Vazir va amaldorlar haqida

Podshohlardan keyin Navoiy davlat ishini yurituvchi vazir va amaldorlarga to‘xtaladi. Bu mavzuni u kitobdan emas, o‘z hayotidan bilardi: Husayn Boyqaro saroyida muhrdor, so‘ng amir bo‘lib xizmat qilgan, saroy ichidagi fitnalarni, mansab talashlarini o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan.

Navoiyning fikricha, yaxshi vazir — podshoh bilan xalq o‘rtasidagi ishonchli ko‘prik. U xalqning dardini hukmdorga yetkazadi, hukmdorning farmonini esa insof bilan ijro etadi. Bunday amaldor qo‘l ostidagilarga ota kabi g‘amxo‘r, davlat moliga esa o‘z molidan ham ehtiyotkor bo‘ladi.

Yomon vazir haqida esa Navoiy ayovsiz gapiradi. Bunday odam mansabni xalqqa xizmat qilish uchun emas, boylik orttirish uchun egallaydi; pora oladi, qarindosh-urug‘ini mansablarga tiqadi, raqiblarini tuhmat bilan yo‘q qiladi. Uning ustidan xalq faryodi podshohga yetib bormaydi, chunki eshik oldida o‘zi turibdi. Navoiyning nazarida bunday amaldor podshohga tashqi dushmandan ham xavfliroq: tashqi dushman qal’ani tashqaridan buzadi, bu esa ichkaridan kemiradi.

Navoiyning o‘zi bu talablarga amal qilishga uringan. Manbalarda yozilishicha, u davlat xizmatida bo‘lgan yillarida ham maosh va sovg‘alarning katta qismini xalq uchun qurilishlarga sarflagan: uning homiyligida Hirotda Ixlosiya madrasasi, Xalosiya xonaqohi, Shifoiya shifoxonasi kabi binolar qurilgan. Saroydagi fitna va g‘arazlardan charchab, u bir necha marta lavozimidan iste’fo so‘ragan.

Bugungi kun uchun: har qanday lavozim — bu imtiyoz emas, mas’uliyat. Kichik bir guruh sardori, sinf boshlig‘i yoki jamoa rahbari bo‘lsangiz ham, sizga ishonib topshirilgan narsani o‘zingizniki deb emas, omonat deb biling.