12. Eshakni o‘qitish

Temur bir kuni Afandini sinamoqchi bo‘ldi:

— Afandi, sen hamma narsani uddalaysan deyishadi. Mana shu eshakni o‘qishga o‘rgata olasanmi?

— Nega o‘rgatmay, hukmdorim, — dedi Afandi. — Faqat menga uch oy muhlat bering.

Uch oydan keyin Afandi eshakni saroyga olib keldi. Oldiga katta bir kitob qo‘ydi. Eshak tumshug‘i bilan varaqlarni birma-bir ochib, har varaqqa qarab hangrardi, oxirgi varaqqa yetgach esa Afandiga qaradi.

Temur hayron bo‘ldi:

— Buni qanday o‘rgatding?

— Juda oddiy, — dedi Afandi. — Kitobning har varag‘i orasiga arpa qo‘yib berardim. Eshak varaqlarni ochib, arpani yeb, keyingisiga o‘tishni o‘rgandi. Bugun kitobda arpa yo‘q, shuning uchun qidirib hangrayapti. Ochig‘ini aytsam, u faqat bitta ishni o‘rgandi — kitobni varaqlashni. Bunday «o‘qish» ko‘p odamlarda ham uchraydi.

13. Hammomdagi baho

Temur Afandi bilan hammomga tushdi. Shunda u so‘radi:

— Afandi, agar men qul bo‘lsam, bozorda qancha turardim?

Afandi o‘ylab turib dedi:

— Ellik tanga, hukmdorim.

Temur jahl bilan dedi:

— Ehtiyot bo‘l! Mening belimdagi mana shu belbog‘ning o‘zi ellik tanga turadi.

— Bilaman, hukmdorim, — dedi Afandi. — Men ham faqat belbog‘ingizni hisobladim.

14. Ko‘zgu

Temur bir kuni sartaroshxonada sochini oldirib bo‘lib, ko‘zguga qaradi va o‘z yuzini ko‘rib yig‘lab yubordi. Yonidagi Afandi ham yig‘lay boshladi. Temur yig‘idan to‘xtadi, Afandi esa hamon ho‘ng-ho‘ng yig‘lardi. Temur hayron bo‘ldi:

— Men o‘zimni ko‘zguda ko‘rib yig‘ladim. Sen nega hali ham yig‘layapsan?

— Hukmdorim, — dedi Afandi, — siz bir marta ko‘zguga qarab shuncha yig‘ladingiz. Men esa sizni har kuni ko‘raman.

15. Anjir

Afandi podshohga sovg‘a olib bormoqchi bo‘ldi. Avval behi olib bormoqchi edi, keyin fikrini o‘zgartirib, bir tovoq anjir olib bordi. Temurning kayfiyati yo‘q edi. U anjirlarni birin-ketin Afandining boshiga ota boshladi. Afandi har anjir tekkanda:

— Shukr! Shukr! — derdi.

Temur hayron bo‘ldi:

— Senga anjir otyapman, sen esa shukr qilasan. Nega?

— Behi olib kelmaganimga shukr qilyapman, hukmdorim, — dedi Afandi.

16. Filning juftini

Temurning bir fili bor edi. U qishloq dalalariga kirib, ekinlarni payhon qilib ketardi. Dehqonlar chiday olmay, Afandini boshlab podshohga shikoyatga bormoqchi bo‘lishdi. Yo‘lda Afandi ularga tayinladi:

— Men gapni boshlayman, sizlar davom ettirasizlar.

Saroyga yaqinlashgan sari odamlar birin-ketin qo‘rqib, orqaga qaytib ketishdi. Afandi Temurning huzuriga kirib, orqasiga qaradi — yolg‘iz o‘zi qolibdi.

— Nima arzing bor? — so‘radi Temur.

Afandi biroz jim turib dedi:

— Hukmdorim, qishloq ahli aytdiki, filingiz yolg‘izlikdan zerikib qolibdi. Unga bir urg‘ochi fil topib bersangiz, ikkovi birga yashasa, juda yaxshi bo‘lardi, deyishyapti.

Temur xursand bo‘lib, ikkinchi filni ham qishloqqa jo‘natdi. Afandi qishloqqa qaytib dedi:

— Mana, xushxabar: endi bitta emas, ikkita fil keladi. Ikkinchi marta meni yolg‘iz tashlab qochmaysizlar.

17. Laqab

Temur so‘radi:

— Afandi, oldingi xalifalarning hammasining chiroyli laqabi bo‘lgan: biri «Allohga tavakkal qiluvchi», biri «Allohning muvaffaqiyatli bandasi». Menga qanday laqab mos?

Afandi uzoq o‘ylab dedi:

— Hukmdorim, sizga «Xudo asrasin» laqabi juda mos keladi.

18. Kamondan otish

Temur ovda Afandiga kamon berib:

— Qani, Afandi, nishonga otib ko‘r-chi, — dedi.

Afandi otdi — o‘q nishondan ancha chetda tushdi. Afandi darhol dedi:

— Mana bu — saroy amaldorlarining otishi.

Ikkinchi marta otdi — yana tegmadi.

— Bu esa — sizning sarkardalaringizning otishi.

Uchinchi marta o‘q tasodifan nishonning qoq o‘rtasiga tegdi. Afandi ko‘kragini kerib dedi:

— Mana bu esa — Afandining otishi!

19. Baqlajon

Temur bir kuni dasturxonda baqlajonni maqtadi:

— Baqlajon qanday yaxshi taom!

Afandi darhol qo‘shildi:

— To‘g‘ri, hukmdorim! Baqlajon taomlarning sultoni. U bilan qanday ovqat qilmang, mazali bo‘ladi.

Bir necha kundan keyin Temur dedi:

— Baqlajon yeb, qornim og‘ridi. Bu yomon taom ekan.

Afandi yana qo‘shildi:

— Rost, hukmdorim! Baqlajon og‘ir, ziyonli taom. Uni hech kim yemasin!

Temur kulib so‘radi:

— Kecha maqtagan eding, bugun yomonlayapsan. Bu qanday gap?

— Hukmdorim, — dedi Afandi, — men baqlajonning emas, sizning xizmatkoringizman.

20. Omadli yuz

Temur ovga chiqayotib, saroy darvozasi oldida birinchi bo‘lib Afandini ko‘rdi. U ovda hech narsa ushlay olmadi, ustiga-ustak otdan yiqilib tushdi. Qaytgach, g‘azab bilan:

— Ertalab birinchi bo‘lib sening yuzingni ko‘rdim, shuning uchun omadim yurishmadi. Afandini yigirmata kaltaklanglar! — deb buyurdi.

Afandi dedi:

— Hukmdorim, siz ertalab meni ko‘rib, faqat ovdan quruq qoldingiz. Men esa sizni ko‘rib, yigirmata kaltak yeyapman. Endi o‘zingiz ayting: qaysi birimizning yuzimiz omadsiz?

Temur kulib yubordi va jazoni bekor qildi.

21. Adolat va oltin

Temur so‘radi:

— Afandi, agar oldingda bir tomonda adolat, bir tomonda bir qop oltin tursa, qaysi birini tanlarding?

— Oltinni, hukmdorim, — dedi Afandi.

Temur boshini chayqadi:

— Men esa adolatni tanlardim.

— To‘g‘ri qilasiz, hukmdorim, — dedi Afandi. — Har kim o‘zida yo‘q narsani tanlaydi.