Ikigay — qisqacha

«Ikigay» — ikki ispan muallifning qo‘shma kitobi. Ektor Garsiya ko‘p yillardan beri Yaponiyada yashaydi, u avval dasturchi bo‘lib ishlagan va Yaponiya madaniyati haqida bir nechta kitob yozgan. Fransesk Miralyes — Barselonalik yozuvchi va jurnalist, psixologiya va o‘z-o‘zini rivojlantirish mavzusida ko‘p yozadi. Kitob 2016 yilda ispan tilida chiqqan, keyin ko‘plab tillarga tarjima qilingan va dunyo bo‘ylab millionlab nusxada sotilgan.

«Ikigay» yapon so‘zi bo‘lib, taxminan «yashash uchun sabab», «ertalab o‘rningdan turishga undaydigan narsa» degan ma’noni beradi. Bu so‘z yapon tilida kundalik hayotda ishlatiladi va unda katta falsafiy dabdaba yo‘q: bolalarni tarbiyalash, bog‘dagi ish, sevimli hunar — bularning har biri kimningdir ikigayi bo‘lishi mumkin.

Mualliflar javob izlagan asosiy savol: nega ayrim joylarda odamlar uzoqroq va sog‘lomroq yashaydi? Ular Yaponiyaning janubidagi Okinava orollariga, ayniqsa yuz yoshdan oshgan qariyalari ko‘pligi bilan tanilgan Ogimi qishlog‘iga borib, u yerdagi keksalar bilan suhbatlashgan. Kitobda ularning kun tartibi, ovqatlanishi, mashg‘ulotlari va bir-biri bilan munosabati tasvirlangan.

Okinava dunyoda «moviy zonalar» deb ataladigan hududlardan biri sifatida tanilgan. Bu nom aholisi orasida uzoq umr ko‘radiganlar ayniqsa ko‘p bo‘lgan bir necha joyga berilgan: Okinavadan tashqari, ular qatoriga Italiyaning Sardiniya oroli, Gretsiyaning Ikariya oroli, Kosta-Rikadagi Nikoya yarim oroli va Kaliforniyadagi Loma-Linda shahri kiritiladi. Kitobda ham bu hududlar eslatiladi va ulardagi umumiy jihatlar — oddiy taom, faol turmush, mustahkam jamoa — ta’kidlanadi.

Kitob qisqa va oson o‘qiladi. U ilmiy tadqiqot emas: mualliflar suhbatlar, kuzatuvlar va mashhur psixologik g‘oyalarni bir joyga to‘plab, ulardan amaliy maslahatlar chiqaradi. Ba’zi joylarda ma’lumotlar soddalashtirilgan, ba’zi bo‘limlar bir-biriga bog‘lanmagan maqolalar to‘plamiga o‘xshaydi. Shunga qaramay, kitobning ruhi — sokin, iliq va hayotga muhabbat uyg‘otuvchi — ko‘pchilikka yoqqan.

Bir qiziq fakt: internetda ikigay haqida gap ketganda ko‘pincha to‘rt doiradan iborat chizma ko‘rsatiladi — «nimani sevasiz», «nimani yaxshi qilasiz», «dunyoga nima kerak», «nima uchun sizga pul to‘lashadi». Bu chizma kitobda ham bor, lekin u aslida G‘arbda keyinroq yapon so‘ziga bog‘lab chizilgan. Yaponlarning o‘zi ikigayni bunchalik murakkab tizim deb tushunmaydi. Buni bilish foydali: ikigay — kasb tanlash formulasi emas, balki hayotga quvonch bag‘ishlaydigan har qanday ma’noli mashg‘ulot.