Bir necha daqiqadan so‘ng Tom sayozlikning sayoz suvida, Illinoys qirg‘og‘i tomon yurib borardi. Suv beliga yetguncha yurdi. Keyin suzishga to‘g‘ri keldi. Oqim kuchli edi, lekin u qirg‘oqqa yetib oldi, garchi u o‘ylagandan ancha pastroqqa tushgan bo‘lsa ham.

Tom kurtkasining cho‘ntagini tekshirdi — po‘stloq joyida edi. U qirg‘oq bo‘ylab o‘rmon orqali yurib, soat o‘nga yaqin qishloq qarshisidagi ochiq joyga yetib keldi. Paroxod bu yerda, baland qirg‘oq soyasida turardi. Hammayoq tinch edi. U suvga sekin tushib, paroxod ortida bog‘langan kichik qayiqqa suzib bordi va unga chiqib, o‘tirg‘ichlar ostiga yashirindi. Ko‘p o‘tmay qo‘ng‘iroq chalindi va paroxod suza boshladi. Tom mamnun edi: bu kunning oxirgi qatnovi edi.

O‘n besh daqiqadan so‘ng paroxod to‘xtadi. Tom qayiqdan sirg‘alib chiqib, suzib qirg‘oqqa yetib bordi va xilvat ko‘chalar orqali xolasining uyiga yugurdi. U orqa devordan oshib o‘tib, mehmonxona derazasiga yaqinlashdi. Ichkarida chiroq yonardi. U yerda Polli xola, Sid, Meri va Jo Harperning onasi bir-biriga yaqin o‘tirib gaplashishardi. Ular karavot va eshik orasida edi.

Tom eshikka bordi va uni sekin ocha boshladi. Eshik g‘ichirladi, u asta-sekin, ehtiyotkorlik bilan itarishda davom etdi, toki tizzasida sudralib kirishi mumkin bo‘lguncha. U karavot ostiga sudralib kirib oldi.

— Nega sham shunday tebranyapti? — dedi Polli xola. — Eshik ochiq-ku! Bor, Sid, yop.

Tom o‘z vaqtida karavot ostiga yashirindi. U bir lahza nafas olib yotdi, keyin xolasining oyoqlariga qo‘l tekkiza olish masofasigacha sudralib bordi.

— Men aytayotgandim, — dedi Polli xola, — u yomon bola emasdi, shunchaki sho‘x, injiqroq edi. U hech kimga yomonlik qilmagan, oltin yurakli bola edi. — U yig‘lay boshladi.

— Mening o‘g‘lim Jo ham xuddi shunday edi, — dedi missis Harper. — Har doim shumlik qilardi, ammo u juda mehribon va beg‘araz edi. Xudo meni kechirsin, men uni qaymoq olgani uchun jazoladim, holbuki o‘zim uni buzilgan deb tashlab yuborgan ekanman! Endi uni hech qachon ko‘rmayman!

— Umid qilamanki, Tom hozir yaxshiroq joyda, — dedi Sid. — Agar u ba’zi narsalarda yaxshiroq bo‘lganida...

— Sid! — Tom kampirning nigohini ko‘rmasa ham, his qildi. — Tomga bir og‘iz ham yomon gap aytma! Endi u ketdi! Xudo uni asraydi, sen o‘zingni o‘yla. Eh, missis Harper, men uni qanday unutaman? U meni qanchalik qiynagan bo‘lsa ham, u menga shunchalik taskin berardi.

Tom ham ichida yig‘lardi — ko‘proq o‘ziga achinib. U Merining ham yig‘layotganini, vaqti-vaqti bilan uning haqida yaxshi gaplar aytayotganini eshitdi. U o‘zi haqida avvalgidan ham yaxshiroq fikr qila boshladi. Shunda ham u karavot ostidan otilib chiqib, xolasini quvontirgisi keldi, bu sahnaning dramatik ulug‘vorligi uning qalbini rom qilardi. Ammo u o‘zini tutdi.

U suhbatdan bilib oldiki, avvaliga ular cho‘milayotganda cho‘kib ketishgan deb o‘ylashgan. Keyin sol yo‘qolganini sezishgan va bolalar uni olib, pastdagi shaharga ketishgan deb o‘ylashgan. Ammo tushga yaqin sol besh-olti mil pastda, Missuri qirg‘og‘ida topilgan va umid so‘ngan. Agar jasadlar yakshanbagacha topilmasa, o‘sha kuni ertalab dafn marosimi o‘tkaziladi.

Tom titrab ketdi.

Missis Harper yig‘lab xayrlashdi va ketdi. Polli xola Sid va Meri bilan xayrlashganda, ayniqsa mehribon edi. Sid biroz burnini tortdi, Meri esa butun qalbi bilan yig‘ladi.

Keyin Polli xola tiz cho‘kib, Tom uchun shunday ta’sirli, shunday mehr va beqiyos sevgi bilan duo qildiki, Tom duo tugashidan ancha oldin ko‘z yoshlariga cho‘mib qolgan edi.

Kampir yotgandan keyin ham uzoq vaqt uyqusiz tipirchilab, xo‘rsinib yotdi. Nihoyat u tinchlandi va uyqusida ingradi. Tom sekin chiqib, karavot yonida turdi. Sham yorug‘ida uning yuziga qaradi. Uning yuragi xolasiga rahm-shafqatga to‘la edi. U chinor po‘stlog‘ini chiqarib, sham yoniga qo‘ydi. Ammo shunda bir fikr keldi va u po‘stloqni yana cho‘ntagiga soldi. Keyin u egilib, xolasining so‘lgan lablarini o‘pdi va ehtiyotkorlik bilan eshikdan chiqib ketdi.

Tong otganda u orolga qaytib keldi. Jo va Gek nonushta qilayotgan va uning haqida gaplashayotgan edi.

— Yo‘q, Tom sodiq, Gek, u qaytib keladi, — dedi Jo. — U qochib ketmaydi. Bu qaroqchiga sharmandalik bo‘lardi.

— Mana u! — qichqirdi Tom daraxtlar orasidan chiqib.

Ajoyib nonushta bo‘ldi, Tom esa o‘z sarguzashtlarini bezab-bezab aytib berdi. Keyin u kun bo‘yi uxladi.