Tom yangi tashkil etilgan «Mo‘tadillik kadetlari» jamiyatiga a’zo bo‘ldi, chunki ularning shinamgina formasi va qizil lentalari uni o‘ziga tortgan edi. U a’zo bo‘lgan ekan, chekish, tamaki chaynash va so‘kinishdan voz kechishga va’da berdi. Ammo shu zahoti u yangi narsani kashf qildi: biror narsani qilmaslikka va’da berish — uni qilishni istashning eng ishonchli yo‘li ekan. Tom tez orada o‘zini chekish va so‘kinish istagi bilan qiynalayotgan holda topdi. Bu istak shunchalik kuchli ediki, faqat qizil lenta kiyib, jamiyat paradida ko‘rinish umidigina uni bu jamiyatda ushlab turardi.

To‘rtinchi iyul bayrami yaqinlashardi. Lekin Tom tez orada bu umidni ham tark etdi. U keksa sudya Frazer — tinchlik sudyasi — o‘lim to‘shagida yotganini bilib, u o‘lganda katta davlat dafn marosimi bo‘lishini, kadetlar unda qatnashishini kutdi. Uch kun davomida sudyaning sog‘lig‘i haqida so‘rab yurdi. Ba’zan umid juda yaqin edi, shunda u lentani taqib, oyna oldida mashq qilardi. Ammo sudya tuzala boshladi, keyin butunlay sog‘ayib ketdi. Tom g‘azablanib, jamiyatdan chiqdi. O‘sha kechasi sudya qaytadan kasal bo‘lib, vafot etdi. Tom endi hech qachon bunday odamga ishonmaslikka qaror qildi.

Dafn marosimi ajoyib edi. Kadetlar o‘zlarining paradini shunday ko‘rsatdilarki, sobiq a’zo havasdan o‘lay dedi. Ammo endi u erkin edi! Endi u chekishi va so‘kinishi mumkin edi. Lekin u hayron bo‘ldi: endi u buni xohlamasdi! Taqiq olib tashlanishi bilan bu narsalarning jozibasi yo‘qolgan edi.

Ta’tilning uzun kunlari sudralib o‘ta boshladi. Tom kundalik yozmoqchi bo‘ldi. Lekin uch kun davomida hech narsa bo‘lmadi va u bu ishni tashladi. Qishloqqa sayyor qo‘shiqchi va raqqoslar truppasi keldi va bu katta shov-shuv bo‘ldi. Tom va Jo Harper o‘zlarining truppasini tuzib, ikki kun baxtiyor bo‘lishdi.

Hatto To‘rtinchi iyul ham biroz omadsiz o‘tdi: kuchli yomg‘ir yog‘di, parad bo‘lmadi. Dunyoning eng buyuk odami — Tom shunday o‘ylardi — haqiqiy AQSh senatori janob Benton kelgan edi. Tom uni yigirma besh fut bo‘yli devqomat deb o‘ylagan edi, u esa oddiy odamdan sira farq qilmas ekan. Bu juda ko‘ngilni xira qildi.

Keyin sirk keldi. Bolalar uch kun davomida eski gilam va latta chodirlarda sirk o‘ynashdi: kirish narxi bolalar uchun uchta to‘g‘nog‘ich, qizlar uchun ikkita. Keyin sirk ham unutildi.

Bekki Tetcher ta’tilni ota-onasi bilan Konstantinopol degan uzoq shaharchadagi qarindoshlarinikida o‘tkazish uchun ketgan edi. Shuning uchun hayotda hech qanday yorqin tomon qolmagan edi.

Qotillikning dahshatli siri esa doimiy azob edi. Bu sir uning qalbida doimiy saraton kabi edi.

Keyin qizamiq keldi.

Ikki uzun hafta davomida Tom mahbus kabi yotdi, dunyo va undagi voqealarga befarq. U juda kasal edi va hech narsaga qiziqmasdi. Nihoyat oyoqqa turib, shahar bo‘ylab zaif yurib chiqqanida, u hamma narsada va hammada qayg‘uli o‘zgarish ko‘rdi. Shaharda «uyg‘onish» bo‘lgan edi va hamma «dindor» bo‘lib qolgan edi — nafaqat kattalar, balki bolalar ham. Tom hech bo‘lmasa bitta gunohkor yuzni ko‘rish umidida aylanib yurdi, ammo hamma joyda umidsizlikka uchradi. U Jo Harperni Injil o‘qiyotgan holda topdi va g‘amgin ravishda ortga qaytdi. Ben Rojersni kambag‘allarga savat bilan tarqatma olib borayotganini ko‘rdi. Jim Xollis uning yaqinda bo‘lgan qizamig‘ini «ogohlantirish» sifatida qabul qilishni maslahat berdi. Har bir bola uning tushkunligiga yana bir zarba bo‘lib qo‘shildi.

Va nihoyat, umidsizlik bilan, u Gekelberri Finnning oldiga bordi va u ham Injildan iqtibos keltirdi. Tomning yuragi ezildi. U uyga sudralib qaytib, to‘shakka yotdi va butun shaharda faqat o‘zi, yolg‘iz o‘zi abadiy halok bo‘lishini his qildi.

O‘sha kecha dahshatli bo‘ron bo‘ldi: yomg‘ir, momaqaldiroq va ko‘zni qamashtiruvchi chaqmoqlar. Tom boshini choyshab ostiga yashirib, qo‘rquv bilan o‘z hukmini kutdi. U bu bo‘ronning o‘zi uchun ekanligiga zarra shubha qilmadi. U osmonni charchatib qo‘ygan, bu uning oqibati edi. Biroq bo‘ron hech kimni o‘ldirmay o‘tib ketdi. Bolaning birinchi istagi — minnatdor bo‘lib, tavba qilish edi. Ikkinchisi — kutish edi, chunki boshqa bo‘ronlar bo‘lmasligi mumkin edi.

Ertasi kuni doktorlar qaytib kelishdi: Tom yana kasal bo‘lib qoldi. Bu safar uch hafta yotdi. Turganida u uyg‘onish o‘tib ketganini va hamma yana o‘zining odatdagi holiga qaytganini ko‘rib, quvonchdan yig‘lab yubordi. U ko‘chaga chiqib, Jim Xollisni bolalar sudida mushukni o‘g‘irlikda ayblagan holda topdi, keyin Jo Harper va Gek Finnni o‘g‘irlangan qovun yeyayotgan holda uchratdi. Bechora bolalar! Ular ham Tom singari qaytgan edi.