Od qavmidan keyin Arabistonning shimoli-g‘arbida, Hijr deb ataladigan joyda yana bir kuchli xalq — Samud qavmi yashardi. Ular mohir quruvchilar edi: tekisliklarda qasrlar qurishar, tog‘larni o‘yib, qoyalar ichida uylar yasashardi (A’rof surasi, 74-oyat). Bugun ham u yerlarda qoyaga o‘yilgan ulkan binolar qoldiqlarini ko‘rish mumkin.

Samud qavmi ham ne’matlarga ko‘mildi va ular ham Allohni unutib, butlarga sig‘indi. Alloh ularga o‘zlaridan bo‘lgan birodarlari Solih alayhissalomni yubordi. U ham o‘zidan oldingi payg‘ambarlar singari: «Ey qavmim, Allohga ibodat qilinglar, sizlar uchun Undan boshqa iloh yo‘q. U sizlarni yerdan yaratdi va sizlarni unda obod qilib qo‘ydi. Undan mag‘firat so‘ranglar, so‘ng Unga tavba qilinglar», dedi (Hud surasi, 61-oyat ma’nosi).

Qavmi unga hayron bo‘lib qaradi: «Ey Solih, sen bundan oldin oramizda umid bog‘langan odam eding. Ota-bobolarimiz sig‘ingan narsalarga sig‘inishdan bizni qaytaryapsanmi?» (Hud surasi, 62-oyat ma’nosi). Bu gapda hammasi bor: Solih alayhissalom xalq orasida hurmatli, aqlli, ishonchli inson bo‘lgan. Ammo u haqni aytgach, hamma «umidlar puchga chiqdi» deb undan yuz o‘girdi.

Ular Solih alayhissalomdan mo‘jiza talab qilishdi. Alloh ularga oyat — alohida belgi sifatida bir tuyani yubordi. Solih alayhissalom: «Ey qavmim, bu Allohning tuyasi, sizlar uchun bir oyatdir. Uni qo‘yib yuboringlar, Allohning yerida o‘tlab yursin. Unga yomonlik bilan tegmanglar, aks holda sizlarni yaqin azob tutadi», dedi (Hud surasi, 64-oyat ma’nosi). Suv ham taqsimlandi: bir kun tuyaning ichish navbati, bir kun qavmning navbati edi (Shuaro surasi, 155-oyat).

Qavm ichida kibrlangan kattalar bilan zaif hisoblangan mo‘minlar o‘rtasida keskin suhbat bo‘lib o‘tdi. Kattalar: «Solihning Robbisi tomonidan yuborilganiga ishonasizlarmi?» deb so‘rashdi. Mo‘minlar: «Biz u bilan yuborilgan narsaga imon keltiramiz», deyishdi. Kibrlilar esa: «Biz siz imon keltirgan narsaga kofirmiz», deb javob berishdi (A’rof surasi, 75–76-oyatlar ma’nosi).

Shahar ichida to‘qqiz kishilik bir guruh bor edi. Ular yer yuzida buzg‘unchilik qilar, hech qachon isloh qilmasdi (Naml surasi, 48-oyat). Aynan shular tuyani o‘ldirishga kirishdi. Qur’on ularning eng badbaxtini alohida eslatadi: «Qachonki ularning eng badbaxti (tuyani o‘ldirishga) otlanganda...» (Shams surasi, 12-oyat ma’nosi). U tuyani so‘yib tashladi, qavmning qolganlari esa bunga rozi bo‘lib turdi. Shuning uchun Qur’on bu ishni butun qavmga nisbat beradi: «Ular tuyani so‘yishdi» — chunki yomonlikka jim qarab, rozi bo‘lgan ham unga sherikdir.

Ular yana masxara qilishdi: «Ey Solih, agar payg‘ambarlardan bo‘lsang, bizga va’da qilayotgan narsangni keltir!» Solih alayhissalom: «Uylaringizda uch kun huzur qilib qolinglar. Bu yolg‘on bo‘lmagan va’dadir», dedi (Hud surasi, 65-oyat ma’nosi).

To‘qqiz kishilik guruh yana bir yovuz rejani tuzdi: kechasi Solih alayhissalom va uning oilasiga hujum qilib, ularni o‘ldirmoqchi, keyin esa «biz hech narsani ko‘rmadik» deb qasam ichmoqchi bo‘lishdi. Qur’on aytadi: «Ular hiyla qildilar, Biz ham ular sezmagan holda (hiylalariga qarshi) tadbir qildik» (Naml surasi, 49–50-oyatlar ma’nosi).

Uch kun o‘tgach, azob keldi. Qur’onning bir joyida bu «sayha» — dahshatli qichqiriq, boshqa joyida «rajfa» — qattiq titroq deb ta’riflanadi. Tong otganda, ular o‘z uylarida yuztuban yiqilgan holda qoldilar, go‘yo u yerda hech qachon yashamagandek (Hud surasi, 67–68-oyatlar). Solih alayhissalom va unga imon keltirganlar esa Allohning rahmati bilan najot topdilar.

Solih alayhissalom qavmidan yuz o‘girib ketar ekan, alam bilan shunday dedi: «Ey qavmim, men sizlarga Robbimning risolatini yetkazdim va sizlarga nasihat qildim. Lekin sizlar nasihatgo‘ylarni yoqtirmaysizlar» (A’rof surasi, 79-oyat ma’nosi).

Asrlar o‘tib, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Tabuk g‘azotiga ketayotib, sahobalar bilan Samud qavmining yeri — Hijrdan o‘tdilar. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: sahobalar u yerdagi quduqlardan suv olib, xamir qorishgan edi. Payg‘ambarimiz o‘sha suvni to‘kib tashlashni, xamirni tuyalarga berishni buyurdilar va faqat Solihning tuyasi suv ichgan quduqdan suv olishga ruxsat berdilar. Ular yana shunday dedilar: «O‘zlariga zulm qilganlarning maskanlariga faqat yig‘lagan holda kiringlar, toki sizlarni ham ularga yetgan narsa tutmasin» (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Saboq: Yomonlikka jim turib rozi bo‘lish ham mas’uliyat yuklaydi: tuyani bir kishi so‘ydi, lekin azob rozi bo‘lganlarning barchasiga keldi. Nasihat qiluvchini yoqtirmaslik esa halokat sari ilk qadamdir.

Qur’onda: A’rof surasi, 73–79-oyatlar; Hud surasi, 61–68-oyatlar; Shuaro surasi, 141–159-oyatlar; Naml surasi, 45–53-oyatlar; Shams surasi, 11–15-oyatlar.