Oskar Uayld: ertaklar

Shahar ustida, baland ustun tepasida Baxtli shahzodaning haykali turardi. U boshdan-oyoq sof oltinning yupqa varaqlari bilan qoplangan, ko‘zlari o‘rnida ikki tiniq yoqut yaltirar, qilichining dastasida esa katta qizil yoqut yonib turardi.

Hamma unga mahliyo edi.

— U shamol parragidek chiroyli, — dedi badiiy didi bilan nom chiqarmoqchi bo‘lgan shahar kengashi a’zolaridan biri. — Faqat unchalik foydali emas, — qo‘shib qo‘ydi u, odamlar uni amaliy emas deb o‘ylamasin, deb qo‘rqib. Aslida u amaliy odam edi.

— Nega sen Baxtli shahzodaga o‘xshamaysan? — dedi oqila ona oy uchun yig‘layotgan kichkina o‘g‘liga. — Baxtli shahzoda hech qachon biror narsa uchun yig‘lamaydi.

— Dunyoda kimdir chindan ham baxtli ekanidan xursandman, — deb g‘o‘ldiradi bir umidsiz odam ajoyib haykalga tikilib.

— U xuddi farishtaga o‘xshaydi, — deyishdi yorqin qizil plashlar va toza oq fartuklar kiygan yetimxona bolalari ibodatxonadan chiqib kelishar ekan.

— Qayerdan bilasizlar? — dedi matematika muallimi. — Farishtani hech qachon ko‘rmagansizlar-ku.

— Ko‘rganmiz, tushimizda, — javob berishdi bolalar. Matematika muallimi qovog‘ini solib, juda qattiq qiyofaga kirdi, chunki bolalarning tush ko‘rishini ma’qullamasdi.

Bir kechasi shahar ustidan kichkina bir Qaldirg‘och uchib o‘tdi. Uning do‘stlari olti hafta avval Misrga jo‘nab ketishgan edi, u esa ortda qolgan edi, chunki eng go‘zal Qamishni sevib qolgan edi. U Qamishni erta bahorda daryo bo‘ylab katta sariq kapalak ortidan quvib uchib ketayotganida uchratgan edi. Qamishning nozik beli unga shunchalik yoqib qoldiki, u to‘xtab, u bilan gaplashdi.

— Seni sevsam maylimi? — so‘radi Qaldirg‘och, u to‘ppa-to‘g‘ri gapirishni yaxshi ko‘rardi. Qamish esa unga past ta’zim qildi. Shunda u uning atrofida aylanib uchib, qanotlari bilan suvga tegar, kumushdek to‘lqinchalar paydo qilardi. Bu uning sevgi izhori edi va bu butun yoz davom etdi.

— Bu kulgili munosabat, — chug‘urlashdi boshqa qaldirg‘ochlar. — Uning puli yo‘q, qarindoshlari esa haddan tashqari ko‘p.

Darhaqiqat, daryoda qamish juda ko‘p edi. Kuz kelgach, ularning hammasi uchib ketishdi.

Ular ketgach, Qaldirg‘och o‘zini yolg‘iz his qildi va sevgilisidan zerika boshladi.

— U gaplashmaydi, — dedi u. — Qolaversa, u dilbarlik qiladi, deb qo‘rqaman: doim shamol bilan noz-karashma qiladi.

Rostdan ham, shamol essa, Qamish eng nafis ta’zimlarni qilardi.

— Tan olaman, u uyga bog‘langan, — davom etdi Qaldirg‘och. — Men esa sayohatni yaxshi ko‘raman, demak xotinim ham sayohatni yaxshi ko‘rishi kerak.

— Men bilan ketasanmi? — deb so‘radi u nihoyat. Ammo Qamish boshini chayqadi — u o‘z uyiga juda bog‘langan edi.

— Sen men bilan o‘ynashgansan! — qichqirdi Qaldirg‘och. — Men Piramidalarga ketaman. Xayr!

Va u uchib ketdi.

Kun bo‘yi u uchdi va kechqurun shaharga yetib keldi.

— Qayerga qo‘nsam ekan? — dedi u. — Shahar meni munosib kutib olishga tayyorlangan bo‘lsa kerak.

Shunda u baland ustundagi haykalni ko‘rdi.

— Shu yerga qo‘naman, — xitob qildi u. — Ajoyib joy ekan, toza havo ham ko‘p.

Va u Baxtli shahzodaning oyoqlari orasiga qo‘ndi.

— Mening oltin yotoqxonam bor, — dedi u atrofga qarab ohista va uxlashga tayyorlandi. Ammo boshini qanoti ostiga endi tiqqan ham ediki, ustiga katta bir tomchi suv tushdi.

— Qanday g‘alati! — xitob qildi u. — Osmonda birorta bulut yo‘q, yulduzlar tiniq, yaltiroq — yomg‘ir yog‘yapti-ya! Shimoliy Yevropadagi iqlim chindan ham dahshatli. Qamish yomg‘irni yaxshi ko‘rardi, ammo bu faqat uning xudbinligi edi.

Shu payt yana bir tomchi tushdi.

— Yomg‘irdan to‘sa olmasa, haykaldan nima foyda? — dedi u. — Yaxshi mo‘ri qidirishim kerak.

Va u uchib ketishga qaror qildi.

Ammo u qanotlarini yoyishga ulgurmay, uchinchi tomchi tushdi. U yuqoriga qaradi va... Oh, u nimani ko‘rdi?

Baxtli shahzodaning ko‘zlari yoshga to‘lgan, ko‘z yoshlari uning oltin yonoqlaridan oqib tushardi. Oy nurida uning yuzi shunchalik go‘zal ediki, kichkina Qaldirg‘ochning yuragi achishib ketdi.

— Kimsan? — so‘radi u.

— Men Baxtli shahzodaman.

— Unda nega yig‘layapsan? — so‘radi Qaldirg‘och. — Meni butunlay ho‘l qilib yubording.

— Men tirik bo‘lib, insoniy yuragim bor ekanida, — javob berdi haykal, — ko‘z yoshi nimaligini bilmasdim. Chunki men qayg‘uga kirishga ruxsat berilmagan Beg‘am saroyida yashardim. Kunduzi bog‘da do‘stlarim bilan o‘ynardim, kechqurun Katta zalda raqslarni boshlab berardim. Bog‘ni baland devor o‘rab olgan edi, ammo uning ortida nima borligini so‘rash xayolimga ham kelmasdi — atrofimdagi hamma narsa shunchalik go‘zal edi. Saroy a’yonlarim meni Baxtli shahzoda deb atashardi, men chindan ham baxtli edim — agar lazzat baxt bo‘lsa. Shunday yashadim, shunday o‘ldim. Endi esa, o‘lganimdan keyin, meni bu yerga, shunday balandga qo‘yishdiki, men shahrimning barcha xunukliklarini va barcha qashshoqligini ko‘ryapman. Yuragim qo‘rg‘oshindan yasalgan bo‘lsa ham, yig‘lamay ilojim yo‘q.

«Nahot u butunlay oltindan bo‘lmasa?» — deb o‘yladi Qaldirg‘och ichida. U shaxsiy mulohazalarni ovoz chiqarib aytmaydigan darajada odobli edi.

— Uzoqda, — davom etdi haykal past, musiqiy ovozda, — uzoqda, kichkina ko‘chada bir qashshoq uy bor. Derazalaridan biri ochiq, men undan stol yonida o‘tirgan ayolni ko‘ryapman. Uning yuzi ozg‘in va charchagan, qo‘llari dag‘al, qizarib ketgan, igna sanchilib tashlangan — chunki u tikuvchi. U qirolichaning eng go‘zal kanizagi keyingi saroy bazmida kiyadigan atlas ko‘ylakka ehtiros gullarini tikmoqda. Xonaning burchagidagi to‘shakda esa uning kichkina o‘g‘li kasal yotibdi. Uning isitmasi baland, u apelsin so‘rayapti. Onasining esa unga daryo suvidan boshqa beradigan hech narsasi yo‘q, shuning uchun bola yig‘layapti. Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, qilichim dastasidagi yoqutni unga olib borib bermaysanmi? Oyoqlarim poydevorga mahkamlangan, men qimirlay olmayman.

— Meni Misrda kutishyapti, — dedi Qaldirg‘och. — Do‘stlarim Nil bo‘ylab uchib yurishibdi, katta lotus gullari bilan gaplashishyapti. Tez orada ular buyuk shohning qabriga uxlagani borishadi. Shohning o‘zi bo‘yalgan tobutida yotibdi. U sariq zig‘ir matoga o‘ralgan, xushbo‘y ziravorlar bilan moylangan. Bo‘ynida och yashil nefrit marjon, qo‘llari esa xazon barglariga o‘xshaydi.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — men bilan bir kechagina qolib, mening choparim bo‘lmaysanmi? Bola shunchalik chanqagan, onasi shunchalik qayg‘uli.

— Men bolalarni unchalik yoqtirmayman, — javob berdi Qaldirg‘och. — O‘tgan yozi daryo bo‘yida yashaganimda, ikki qo‘pol bola — tegirmonchining o‘g‘illari — doim menga tosh otishardi. Albatta, birortasi ham tegmasdi: biz, qaldirg‘ochlar, buning uchun juda chaqqon uchamiz, qolaversa, men chaqqonligi bilan mashhur oiladan chiqqanman. Ammo baribir, bu hurmatsizlik belgisi edi.

Ammo Baxtli shahzoda shunchalik g‘amgin ko‘rindiki, kichkina Qaldirg‘ochning unga rahmi keldi.

— Bu yer juda sovuq, — dedi u, — ammo sen bilan bir kecha qolaman va sening choparing bo‘laman.

— Rahmat, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda.

Qaldirg‘och Shahzodaning qilichidan katta yoqutni sug‘urib oldi va uni tumshug‘ida tutib, shahar tomlari ustidan uchib ketdi.

U oq marmar farishtalar haykallari bilan bezalgan ibodatxona minorasi yonidan o‘tdi. Saroy yonidan o‘tdi va raqs musiqasini eshitdi. Ayvonga go‘zal bir qiz sevgilisi bilan chiqdi.

— Yulduzlar naqadar ajoyib, — dedi yigit unga, — sevgi kuchi esa naqadar ajoyib!

— Ko‘ylagim davlat bazmiga o‘z vaqtida tayyor bo‘lsa edi, — javob berdi qiz. — Unga ehtiros gullarini tikishni buyurganman, ammo tikuvchilar juda dangasa.

U daryo ustidan uchib o‘tdi va kemalar machtalarida osilib turgan chiroqlarni ko‘rdi. U eski mahalla ustidan uchib o‘tdi va keksa yahudiylarning bir-biri bilan savdolashib, mis tarozilarda tangalarni tortishayotganini ko‘rdi. Nihoyat u qashshoq uyga yetib keldi va ichkariga qaradi. Bola to‘shakda isitmadan tolib yotar, onasi esa charchaganidan uxlab qolgan edi. Qaldirg‘och ichkariga uchib kirib, katta yoqutni stol ustiga, ayolning angishvonasi yoniga qo‘ydi. Keyin to‘shak atrofida ohista aylanib, bolaning peshonasini qanotlari bilan yelpidi.

— Qanday salqin bo‘lib ketdi, — dedi bola. — Tuzalayotgan bo‘lsam kerak.

Va u shirin uyquga ketdi.

Shunda Qaldirg‘och Baxtli shahzodaning oldiga uchib qaytdi va qilgan ishini aytib berdi.

— G‘alati, — dedi u, — havo sovuq bo‘lsa ham, endi o‘zimni juda iliq his qilyapman.

— Buning sababi, sen yaxshi ish qilding, — dedi Shahzoda.

Kichkina Qaldirg‘och o‘ylay boshladi va uxlab qoldi. O‘ylash uni doim uyquga tortardi.

Tong otgach, u daryoga uchib borib, cho‘mildi.

— Qanday ajoyib hodisa! — dedi ko‘prikdan o‘tib ketayotgan ornitologiya professori. — Qishda qaldirg‘och!

Va u bu haqda mahalliy gazetaga uzun maktub yozdi. Hamma undan iqtibos keltirardi — unda hech kim tushunmaydigan so‘zlar juda ko‘p edi.

— Bugun kechqurun Misrga uchib ketaman, — dedi Qaldirg‘och va bundan juda xursand edi. U shahardagi barcha ko‘rkam joylarni ko‘rib chiqdi, ibodatxona minorasining tepasida uzoq o‘tirdi. Qayerga bormasin, chumchuqlar chirqillab, bir-biriga: «Qanday aslzoda musofir!» — deyishardi. Bu unga juda yoqardi.

Oy chiqqach, u Baxtli shahzodaning oldiga uchib qaytdi.

— Misrga biror topshirig‘ing bormi? — qichqirdi u. — Men hozir jo‘nayapman.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — men bilan yana bir kecha qolmaysanmi?

— Meni Misrda kutishyapti, — javob berdi Qaldirg‘och. — Ertaga do‘stlarim Nilning ikkinchi sharsharasiga uchib borishadi. U yerda qamishlar orasida daryo oti yotadi, katta granit taxtda esa Memnon xudosi o‘tiradi. U tun bo‘yi yulduzlarga tikilib turadi, tong yulduzi chaqnaganda esa bir marta shodlik bilan qichqiradi va keyin jim bo‘ladi. Peshinda sariq sherlar suv ichgani daryo bo‘yiga tushishadi. Ularning ko‘zlari yashil zumrad kabi, o‘kirishlari esa sharshara shovqinidan ham kuchliroq.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — shaharning narigi chetida, chordoqda bir yigitni ko‘ryapman. U qog‘ozlar bilan to‘la stolga engashib o‘tiribdi, yonidagi stakanda esa qurigan binafsha gullari bor. Uning sochlari jigarrang va jingalak, lablari anor donasidek qizil, ko‘zlari katta va xayolchan. U teatr direktori uchun pyesani tugatishga urinyapti, ammo sovuqdan endi yozolmaydi. O‘choqda olov yo‘q, ochlik esa uni holdan toydirgan.

— Sen bilan yana bir kecha qolaman, — dedi Qaldirg‘och, uning yuragi chindan ham yaxshi edi. — Unga ham yoqut olib boraymi?

— Afsus! Endi yoqutim yo‘q, — dedi Shahzoda. — Faqat ko‘zlarimgina qoldi. Ular ming yil avval Hindistondan keltirilgan noyob zumradlardan yasalgan. Bittasini sug‘urib olib, unga eltib ber. U uni zargarga sotib, o‘tin va ovqat sotib oladi, pyesasini ham tugatadi.

— Aziz Shahzodam, — dedi Qaldirg‘och, — men buni qila olmayman.

Va u yig‘lay boshladi.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — aytganimni qil.

Shunday qilib, Qaldirg‘och Shahzodaning ko‘zini sug‘urib oldi va talabaning chordog‘iga uchib ketdi. Ichkariga kirish oson edi, chunki tomda teshik bor edi. Qaldirg‘och shu teshikdan o‘qdek kirib, xonaga tushdi. Yigit boshini qo‘llariga qo‘yib o‘tirar, shuning uchun qush qanotlarining shitirlashini eshitmadi. U boshini ko‘targanida, qurigan binafshalar ustida yotgan go‘zal zumradni ko‘rdi.

— Meni qadrlay boshlashibdi! — qichqirdi u. — Buni qandaydir buyuk muxlisim yuborgan. Endi pyesamni tugata olaman.

U juda baxtiyor ko‘rinardi.

Ertasiga Qaldirg‘och portga uchib bordi. U katta bir kemaning machtasiga qo‘nib, matroslarning arqon bilan katta sandiqlarni kema tubidan sudrab chiqarayotganini tomosha qildi.

— Ko‘tar! — deb qichqirishardi ular har bir sandiq yuqoriga chiqqanda.

— Men Misrga ketyapman! — qichqirdi Qaldirg‘och, ammo hech kim e’tibor bermadi. Oy chiqqach esa u yana Baxtli shahzodaning oldiga uchib qaytdi.

— Xayrlashgani keldim, — qichqirdi u.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — men bilan yana bir kecha qolmaysanmi?

— Qish keldi, — javob berdi Qaldirg‘och, — tez orada sovuq qor yog‘adi. Misrda esa quyosh yashil palmalar ustida iliq nur sochyapti, timsohlar loyda yotib, atrofga dangasalik bilan qarab turishibdi. Do‘stlarim Baalbek ibodatxonasida uya qurishyapti, pushti va oq kabutarlar ularni kuzatib, bir-biri bilan g‘ur-g‘ur qilishyapti. Aziz Shahzodam, men seni tark etishim kerak. Ammo seni hech qachon unutmayman. Kelasi bahorda senga o‘zing bergan yoqut va zumradlar o‘rniga ikkita ajoyib qimmatbaho tosh olib kelaman. Yoqut qizil atirguldan ham qizilroq, zumrad esa dengizdan ham ko‘kroq bo‘ladi.

— Pastdagi maydonda, — dedi Baxtli shahzoda, — gugurt sotuvchi kichkina qizcha turibdi. U gugurtlarini ariqqa tushirib yubordi, ularning hammasi ivib, yaroqsiz bo‘lib qoldi. Agar uyiga biroz pul olib bormasa, otasi uni uradi, shuning uchun u yig‘layapti. Uning na oyoq kiyimi, na paypog‘i bor, kichkina boshi ham yalang. Ikkinchi ko‘zimni sug‘urib olib, unga eltib ber — shunda otasi uni urmaydi.

— Sen bilan yana bir kecha qolaman, — dedi Qaldirg‘och, — ammo ko‘zingni sug‘urib ololmayman. Unda butunlay ko‘r bo‘lib qolasan.

— Qaldirg‘och, Qaldirg‘och, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — aytganimni qil.

Shunday qilib, u Shahzodaning ikkinchi ko‘zini ham sug‘urib oldi va pastga o‘qdek uchib tushdi. U gugurt sotuvchi qizchaning yonidan uchib o‘tib, qimmatbaho toshni uning kaftiga tashladi.

— Qanday chiroyli shisha bo‘lagi! — qichqirdi qizcha va kulib, uyiga yugurib ketdi.

Shunda Qaldirg‘och Shahzodaning oldiga qaytib keldi.

— Endi sen ko‘rsan, — dedi u, — shuning uchun men sen bilan doim qolaman.

— Yo‘q, kichkina Qaldirg‘och, — dedi bechora Shahzoda, — sen Misrga uchib ketishing kerak.

— Men sen bilan doim qolaman, — dedi Qaldirg‘och va Shahzodaning oyoqlari ostida uxlab qoldi.

Ertasiga u kun bo‘yi Shahzodaning yelkasida o‘tirib, unga begona yurtlarda ko‘rganlarini aytib berdi. U Nil bo‘yida uzun qatorlarda turib, tumshuqlari bilan oltin baliqlarni tutadigan qizil laylaklar haqida aytib berdi. Dunyoning o‘zi qadar keksa bo‘lgan, sahroda yashaydigan va hamma narsani biladigan Sfinks haqida aytib berdi. Tuyalari yonida sekin yurib, qo‘llarida qahrabo tasbeh tutadigan savdogarlar haqida aytib berdi. Qora daraxt kabi qop-qora, katta billurga sig‘inadigan Oy tog‘larining shohi haqida aytib berdi. Palma daraxtida uxlaydigan va yigirmata kohin uni asal kulchalari bilan boqadigan katta yashil ilon haqida aytib berdi. Katta yassi barglarda katta ko‘l bo‘ylab suzib yuradigan va kapalaklar bilan doim urishadigan pakana odamchalar haqida aytib berdi.

— Aziz kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda, — sen menga ajoyib narsalarni aytib beryapsan, ammo erkaklar va ayollarning azob-uqubatidan ajoyibroq narsa yo‘q. Qashshoqlikdan buyukroq sir yo‘q. Shahrim ustidan uchib chiq, kichkina Qaldirg‘och, va u yerda nimalarni ko‘rganingni menga aytib ber.

Shunday qilib, Qaldirg‘och katta shahar ustidan uchib chiqdi va boylarning o‘z go‘zal uylarida xursandchilik qilayotganini, gadoylar esa ularning darvozasi oldida o‘tirganini ko‘rdi. U qorong‘i tor ko‘chalarga uchib kirdi va qora ko‘chalarga xira qarab turgan och bolalarning oqargan yuzlarini ko‘rdi. Ko‘prik ostida ikki kichkina bola isinish uchun bir-birini quchoqlab yotardi.

— Qanday ochmiz! — deyishardi ular.

— Bu yerda yotish mumkin emas! — qichqirdi qorovul, va ular yomg‘ir ostida tentirab ketishdi.

Shunda Qaldirg‘och qaytib uchib keldi va Shahzodaga ko‘rganlarini aytib berdi.

— Men butunlay sof oltin bilan qoplanganman, — dedi Shahzoda. — Uni varaqma-varaq sug‘urib ol va kambag‘allarimga ber. Tiriklar oltin ularni baxtli qiladi, deb o‘ylashadi.

Qaldirg‘och sof oltinni varaqma-varaq sug‘urib oldi va Baxtli shahzoda butunlay xira va kulrang bo‘lib qoldi. U sof oltinni varaqma-varaq kambag‘allarga tashidi, bolalarning yuzlari qizillik oldi, ular ko‘chada kulib, o‘ynay boshladilar.

— Endi bizda non bor! — qichqirishardi ular.

Keyin qor keldi, qordan keyin esa ayoz. Ko‘chalar xuddi kumushdan yasalgandek yaltirab, porlab turardi. Uylarning tomlaridan billur xanjarlardek uzun sumalaklar osilib turar, hamma mo‘yna kiyib yurar, kichkina bolalar qizil qalpoqlar kiyib, muzda sirpanishardi.

Bechora kichkina Qaldirg‘och tobora qattiqroq sovqotardi, ammo u Shahzodani tark etmadi — uni juda yaxshi ko‘rardi. Novvoy qaramaganda, uning eshigi oldidan non uvoqlarini terib yer, qanotlarini qoqib isinishga urinardi.

Ammo oxiri u o‘lishini angladi. Uning faqat bir marta Shahzodaning yelkasiga uchib chiqishga kuchi yetdi.

— Xayr, aziz Shahzodam! — shivirladi u. — Qo‘lingni o‘psam maylimi?

— Nihoyat Misrga ketayotganingdan xursandman, kichkina Qaldirg‘och, — dedi Shahzoda. — Sen bu yerda juda uzoq qolding. Ammo meni lablarimdan o‘p, chunki men seni sevaman.

— Men Misrga ketmayapman, — dedi Qaldirg‘och. — Men O‘lim uyiga ketyapman. O‘lim — Uyquning ukasi, shunday emasmi?

Va u Baxtli shahzodaning lablaridan o‘pdi va uning oyoqlari ostiga o‘lik holda qulab tushdi.

Shu lahzada haykal ichida g‘alati bir chirsillagan ovoz eshitildi, go‘yo nimadir sinib ketgandek. Haqiqatan ham qo‘rg‘oshin yurak ikkiga bo‘linib ketgan edi. Darhaqiqat, ayoz juda qattiq edi.

Ertasiga erta tongda Shahar hokimi shahar kengashi a’zolari hamrohligida pastdagi maydon bo‘ylab yurib borardi. Ular ustun yonidan o‘tayotganda, hokim haykalga qaradi.

— Yo Rabbim! Baxtli shahzoda qanchalik xunuk bo‘lib qolibdi! — dedi u.

— Rostdan ham qanchalik xunuk! — qichqirishdi kengash a’zolari, ular doim hokim bilan rozi bo‘lishardi. Va ular haykalga qarash uchun yuqoriga ko‘tarilishdi.

— Qilichidagi yoqut tushib ketibdi, ko‘zlari yo‘q, endi oltin ham emas, — dedi hokim. — Rostini aytganda, u gadoydan yaxshi emas!

— Gadoydan yaxshi emas, — dedi kengash a’zolari.

— Oyoqlari ostida o‘lik qush ham yotibdi! — davom etdi hokim. — Qushlarning bu yerda o‘lishi taqiqlanadi, degan farmon chiqarishimiz kerak.

Shahar kotibi bu taklifni darhol yozib oldi.

Shunday qilib, ular Baxtli shahzodaning haykalini yiqitib tashlashdi.

— U endi chiroyli emas, demak, foydali ham emas, — dedi universitetning san’at professori.

Keyin ular haykalni o‘choqda eritishdi, hokim esa metall bilan nima qilish kerakligini hal qilish uchun yig‘ilish chaqirdi.

— Albatta, yangi haykal qo‘yishimiz kerak, — dedi u, — va u mening haykalim bo‘ladi.

— Mening haykalim, — dedi kengash a’zolarining har biri, va ular janjallashib ketishdi. Oxirgi marta eshitganimda, ular hali ham janjallashishayotgan edi.

— Qanday g‘alati! — dedi quyish ustaxonasi boshlig‘i. — Bu singan qo‘rg‘oshin yurak o‘choqda erimayapti. Uni tashlab yuborishimiz kerak.

Shunday qilib, uni o‘lik Qaldirg‘och ham yotgan axlat uyumiga tashlab yuborishdi.

— Menga shahardagi eng qimmatli ikki narsani keltir, — dedi Xudo farishtalaridan biriga. Farishta Unga qo‘rg‘oshin yurak va o‘lik qushni keltirdi.

— To‘g‘ri tanlading, — dedi Xudo. — Chunki jannat bog‘imda bu kichkina qush abadiy kuylaydi, oltin shahrimda esa Baxtli shahzoda Meni madh etadi.