Islom asoslari: iymon va besh ustun

Har bir bino poydevor ustiga quriladi. Poydevor ko‘zga ko‘rinmaydi, lekin devorlar, tom, derazalar — hammasi unga tayanadi. Inson hayoti ham shunday: uning ko‘rinadigan amallari — so‘zi, xulqi, ishi — ichkaridagi e’tiqodga, ya’ni nimaga ishonishiga tayanadi. Islom dinida bu poydevor iymon deb ataladi, uning ustiga qurilgan bino esa ibodat va go‘zal axloqdir.

Ushbu kitob shu poydevor haqida. Unda biz Islomning eng asosiy tushunchalarini sodda va ravon tilda tushuntirishga harakat qildik: iymon nima, uning olti rukni qaysilar, kalimai shahodat nimani anglatadi, namoz, ro‘za, zakot va haj qanday ibodatlar va ular insonga nima beradi. Kitob, avvalo, yoshlar uchun — dinini endi o‘rganayotgan, savollari ko‘p, lekin javobni ishonchli manbadan olmoqchi bo‘lgan o‘quvchilar uchun yozildi.

Biz har bir fikrni Qur’oni karim oyatlari va sahih hadislar bilan asoslashga intildik. Oyatlar keltirilganda ularning ma’nosi berildi, chunki Qur’on Alloh taoloning arabcha kalomi bo‘lib, har qanday tarjima uning faqat ma’nosini yetkazadi. Shuning uchun oyat havolasidan keyin «ma’nosi» degan so‘zni ko‘rasiz. Hadislar esa roviysi va qaysi to‘plamda kelgani bilan keltirildi: Buxoriy, Muslim, Termiziy va boshqa ishonchli manbalar.

Kitobda O‘zbekistonda asrlar davomida amal qilib kelingan an’anaviy, mo‘tadil yo‘l tutildi. Aqida masalalarida yurtdoshimiz Imom Abu Mansur Moturidiy maktabiga, fiqhiy masalalarda esa Imom Abu Hanifa mazhabiga tayanildi. Ota-bobolarimiz shu yo‘lda yurgan, Buxoro, Samarqand, Termiz, Farg‘ona allomalari shu yo‘lni boyitgan. Biz bahs va tortishuvlarga kirmadik: maqsadimiz — kimnidir rad etish emas, balki asosni tushunarli qilib ko‘rsatish.

Bir narsani alohida ta’kidlaymiz. Bu kitob — boshlang‘ich qo‘llanma. Namoz, tahorat, ro‘za, zakot va haj haqida yozilganlar umumiy tushuncha beradi, xolos. Har bir ibodatning ko‘plab nozik masalalari bor: safarda, kasallikda, alohida holatlarda qanday yo‘l tutish kerakligi va hokazo. Bunday batafsil masalalarni mahallangizdagi masjid imomidan yoki ishonchli ulamolardan so‘rang. Dinni internetdagi tasodifiy manbalardan emas, ilmi va axloqi ma’lum bo‘lgan ustozdan o‘rganish — ota-bobolarimizning ham yo‘li.

Kitobni ketma-ket o‘qish tavsiya etiladi. Avval iymon haqidagi boblar keladi, chunki ibodat iymonsiz ma’nosini yo‘qotadi. Keyin Islomning besh ustuni — shahodat, namoz, ro‘za, zakot va haj — haqida so‘z boradi. So‘nggi bob esa butun kitobni bir fikrga jamlaydi: Islom — bu faqat marosimlar majmui emas, balki insonni go‘zal axloqli qiladigan hayot yo‘li.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih (tushunadigan) qiladi», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati, Muoviya roziyallohu anhudan). Ilm o‘rganish — o‘zi bir ibodat. Ushbu sahifalarni o‘qishga ajratgan vaqtingiz ham shu yaxshilikning bir bo‘lagi bo‘lsin.

Alloh taolo barchamizga foydali ilm, to‘g‘ri tushuncha va solih amal nasib etsin.