Kimga mos va qanday o‘qish kerak

Kitob tarix, biologiya va jamiyatga qiziquvchi har kimga mos, ayniqsa yuqori sinf o‘quvchilari va talabalarga. U maktab tarix kursini «katta rasm» bilan to‘ldiradi: alohida voqealar bir-biriga qanday bog‘lanishini ko‘rsatadi. Biologiya va ijtimoiy fanlar bo‘yicha tayyorlanayotgan abituriyent uchun ham foydali fon bilim beradi.

Kitob qalin, shuning uchun uni bir haftada tugatishga urinmang. Har kuni bir bobni o‘qing va undan keyin bitta savolni daftarga yozing: «Muallif bu yerda nimani da’vo qilyapti va men bunga qo‘shilamanmi?». Bir oydan keyin bu daftar sizning shaxsiy fikrlar to‘plamingizga aylanadi.

Bahsli joylarni do‘stlaringiz yoki ustozingiz bilan muhokama qiling. Masalan, «dehqonchilik insoniyat uchun yutuqmi yoki tuzoqmi?» degan savol sinfdagi munozara uchun ajoyib mavzu. Bunday bahslar fikrlashni charxlaydi va nutqni rivojlantiradi.

Yana bir foydali usul — xarita va vaqt chizig‘i. Kitobni o‘qiyotganda bir varaqqa yetmish ming yil oldingi davrdan bugungacha bo‘lgan chiziq chizing va muallif tilga olgan har bir katta o‘zgarishni unga belgilab boring. Shunda aql inqilobi, dehqonchilik, yozuvning paydo bo‘lishi, imperiyalar va ilmiy inqilob orasidagi masofani ko‘z bilan ko‘rasiz. Bu tasvir maktab tarix darsliklaridagi ko‘plab mavzularni ham o‘z o‘rniga qo‘yib beradi.

Diniy masalalarda muallif bilan kelishmasangiz, bu tabiiy. Harari dunyoga dunyoviy olim nigohi bilan qaraydi. Uning ayrim fikrlarini rad etgan holda ham, tarixning katta jarayonlari haqidagi tahlilidan foyda olish mumkin.

Kitobni tugatgach, muallifning keyingi asarlari — «Homo Deus» va «XXI asr uchun 21 saboq» ga o‘tishingiz mumkin. Biri kelajak haqida, ikkinchisi bugungi muammolar haqida. Ammo avval «Sapiens»ni yaxshilab hazm qiling: u boshqa ikkalasining poydevori.