Ko‘p gapirgan toshbaqa
Podshoh dedi:
— Endi menga tilini tiya olmaydigan odam haqida aytib ber. Ba’zan bir og‘iz ortiqcha so‘z odamni qanday balolarga giriftor qiladi?
Baydabo javob berdi:
— Hukmdorim, so‘z — kamondan otilgan o‘qqa o‘xshaydi: otilgandan keyin uni qaytarib bo‘lmaydi. Aqlli zot gapirishdan oldin o‘ylaydi, nodon esa gapirib bo‘lib o‘ylaydi. Toshbaqa va ikki o‘rdakning hikoyasi bunga misol.
Bir ko‘lda ikki o‘rdak va bir toshbaqa yashardi. Ular yillar davomida qo‘shni bo‘lib, bir-biriga qalin do‘st bo‘lib qolishgan edi. Bir yili qattiq qurg‘oqchilik bo‘lib, ko‘lning suvi kun sayin kamaya boshladi. O‘rdaklar toshbaqaning oldiga kelib, xafa bo‘lib dedilar:
— Do‘stimiz, bu yerda endi yashab bo‘lmaydi. Biz uzoqda suvi mo‘l bir ko‘lni bilamiz, o‘sha yerga uchib ketmoqchimiz. Sen bilan xayrlashgani keldik.
Toshbaqa yig‘lab yubordi:
— Sizlar uchib ketasiz, men esa bu yerda qurigan loyda o‘lib ketaman. Meni ham o‘zlaringiz bilan olib ketinglar.
O‘rdaklar o‘ylab, bir chora topishdi:
— Biz bir tayoqning ikki uchidan tumshug‘imiz bilan tishlab olamiz. Sen esa uning o‘rtasini og‘zing bilan mahkam tishlaysan. Shunday qilib, seni osmondan olib uchamiz. Lekin bitta shartimiz bor: yo‘l davomida og‘zingni ochma, bir og‘iz ham gapirma. Odamlar seni ko‘rib, nima desa ham, javob berma.
— Albatta, — dedi toshbaqa. — Og‘zimni ochmayman.
O‘rdaklar tayoqni tishlab, toshbaqani osmonga ko‘tarib uchib ketishdi. Ular bir qishloq ustidan o‘tayotganda, odamlar osmonga qarab hayron bo‘lishdi va qiyqira boshlashdi:
— Qaranglar, qaranglar! Ikki o‘rdak toshbaqani ko‘tarib uchyapti! Bunday ajoyibotni hech kim ko‘rmagan!
Toshbaqa ularning gaplarini eshitib, chiday olmadi. «Ular meni kulgi qilishyapti», deb o‘yladi-da, javob qaytarish uchun og‘zini ochdi:
— Ko‘zlaringiz ko‘r bo‘lsin! Sizlarga nima...
Gapini tugatishga ham ulgurmadi: tayoqdan ajralib, yerga qulab tushdi va halok bo‘ldi.
Baydabo dedi:
— Hukmdorim, toshbaqa do‘stlarining yordami bilan balodan qutulayotgan edi. Ammo bir og‘iz keraksiz so‘z uni halok qildi. Do‘stingning nasihatini tinglash va o‘z tilingni tiya bilish — omonlikning kalitidir.