Raqamli qal’a — qisqacha

Den Braun — bugun dunyoda eng ko‘p o‘qiladigan triller mualliflaridan biri. U AQShning Nyu-Xempshir shtatida tug‘ilgan, otasi matematika o‘qituvchisi, onasi esa cherkov musiqasi bilan shug‘ullangan. Yozuvchilikka kelishidan oldin Braun ingliz tili o‘qituvchisi bo‘lib ishlagan, qo‘shiq yozishga ham urinib ko‘rgan. «Raqamli qal’a» uning birinchi romani bo‘lib, 1998 yilda chiqqan.

Kitob chiqqan paytda katta shov-shuv bo‘lmagan. Uni asl ma’noda mashhur qilgan narsa — keyinroq yozilgan «Da Vinchi kodi» bo‘ldi. O‘sha romanning muvaffaqiyatidan so‘ng o‘quvchilar muallifning avvalgi kitoblarini ham qidirib o‘qiy boshladi va «Raqamli qal’a» ham bestsellerlar ro‘yxatiga chiqib oldi. Bugun u ayniqsa dasturlash, kiberxavfsizlik va texnologiyaga qiziquvchi yoshlar orasida sevib o‘qiladi.

Romanning mavzusi bundan chorak asr oldin yozilgan bo‘lsa ham, hozir yanada dolzarb ko‘rinadi. Davlat fuqarolarning xatlarini o‘qishga haqlimi? Xavfsizlik uchun shaxsiy hayotdan qancha qismini qurbon qilish mumkin? Shifrlash kimni himoya qiladi — oddiy odamnimi yoki jinoyatchinimi? Bugun messenjerlardagi shifrlash, ma’lumotlar sizib chiqishi va kuzatuv haqidagi bahslar har kuni yangiliklarda turadi. Braun bu savollarni sarguzasht romani ichiga joylagan, shuning uchun ularni o‘ylash zerikarli emas, aksincha, hayajonli.

O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda dasturlash va IT sohasiga qiziqish keskin oshdi. Ko‘plab o‘quvchilar kurslarga qatnaydi, kiberxavfsizlik bo‘yicha musobaqalarda qatnashadi. Shunday yoshlar uchun «Raqamli qal’a» — kasbning sirli va romantik tomonini ko‘rsatadigan kitob. U o‘quvchiga shifrlash, parol, ma’lumotni himoya qilish kabi tushunchalarni oddiy va qiziqarli tarzda tanishtiradi.

Kitobning yana bir sababi bilan mashhur bo‘lgani — uslubi. Boblar qisqa, har birining oxirida savol yoki xavf qoldiriladi, voqealar ikki-uch joyda parallel ketadi. Kitobni qo‘lga olgan odam «yana bitta bob» deb tun yarmigacha o‘qib qo‘yadi. Keyinchalik Braunning barcha romanlari shu usulda yozilgan.

Bir narsani oldindan aytish kerak: romandagi texnik tafsilotlarning hammasi ham haqiqatga to‘liq mos emas. Mutaxassislar kompyuter va kriptografiyaga oid ayrim jihatlarni soddalashtirilgan yoki bo‘rttirilgan deb tanqid qilgan. Bu ilmiy kitob emas, balki texnologiya fonidagi triller ekanini yodda tutib o‘qigan ma’qul.