Islomning ikkinchi ustuni — namoz. U kalimai shahodatdan keyingi eng muhim amal bo‘lib, Qur’onda yuzlab marta zikr qilinadi. Namoz — banda bilan Robbisi orasidagi kunlik uchrashuv, qalbning tayanchi va hayotning tartiboti.

Namoz qanday farz qilingan? Boshqa ibodatlar yerda farz qilingan bo‘lsa, namoz Me’roj kechasida, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam osmonga ko‘tarilganlarida farz qilingan. Avval ellik vaqt buyurilgan, so‘ngra Allohning rahmati bilan besh vaqtga yengillashtirilgan, ammo savobi elliktaniki kabi qolgan (Buxoriy va Muslim rivoyati, Anas roziyallohu anhudan). Bu voqeaning o‘zi namozning qanchalik ulug‘ ibodat ekanini ko‘rsatadi.

Qur’on namozni «to‘kis ado etish»ga buyuradi: «Namozni to‘kis ado etinglar, zakotni beringlar» (Baqara surasi, 43-oyat ma’nosi). «To‘kis ado etish» — faqat harakatlarni bajarish emas, balki vaqtida, shartlariga rioya qilib, xushu’ bilan o‘qish demakdir. «Namozlarni, xususan, o‘rta namozni muhofaza qilinglar va Allohga itoatkor holda turinglar» (Baqara surasi, 238-oyat ma’nosi).

Namozning insonga ta’siri haqida Alloh shunday deydi: «Albatta, namoz fahsh (behayolik) va munkar (yomon ishlar)dan qaytaradi» (Ankabut surasi, 45-oyat ma’nosi). Kuniga besh marta Alloh huzurida turgan inson asta-sekin o‘zgaradi: yolg‘on, haqorat, nopoklik unga og‘ir kela boshlaydi. Agar kimdir namoz o‘qib, yomonlikdan qaytmasa, namozining sifati haqida o‘ylab ko‘rishi kerak.

Namoz gunohlarni yuvadi. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Ayting-chi, agar sizlardan birortangizning eshigi oldida daryo oqsa va u har kuni unda besh marta yuvinsa, unda biror kir qoladimi?» deb so‘radilar. Sahobalar: «Hech qanday kir qolmaydi», deyishdi. Shunda u zot: «Besh vaqt namoz ham xuddi shunday. Alloh ular bilan xatolarni yuvadi», dedilar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Namoz qiyomat kunining birinchi hisobidir. Payg‘ambarimiz aytganlar: «Qiyomat kuni bandadan amallari ichida birinchi hisob qilinadigani — namozdir. Agar u to‘g‘ri bo‘lsa, najot topadi va muvaffaq bo‘ladi. Agar u buzuq bo‘lsa, zarar ko‘radi va ziyonga uchraydi» (Termiziy rivoyati, Abu Hurayra roziyallohu anhudan, «hasan»).

Namoz — qalb osoyishtaligi. Payg‘ambarimiz biror ish ularni tashvishga solsa, namozga shoshilardilar (Abu Dovud rivoyati, Huzayfa roziyallohu anhudan). Bilol roziyallohu anhuga esa: «Ey Bilol, namozga iqomat ayt, bizni u bilan rohatlantir», derdilar (Abu Dovud rivoyati). Bugungi shovqinli, tashvishli hayotda kuniga besh marta hamma narsani qo‘yib, bir necha daqiqa Allohga yuzlanish — eng yaxshi ruhiy dam olishdir.

Namozni tark qilish haqida jiddiy ogohlantirishlar bor. Payg‘ambarimiz aytganlar: «Biz bilan ular (munofiqlar) o‘rtasidagi ahd — namozdir» (Termiziy rivoyati, Burayda roziyallohu anhudan, «hasan sahih»). Shuning uchun namozni hech qachon «keyinroq boshlayman» deb kechiktirmaslik kerak. Agar o‘tib ketgan namozlar bo‘lsa, ularni qazo qilish lozim. Qazo namozlarni qanday hisoblash va o‘qish haqida mahallangiz imomidan maslahat oling.

Namoz kimga farz? Hanafiy mazhabiga ko‘ra, aqli raso, balog‘atga yetgan har bir musulmonga — erkak bo‘lsin, ayol bo‘lsin. Bolalarni esa yetti yoshdan namozga o‘rgata boshlash buyurilgan (Abu Dovud rivoyati, Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan). Kasal odam turib o‘qiy olmasa, o‘tirib, o‘tira olmasa, yotib o‘qiydi (Buxoriy rivoyati, Imron ibn Husayn roziyallohu anhudan). Musofirga to‘rt rak’atli farz namozlarni ikki rak’at qilib o‘qish ruxsat etilgan. Namoz hech qachon butunlay to‘xtamaydi, faqat yengillashadi — bu Islomning rahmatidir. Ayollarning hayz va nifos kunlaridagi hukmlar alohida bo‘lib, bu masalalarni ishonchli ulamolardan o‘rganish kerak.

Namozning qabul bo‘lishi uchun xushu’, ya’ni qalbning hozir bo‘lishi muhim. «Darhaqiqat, mo‘minlar najot topdilar — ular namozlarida xushu’ qiluvchilardir» (Mu’minun surasi, 1–2-oyatlar ma’nosi). Xushu’ga erishish uchun o‘qilayotgan suralar va duolarning ma’nosini o‘rganish, namozga shoshilmasdan kirish, telefonni chetga qo‘yish foydali.

Keyingi ikki bobda namoz vaqtlari va tahorat haqida umumiy ma’lumot beramiz.