Arba’in: qirq ikki hadis

Imom Navaviy — to‘liq ismi Abu Zakariyo Yahyo ibn Sharaf an-Navaviy — 1233 yilda Damashq yaqinidagi Navo qishlog‘ida tug‘ilgan. Yoshligidan ilmga berilib, Damashq madrasalarida tahsil oldi, hadis va fiqh bo‘yicha o‘z davrining eng yirik olimlaridan biriga aylandi. U juda kamtar, zohid hayot kechirgan, umri qisqa — atigi qirq to‘rt yil bo‘lsa ham, «Riyozus-solihin», «Al-Azkor», Sahihi Muslimga yozilgan sharh kabi asarlari bugungacha butun islom olamida o‘qiladi. Imom 1277 yilda o‘z qishlog‘ida vafot etgan.

«Al-Arba’un an-Navaviyya» — «Navaviyning qirq hadisi» — uning eng mashhur kitobi. Nomi «qirq» bo‘lsa-da, unda qirq ikki hadis bor. Imom Navaviy bu hadislarni shunday tanlaganki, ularning har biri dinning katta bir qoidasini o‘z ichiga oladi: niyat, iymon va islom asoslari, halol-harom, odob-axloq, odamlar bilan muomala, tavba va umid. Shu sababli olimlar bu to‘plamni «dinning qisqacha xaritasi» deb bilishgan, asrlar davomida unga yuzlab sharhlar yozilgan, madrasalarda talabalar ilmni aynan shu kitobni yod olishdan boshlashgan.

Bu nashrda har bir hadis alohida bob qilib berilgan. Avval hadisni rivoyat qilgan sahobiy, so‘ng hadis matnining o‘zbekcha tarjimasi, keyin Imom Navaviy ko‘rsatgan manba keladi. Tarjima asl arabcha matnga iloji boricha sodiq qilingan, unga hech narsa qo‘shilmagan. Har bobning oxirida qisqa izoh bor — bu hadisdan bugungi yosh o‘quvchi uchun qanday saboq olish mumkinligi haqida oddiy tilda yozilgan fikr. Izohlar mukammal sharh o‘rnini bosmaydi: chuqurroq o‘rganmoqchi bo‘lsangiz, ishonchli ulamolar yozgan sharhlarga murojaat qiling.

Bu kitobni shoshmasdan o‘qing. Kuniga bitta hadis yetarli: uni bir necha marta o‘qing, ma’nosi ustida o‘ylang, imkon bo‘lsa yod oling va o‘sha kuni hayotingizda qo‘llashga harakat qiling. Qirq ikki kunda qirq ikki saboq — bu ilm bilan amalni birga olib boradigan eng yaxshi yo‘llardan biri.