Inson ma’no izlab — qisqacha

Viktor Frankl — avstriyalik psixiatr va nevrolog, Vena shahrida tug‘ilgan. Yoshligidanoq u inson ruhiyati va hayot ma’nosi haqidagi savollarga qiziqqan. Urushgacha u shifokor sifatida tushkunlikka tushgan, o‘z joniga qasd qilish xavfi bo‘lgan bemorlar bilan ishlagan va ularga yordam berishning yangi usullarini izlagan.

Ikkinchi jahon urushi davrida fashistlar yahudiy bo‘lgani uchun Frankl va uning oilasini konslagerlarga jo‘natadi. U bir necha lagerdan, jumladan, Osventsim (Auschwitz) va Daxau tizimidagi lagerlardan o‘tadi. Bu yillarda u otasi, onasi, akasi va xotinidan ayriladi. Uning o‘zi omon qoladi va 1945 yilda ozod etiladi.

Urushdan keyin Frankl atigi bir necha kun ichida lager tajribasi haqidagi kitobni yozib chiqadi. U 1946 yilda nemis tilida nashr etiladi, keyinroq ingliz tiliga «Inson ma’no izlab» nomi bilan tarjima qilinib, butun dunyoga tarqaladi. Bugun bu kitob XX asrning eng ta’sirli kitoblaridan biri hisoblanadi, ko‘plab tillarga tarjima qilingan va o‘n millionlab o‘quvchiga yetib borgan.

Kitob nega bunchalik mashhur? Chunki u eng og‘ir savolga — azob-uqubat ichida qanday yashash kerak, degan savolga — nazariy emas, shaxsiy tajribadan kelib chiqib javob beradi. Uni yozgan odam ochlik, sovuq, kasallik va o‘limni o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan. Shuning uchun uning so‘zlari kitobxon uchun boshqacha og‘irlikka ega. Frankl qasos yoki nafrat haqida emas, balki inson qadr-qimmati va ichki erkinlik haqida yozadi.

Kitob ikki qismdan iborat. Birinchi va kattaroq qism — lager hayoti haqidagi xotiralar, ammo ular psixolog nigohi bilan yozilgan. Muallif voqealarni shunchaki sanab o‘tmaydi, balki mahbuslar ruhiyatida nimalar sodir bo‘lganini tahlil qiladi. Ikkinchi qism — Frankl asos solgan logoterapiya, ya’ni ma’no orqali davolash ta’limotining qisqacha bayoni.

O‘zbekistonda ham bu kitob psixologiyaga, falsafaga qiziquvchilar va hayotda qiyin davrni boshidan kechirayotgan odamlar orasida ko‘p o‘qiladi. U ko‘pincha «har bir inson bir marta o‘qishi kerak bo‘lgan kitoblar» ro‘yxatiga kiritiladi.