Ya’qub alayhissalom — Is’hoq alayhissalomning o‘g‘li, Ibrohim alayhissalomning nabirasi. Uning yana bir nomi — Isroil. Qur’on bu nomni zikr qiladi (Oli Imron surasi, 93-oyat) va uning zurriyotini «Bani Isroil», ya’ni «Isroilning bolalari» deb ataydi. Demak, keyingi davrlarda Muso, Dovud, Sulaymon, Zakariyo, Yahyo va Iso alayhimussalom kabi ko‘plab payg‘ambarlar chiqqan katta bir xalq Ya’qub alayhissalomdan tarqalgan.

Ibrohim alayhissalomga Is’hoq xushxabari berilganda, u bilan birga Ya’qub xushxabari ham berilgan edi (Hud surasi, 71-oyat). Ya’ni Alloh Ibrohimga faqat o‘g‘il emas, nabirani ham ko‘rish quvonchini va’da qilgan. Qur’on ularni uchalasini birga maqtaydi: «Kuch-quvvat va basirat egalari bo‘lgan bandalarimiz Ibrohim, Is’hoq va Ya’qubni ham eslang. Biz ularni oxirat diyorini eslatish xislati bilan xoslab qo‘ydik. Albatta, ular Bizning huzurimizda tanlanganlardan, eng yaxshilardandir» (Sod surasi, 45–47-oyatlar ma’nosi).

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham bu oilani alohida maqtaganlar. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Karim ibn karim ibn karim ibn karim — Yusuf ibn Ya’qub ibn Is’hoq ibn Ibrohim», ya’ni «Olijanobning o‘g‘li olijanob, uning otasi olijanob, uning otasi ham olijanob — bu Yusuf, Ya’qubning o‘g‘li, Is’hoqning o‘g‘li, Ibrohimning o‘g‘li» (Buxoriy rivoyati). To‘rt avlod ketma-ket payg‘ambar bo‘lgan oila — tarixda kam uchraydigan sharaf.

Ya’qub alayhissalomning o‘n ikki o‘g‘li bor edi. Yusuf alayhissalom tushida ko‘rgan o‘n bitta yulduz uning o‘n bitta akasiga ishora edi (Yusuf surasi, 4-oyat). Ularning orasida eng kichigi Yusuf va uning tug‘ishgan ukasi edi. Ya’qub alayhissalom bu ikkalasiga alohida mehr qo‘ygan edi. Akalari buni sezib, hasad qila boshladilar. Yusuf alayhissalom qissasi keyingi bobda batafsil bayon etiladi. Bu bobda esa o‘sha qissani Ya’qub alayhissalomning ko‘zi bilan ko‘rishga harakat qilamiz.

Ya’qub alayhissalom dono va farosatli ota edi. Kichik Yusuf unga tushini aytib berganda, u darhol bu tushning ulug‘ligini tushundi va o‘g‘lini ogohlantirdi: «O‘g‘ilcham, tushingni akalaringga aytib berma, aks holda senga qarshi hiyla qilishadi. Albatta, shayton inson uchun ochiq dushmandir» (Yusuf surasi, 5-oyat ma’nosi). U farzandlari orasidagi xavfni sezib turar, lekin ularning qalbini o‘zgartira olmas edi.

Akalari Yusufni sayrga olib ketishni so‘raganda, Ya’qub alayhissalom ikkilanib: «Uni olib ketishingiz meni xafa qiladi. Sizlar undan g‘ofil qolganingizda, uni bo‘ri yeb ketishidan qo‘rqaman», dedi (Yusuf surasi, 13-oyat ma’nosi). Kechqurun ular yig‘lagan holda qaytib kelishdi va Yusufning yolg‘on qonga bo‘yalgan ko‘ylagini ko‘rsatib: «Uni bo‘ri yeb ketdi», deyishdi. Ya’qub alayhissalom ularning yolg‘onini sezdi: «Yo‘q, nafslaringiz sizlarga bir ishni chiroyli ko‘rsatibdi. Endi menga go‘zal sabr. Sizlar ta’riflayotgan narsaga qarshi faqat Allohdan yordam so‘raladi» (Yusuf surasi, 18-oyat ma’nosi).

«Fasobrun jamil» — «go‘zal sabr». Ulamolar uni shunday izohlashadi: go‘zal sabr — shikoyatsiz sabr, ya’ni odamlarga nolimasdan, faqat Allohga yuzlanib qilinadigan sabr. Ya’qub alayhissalom yillar davomida farzandini kutdi, lekin hech qachon umidini uzmadi.

Yillar o‘tdi. Misrdagi voqealar tufayli kichik o‘g‘li ham undan ajraldi. Endi ikki farzandidan judo bo‘lgan ota yana o‘sha so‘zlarni takrorladi: «Endi menga go‘zal sabr. Shoyadki Alloh ularning hammasini menga qaytarsa». U yuzini o‘girib: «Ey Yusufga bo‘lgan hasratim!» dedi. Qayg‘udan uning ko‘zlari oqarib ketdi (Yusuf surasi, 83–84-oyatlar ma’nosi). Farzandlari: «Yusufni eslayverib, kasal bo‘lib qolasiz yoki halok bo‘lasiz», deyishganda, u ajoyib bir javob berdi: «Men g‘amimni va qayg‘umni faqat Allohga shikoyat qilaman. Va men Allohdan sizlar bilmaydigan narsani bilaman» (Yusuf surasi, 86-oyat ma’nosi).

Bu oyat sabr bilan qayg‘u bir-biriga zid emasligini ko‘rsatadi. Ya’qub alayhissalom yig‘ladi, qayg‘urdi, ko‘zlari ham zaiflashdi. Lekin u Allohdan nolimadi, odamlarga shikoyat qilmadi. Aksincha, farzandlariga: «Ey o‘g‘illarim, boringlar, Yusufni va uning ukasini izlanglar. Allohning rahmatidan noumid bo‘lmanglar. Albatta, Allohning rahmatidan faqat kofirlar noumid bo‘ladi», dedi (Yusuf surasi, 87-oyat ma’nosi).

Nihoyat, xushxabar keldi. Yusufning ko‘ylagi Ya’qub alayhissalomning yuziga tashlanganda, uning ko‘zlari yana ko‘radigan bo‘ldi. U: «Men sizlarga Allohdan sizlar bilmaydigan narsani bilaman, demaganmidim?» dedi. Xatolarini tushungan o‘g‘illari otasidan kechirim so‘rashdi. Ya’qub alayhissalom ularni koyimadi: «Robbimdan sizlar uchun mag‘firat so‘rayman», dedi (Yusuf surasi, 96–98-oyatlar ma’nosi).

Ya’qub alayhissalomning hayotidagi yana bir muhim lahza — uning vafoti oldidagi vasiyati. Qur’on bu lahzani shunday tasvirlaydi: «Ya’qubga o‘lim kelganda, sizlar hozir edingizmi? O‘shanda u o‘g‘illariga: „Mendan keyin nimaga ibodat qilasizlar?“ dedi. Ular: „Sening ilohingga va ota-bobolaring Ibrohim, Ismoil va Is’hoqning ilohiga — yagona Ilohga ibodat qilamiz va biz Unga bo‘ysunuvchilarmiz“, deyishdi» (Baqara surasi, 133-oyat ma’nosi). Hayotining so‘nggi daqiqalarida ota farzandlaridan mol-mulk yoki boylik haqida emas, imon haqida so‘radi.

Saboq: Ya’qub alayhissalom bizga «go‘zal sabr»ni o‘rgatadi: qayg‘urish mumkin, yig‘lash mumkin, lekin noumid bo‘lish va odamlarga nolish emas. Farzandlarga qoldiradigan eng qimmatli meros — mol-mulk emas, imon.

Qur’onda: Baqara surasi, 132–133-oyatlar; Yusuf surasi, 4–18- va 83–100-oyatlar; Anbiyo surasi, 72-oyat; Sod surasi, 45–47-oyatlar.