«Ertadan boshlayman». «Dushanbadan jiddiy o‘tiraman». «Ta’tildan keyin». «Yangi yildan». Bu gaplarni hammamiz aytganmiz. Ishni keyinga surish — psixologlar uni «prokrastinatsiya» deb atashadi — juda keng tarqalgan muammo. Va bu dangasalik emas, ko‘pincha his-tuyg‘u bilan bog‘liq muammo.

Nega biz ishni keyinga suramiz? Ko‘p hollarda sabab — ish bilan bog‘liq noxush tuyg‘udan qochish. Masala qiyin — noqulaylik. Mavzu zerikarli — zerikish. Natija yomon chiqishi mumkin — qo‘rquv. Ish juda katta — vahima. Telefon yoki boshqa yoqimli ish esa bu noqulaylikdan darhol qutqaradi. Miya qisqa muddatli yengillikni tanlaydi, uzoq muddatli foydani esa «ertaga» qoldiradi. Muammo shundaki, ertaga ish kichraymaydi, aksincha, vaqt kamaygani sababli yanada og‘irlashadi.

Keyinga surishning yana bir sababi — mukammallikka intilish. «Agar mukammal qila olmasam, umuman boshlamayman». «Hammasini tushunishim uchun avval butun kitobni o‘qishim kerak». «Vaqtim ko‘p bo‘lgan kuni jiddiy o‘tiraman». Mukammal kun hech qachon kelmaydi. Mukammal bo‘lmagan, lekin bajarilgan ish — mukammal, lekin bajarilmagan ishdan har doim yaxshi.

Keyinga surish bilan qanday kurashish mumkin? Birinchi usul — ishni juda kichik bo‘lakka bo‘lish. «Kimyodan bob o‘qish» og‘ir tuyuladi, «darslikni ochib, birinchi sahifani o‘qish» esa oson. Birinchi qadam qanchalik kichik bo‘lsa, boshlash shunchalik oson. Ikkinchi usul — besh daqiqa qoidasi, oldingi bobda aytganimizdek. Uchinchi usul — noqulaylikni tan olish: «Ha, bu masala qiyin va menga noqulay. Bu normal. Noqulay bo‘lsa ham boshlayman». Tuyg‘uni tan olish uni kamaytiradi.

To‘rtinchi usul — o‘zingizni kechirish. Bu g‘alati tuyulishi mumkin, lekin psixologik tadqiqotlarda kechagi keyinga surish uchun o‘zini qattiq ayblaydigan odamlar keyingi safar ham ko‘proq keyinga surishga moyil bo‘lishi kuzatilgan. Aybdorlik tuyg‘usi — yana bir noxush tuyg‘u va miya undan ham qochishni istaydi. Shuning uchun «kecha o‘qimadim, men yaramas odamman» o‘rniga «kecha o‘qimadim, bu bo‘ldi, bugun boshlayman» deng.

Beshinchi usul — mas’uliyat sherigi. Do‘stingiz, akangiz yoki opangiz, ota-onangiz bilan kelishing: har kuni kechqurun bir-biringizga nima qilganingizni aytasiz. Kimdir sizni kutayotganini bilish — kuchli turtki. Bu usul ayniqsa yolg‘iz o‘qiyotganlar uchun foydali.

Toshkentlik Otabek har kuni «kechqurun o‘qiyman» derdi va kechqurun charchab qolardi. U ishni keyinga surishining sababi haqida o‘ylab ko‘rdi va tushundi: u fizikadan qo‘rqardi, chunki har safar masala yecholmay qolganda o‘zini ahmoq his qilardi. U o‘z yondashuvini o‘zgartirdi: fizikani eng oson masalalardan boshladi va har bir yechilgan masalani daftarga belgilab bordi. Muvaffaqiyat tuyg‘usi qo‘rquvni asta-sekin almashtirdi va keyinga surish kamaydi.

Bugun qiling:

1. Keyinga surib yurgan bitta ishingizni yozing va nega surayotganingizni — qanday noxush tuyg‘udan qochayotganingizni — halol yozing.

2. O‘sha ishni eng kichik birinchi qadamga bo‘ling va uni hozir bajaring.

3. Bitta mas’uliyat sherigi toping va u bilan har kungi qisqa hisobot haqida kelishing.