘zlar bilan qushning avvalgidek yaxshi ekanini aytdi — va shunday deb hisoblandi ham.

Besh yil o‘tdi va butun mamlakatni katta qayg‘u qopladi. Xitoyliklar o‘z imperatorlarini juda yaxshi ko‘rishardi, u esa og‘ir kasal bo‘lib qolgan, tuzalishiga umid yo‘q edi. Yangi imperator allaqachon tanlangan edi. Odamlar ko‘chaga chiqib, bosh mulozimdan eski imperatorning ahvolini so‘rashardi.

— Pf! — derdi u va boshini chayqab qo‘yardi.

Imperator katta, dabdabali to‘shagida rangi oqarib, sovuq qotib yotardi. Butun saroy uni o‘lgan deb hisoblar, hamma yangi imperatorga ta’zim qilish uchun yugurib ketgandi. Xizmatkorlar bu haqda gaplashish uchun tashqariga chiqqan, oqsochlar esa qahva ichib o‘tirishardi. Hamma zal va yo‘laklarga qadam tovushi eshitilmasligi uchun gilam to‘shab qo‘yilgandi — atrof juda-juda jim edi.

Ammo imperator hali o‘lmagan edi. U uzun baxmal pardalar va og‘ir oltin popukli dabdabali to‘shagida qotib, rangi o‘chib yotardi. Tepadagi ochiq derazadan oy imperator va sun’iy bulbulni yoritib turardi.

Imperator nafas ololmasdi — ko‘kragiga kimdir o‘tirib olgandek edi. U ko‘zlarini ochib, ko‘kragida O‘lim o‘tirganini ko‘rdi. U imperatorning oltin tojini kiyib olgan, bir qo‘lida imperatorning oltin qilichini, ikkinchisida dabdabali bayrog‘ini ushlab turardi. Baxmal pardalarning burmalaridan esa atrofga g‘alati boshlar mo‘ralar edi — ba’zilari xunuk, ba’zilari mehribon va yoqimli. Bular imperatorning yaxshi va yomon ishlari edi, endi O‘lim uning yuragida o‘tirgan paytda ular unga qarab turishardi.

— Esingdami? — pichirlardi ular navbatma-navbat. — Esingdami? — Va ular unga shunday narsalarni eslatardilarki, uning peshonasida sovuq ter paydo bo‘lardi.

— Men buni bilmagan edim! — derdi imperator. — Musiqa! Musiqa! Katta xitoy nog‘orasini chalinglar! — deb qichqirardi u. — Ularning gapini eshitmay!

Ammo ular gapirishda davom etishardi, O‘lim esa xuddi xitoylikday ularning har bir so‘ziga bosh irg‘ab qo‘yardi.

— Musiqa! Musiqa! — qichqirdi imperator. — Sen, jajji oltin qushcham, kuyla! Kuyla! Men senga oltin va qimmatbaho toshlar berganman, o‘zimning oltin shippagimni bo‘yningga osganman! Kuyla! Kuyla!

Ammo qush jim edi: uni buraydigan hech kim yo‘q edi, bursiz esa u kuylay olmasdi. O‘lim esa o‘zining katta, bo‘m-bo‘sh ko‘z kosalari bilan imperatorga qarab turardi. Atrof dahshatli darajada jim edi.

Shu payt derazadan birdan ajoyib qo‘shiq yangradi. Bu tashqarida, shoxda o‘tirgan jonli, kichkina bulbul edi. U imperatorning kasal ekanini eshitib, unga umid va tasalli berish uchun uchib kelgan edi. U kuylagan sari, xayoliy boshlar tobora oqarib, xiralashib borardi, imperatorning zaif tanasida qon tobora tez yugurardi. O‘limning o‘zi ham tinglab:

— Kuyla, jajji bulbul, kuyla! — dedi.

— Oltin qilichni berasanmi? Dabdabali bayroqni berasanmi? Imperator tojini berasanmi?

O‘lim har bir qo‘shiq uchun xazinalaridan birini berdi, bulbul esa kuylashda davom etdi. U qabristonning sokinligini, u yerda oq atirgullar gullab, nastarinlar xushbo‘y hid taratishini, qabrdagi yashil o‘tlarni tirik qolganlarning ko‘z yoshlari sug‘orishini kuyladi. Shunda O‘limni o‘z bog‘iga sog‘inch qamrab oldi va u oq, sovuq tuman bo‘lib derazadan uchib chiqib ketdi.

— Rahmat, rahmat, jajji, jannat qushi! — dedi imperator. — Men seni taniyman! Men seni o‘z mamlakatimdan quvib chiqargan edim, sen esa qo‘shig‘ing bilan to‘shagim atrofidagi yovuz arvohlarni haydading, yuragimdan O‘limni quvib chiqarding! Senga qanday minnatdorchilik bildiray?

— Sen meni allaqachon taqdirlagansan, — dedi bulbul. — Birinchi marta kuylaganimda ko‘zlaringdan oqqan yoshni ko‘rganman — buni hech qachon unutmayman! Bu kuychining yuragini quvontiradigan qimmatbaho javohirlar. Ammo endi uxla, sog‘ayib, kuchga to‘l. Men senga kuylab beraman.

U kuyladi, imperator esa shirin uyquga ketdi — sog‘aytiruvchi, yoqimli uyquga.

Imperator uyg‘onganida quyosh derazadan uning yuziga tushib turardi. U o‘zini tetik va sog‘lom his qildi. Xizmatkorlarining birortasi ham yonida yo‘q edi — hamma uni o‘lgan deb o‘ylardi. Faqat bulbul hamon yonida o‘tirib kuylardi.

— Sen doim men bilan qolishing kerak! — dedi imperator. — Faqat o‘zing xohlaganingda kuylaysan, sun’iy qushni esa ming bo‘lakka sindirib tashlayman!

— Bunday qilma, — dedi bulbul. — U qo‘lidan kelgancha yaxshilik qildi. Uni avvalgidek o‘z joyida qoldir. Men saroyda yasholmayman, uya qura olmayman. Ammo o‘zim xohlaganimda kelaman. Kechqurunlari derazang yonidagi shoxga qo‘nib, senga kuylab beraman — sen ham quvonasan, ham o‘ylanib qolasan. Men senga baxtlilar haqida ham, azob chekayotganlar haqida ham kuylayman. Atrofingda yashirinib yotgan yaxshilik va yomonlik haqida kuylayman. Kichkina kuychi qush uzoq-uzoqlarga — kambag‘al baliqchining, dehqonning kulbasiga, sendan va saroyingdan olisdagi odamlar oldiga ham uchib boradi. Men seni tojingdan ko‘ra yuraging uchun yaxshiroq ko‘raman, garchi tojda ham qandaydir muqaddaslik bo‘lsa-da. Men kelaman, senga kuylab beraman. Faqat menga bir narsani va’da ber!

— Hamma narsani! — dedi imperator. U endi o‘zining imperatorlik libosini kiyib, tik turar, og‘ir oltin qilichini yuragiga bosib turardi.

— Bir narsani so‘rayman: hech kimga senga hamma narsani aytib turadigan kichkina qushing borligini aytma. Shunda ishlar yanada yaxshi boradi.

Va bulbul uchib ketdi.

Xizmatkorlar o‘lgan imperatorni ko‘rgani kirishdi — va ostonada qotib qolishdi. Imperator esa ularga:

— Xayrli tong! — dedi.