Ikki fikrlash tarzi. Qotib qolgan fikrlash tarzidagi odam uchun har bir sinov — o‘zining aqlli yoki iste’dodli ekanini isbotlash imkoniyati. Agar u muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, bu uning qobiliyati yetmasligining dalili bo‘lib tuyuladi. Shuning uchun u qiyin vazifalardan qochadi, xatoni yashiradi. O‘suvchi fikrlash tarzidagi odam uchun esa sinov — o‘rganish imkoniyati. Xato uning uchun qanday qilib yaxshilanish kerakligi haqidagi ma’lumot.

Maqtov va uning ta’siri. Kitobdagi eng mashhur tadqiqotlardan biri bolalarni maqtash haqida. Dvek va hamkasblari bolalarga test topshirtirib, ularning bir qismini «aqlliligi» uchun, boshqa qismini esa «harakati» uchun maqtagan. Natijada aqli uchun maqtalgan bolalar keyingi safar qiyinroq vazifani tanlashdan ko‘proq qochgan, qiyinchilikka duch kelganda tezroq ruhan tushgan. Harakati uchun maqtalganlar esa qiyin vazifalarga ko‘proq qiziqish bildirgan. Bundan muallif shunday xulosa chiqaradi: bolani «sen dahosan» deb emas, uning mehnati, usuli va sabrini aniq aytib maqtash foydaliroq.

Iste’dod va mehnat. Dvek iste’dodni inkor etmaydi. Odamlar turli qobiliyatlar bilan tug‘iladi. Lekin uning fikricha, «iste’dodim bor» degan ishonch ba’zan odamni dangasa qiladi: agar hamma narsa oson kelishi kerak bo‘lsa, qiyinchilik «demak, menga bu berilmagan» degan ma’noni anglatadi. Kitobda sport va san’atdagi taniqli odamlarning misollari keltiriladi: ularning ko‘pchiligi dastlab ajoyib iste’dod sifatida ko‘rinmagan, lekin tinimsiz mashq bilan cho‘qqiga chiqqan.

Muvaffaqiyatsizlikka munosabat. Qotib qolgan fikrlash tarzidagi odam muvaffaqiyatsizlikni o‘z shaxsiga beriladigan baho deb qabul qiladi: «men yutqazdim» emas, «men yutqazuvchiman». O‘suvchi fikrlash tarzidagi odam esa voqeani o‘zidan ajratadi: «bu safar uddalay olmadim, nima noto‘g‘ri bo‘ldi?». Bu farq keyingi harakatni belgilaydi — birinchisi taslim bo‘ladi yoki boshqalarni ayblaydi, ikkinchisi esa usulini o‘zgartirib, qayta urinadi.

Rahbarlik va jamoa. Kitobning bir bobi biznesga bag‘ishlangan. Dvekning kuzatishicha, o‘zini hamma narsani biladigan daho deb hisoblaydigan rahbarlar atrofidagilardan tanqid eshitishni istamaydi, xatolarni yashiradi va bu kompaniyani halokatga olib borishi mumkin. O‘rganishga ochiq rahbarlar esa jamoani rivojlantiradi va xatolardan tez saboq chiqaradi.

Munosabatlar. Dvek fikrlash tarzi oila va do‘stlikka ham ta’sir qilishini ko‘rsatadi. Qotib qolgan qarashdagi odam ideal munosabat hech qanday mehnatsiz, o‘z-o‘zidan bo‘lishi kerak deb o‘ylaydi va har bir kelishmovchilikni katta fojia deb biladi. O‘suvchi qarashdagi odam esa munosabatni ham ikki tomon birga quradigan narsa deb hisoblaydi.

O‘zgarish mumkin. Kitobning eng umidli g‘oyasi — fikrlash tarzining o‘zi ham o‘zgarishi mumkin. Hech kim to‘liq bir turdagi fikrlashga ega emas: biror sohada o‘suvchi, boshqasida esa qotib qolgan bo‘lishimiz mumkin. Masalan, sportda mashq qilsa yaxshilanishiga ishongan o‘quvchi matematikada «menga bu berilmagan» deb o‘ylashi mumkin. Dvek o‘zidagi qotib qolgan fikrlarni sezishni, ularga nom berishni va asta-sekin o‘zgartirishni maslahat beradi.