Hikmatlar: do‘stlik va suhbat haqida
Navoiy umri davomida sodiq do‘stlikni ham, xiyonatni ham ko‘rgan. Husayn Boyqaro bilan bolalikdan do‘st bo‘lgan, saroyda esa ko‘p g‘araz va hasadga duch kelgan. Shuning uchun uning do‘stlik haqidagi fikrlari quruq nasihat emas, hayot tajribasi.
19. Do‘st — og‘ir kunda tanilinadi. To‘yda yoningda turgan ko‘p bo‘ladi, ayozda esa faqat chin do‘st qoladi.
Kasal bo‘lganingizda, muvaffaqiyatsizlikka uchraganingizda kim qo‘ng‘iroq qildi — shu sizning do‘stlaringiz ro‘yxati.
20. Yomon bilan do‘stlashgan — yomon nom oladi. Atirfurush yonida o‘tirgan odam xushbo‘y bo‘ladi, temirchi ko‘rasi yonida o‘tirgan esa qurumga botadi.
Odatlar yuqumli: o‘qiydigan do‘stlar orasida o‘qish oson, chekadigan davrada chekmaslik qiyin.
21. Do‘stingni ming marta sinab ko‘r, keyin unga ishon; ishonganingdan keyin esa uni har kuni sinama.
Ishonchni shoshib bermang, lekin bergan ishonchingizni har kuni shubha bilan zaharlamang.
22. Kamchiligingni yuzingga aytgan do‘st — ko‘zgu; orqangdan aytgan — tosh.
Sizga ochiq tanqid aytgan odamdan xafa bo‘lmang — u sizni yaxshiroq ko‘rishni istaydi.
23. Ming do‘st ham oz, bitta dushman ham ko‘p.
Keraksiz janjal, behuda raqobat bilan dushman orttirmang. Bir dushman ming do‘stning tinchini buzishi mumkin.
24. Xushomadgo‘y do‘st emas: u qandni tilingga suradi, zaharni esa ko‘nglingga quyadi.
Har doim «sen haqsan» deydigan odam sizni o‘stirmaydi. Haqiqiy do‘st ba’zan «yo‘q» deya oladi.
25. Nodon bilan suhbat — yuragingga yuk; dono bilan suhbat — ko‘nglingga davo.
Kim bilan ko‘proq vaqt o‘tkazayotganingizni o‘ylab ko‘ring: ular sizni ko‘taryaptimi yoki pastga tortyaptimi?
26. Do‘stlik rishtasi ingichka ip kabidir: uzilsa, qayta bog‘lasang ham, tugun qoladi. Shuning uchun uni ehtiyot qil.
Kechirim so‘rash va kechirish mumkin, ammo eng yaxshisi — ipni uzadigan so‘zni umuman aytmaslik.
27. Kishining kimligini bilmoqchi bo‘lsang, kimlar bilan o‘tirishiga qara.
Bu hikmat o‘zingizga ham taalluqli: atrofingizdagilar — sizning tashrifnomangiz.
Ibratli hikoyat (Sharq rivoyatlaridan). Bir ota o‘g‘liga: «Do‘stlaring ko‘pmi?» — deb so‘rabdi. «Juda ko‘p», — debdi o‘g‘il. Ota: «Bugun kechasi qo‘yni so‘yib, qopga solib, yelkangga ortib, do‘stlaringning eshigini qoq. Ayt: „Bir odamni o‘ldirib qo‘ydim, meni yashiring“». O‘g‘il hamma do‘stlarining eshigini qoqib chiqibdi — biri kasalman debdi, biri eshikni ochmabdi. Keyin ota uni o‘zining yagona do‘sti oldiga yuboribdi. U kishi hech narsa so‘ramay, eshikni keng ochib: «Kir, avval seni yashiraylik, keyin gaplashamiz», — debdi. Ota o‘g‘liga debdi: «Do‘stning soni emas, sifati muhim».