Qadim zamonda Fors shaharlaridan birida ikki aka-uka yashardi. Kattasining ismi Qosim, kichigining ismi Ali Bobo edi. Otalari ulardan oz-moz meros qoldirgan, uni teng bo‘lib olishgan edi. Qosim boy savdogarning qiziga uylandi, qaynotasidan katta mol-mulk, do‘kon va omborlar qoldi, u tez orada shaharning eng boy savdogarlaridan biriga aylandi. Ali Bobo esa o‘zi kabi kambag‘al bir ayolga uylangan edi. Uning bor boyligi — uchta eshak edi. U har kuni o‘rmonga borib o‘tin kesar, eshaklariga ortib, bozorda sotar va shu bilan bola-chaqasini boqardi.

Bir kuni Ali Bobo o‘rmonda o‘tin kesayotganida, uzoqdan chang-to‘zon ko‘tarilganini ko‘rdi. Diqqat bilan qarasa, otliqlar to‘dasi to‘g‘ri u tomonga kelayotgan ekan. Ular qurollangan, qiyofalari dahshatli odamlar edi. «Bular qaroqchilar bo‘lsa kerak», — deb o‘yladi Ali Bobo va eshaklarini butalar orasiga yashirib, o‘zi bir katta daraxtga chiqib oldi. Daraxt baland qoyaning yonginasida o‘sgan edi.

Otliqlar aynan shu qoya oldiga kelib to‘xtashdi. Ali Bobo ularni sanadi — roppa-rosa qirq kishi ekan. Ular otlaridan tushib, har biri egaridan og‘ir xurjunni oldi. Ularning boshlig‘i bo‘lgan bir kishi qoya oldiga borib, baland ovozda:

— Sim-sim, ochil! — dedi.

Shu zahoti qoyada eshik ochildi. Qaroqchilar birin-ketin ichkariga kirishdi, oxirida boshliq ham kirdi va eshik o‘z-o‘zidan yopildi. Ali Bobo nafasini ichiga yutib, daraxtda kutib o‘tirdi. Ancha vaqtdan keyin eshik yana ochildi, qaroqchilar bo‘sh xurjunlarini ko‘tarib chiqishdi. Boshliq qoyaga qarab:

— Sim-sim, yopil! — dedi, va eshik yopilib, qoya avvalgidek yaxlit bo‘lib qoldi.

Qaroqchilar otlariga minib, kelgan yo‘llari bilan ketishdi. Ular ko‘zdan g‘oyib bo‘lgach, Ali Bobo daraxtdan tushdi va qoya oldiga borib, qo‘rqa-pisa:

— Sim-sim, ochil! — dedi.

Eshik ochildi. Ali Bobo ichkari kirdi va ko‘zlariga ishonmadi. Bu qorong‘i g‘or emas, balki yuqoridan tushayotgan yorug‘lik bilan yoritilgan keng, baland zal edi. Bu yerda uyum-uyum qimmatbaho gazmollar, ipak va kimxoblar, gilamlar, oltin va kumush idishlar, tilla tangalar to‘la qoplar va hamyonlar yotardi. Bu boylikni qaroqchilar bir necha avlod davomida yig‘ishgan bo‘lsa kerak edi.

Ali Bobo uzoq o‘ylab o‘tirmadi. U eshaklari ko‘tara oladigan darajada oltin tangalar solingan qoplarni tashib chiqdi, ustini o‘tin bilan yopdi, so‘ng «Sim-sim, yopil!» deb eshikni yopdi va uyga qaytdi.

Xotini qoplarni ochib, oltinni ko‘rganda dahshatga tushdi: «Voy, nahotki sen o‘g‘irlik qilgan bo‘lsang?» Ali Bobo unga hammasini aytib berdi va bu sirni hech kimga aytmaslikni tayinladi. Xotini quvonganidan oltinni sanamoqchi bo‘ldi, lekin u shunchalik ko‘p ediki, sanab tugatib bo‘lmasdi. Shunda u: «Hech bo‘lmasa o‘lchab qo‘yaylik, qancha ekanini bilaylik», — dedi va qaynisi Qosimning uyiga tosh-tarozi so‘rab bordi.

Qosimning xotini juda ziyrak va hasadgo‘y ayol edi. «Shu kambag‘allar nimani o‘lchar ekan?» — deb qiziqib, taroziga sezdirmasdan bir oz mum surtib qo‘ydi. Ali Boboning xotini oltinni o‘lchab, tarozini qaytarib berdi. Qosimning xotini qarasa — mum ostida bitta tilla tanga yopishib qolibdi.

Kechqurun Qosim uyga qaytganda xotini unga tangani ko‘rsatib, alam bilan dedi:

— Sen o‘zingni boy deb yurasan. Ukang esa oltinni sanamaydi, tarozi bilan o‘lchaydi!

Qosim hasad o‘tida yonib, tun bo‘yi uxlay olmadi. Tong otishi bilan Ali Boboning oldiga borib, tangani ko‘rsatdi va bu oltin qayerdan kelganini so‘radi, aytmasa, hokimga borib chaqishini aytib po‘pisa qildi. Ali Bobo noiloj unga hammasini aytib berdi, hatto sehrli so‘zni ham o‘rgatdi va boylikni teng bo‘lishishni taklif qildi.

Ammo ochko‘z Qosim boylikning hammasini o‘zi olmoqchi edi. Ertasiga tongda u o‘nta xachirga katta-katta sandiqlar ortib, o‘rmonga yo‘l oldi. Qoya oldiga kelib: «Sim-sim, ochil!» — dedi. Eshik ochildi, u kirishi bilan orqasidan yopildi. Qosim xazinani ko‘rib, boshi aylanib ketdi. U oltin va qimmatbaho toshlarni qoplarga sola boshladi, ko‘zi to‘ymay, yana va yana soldi. Nihoyat, chiqishga chog‘langanda, u sehrli so‘zni unutib qo‘ydi.

— Arpa, ochil! — dedi u. Eshik qimirlamadi.

— Bug‘doy, ochil! Tariq, ochil! No‘xat, ochil!

U don nomlarini birma-bir sanab chiqdi, lekin «sim-sim» (kunjut) so‘zi hech esiga kelmadi. Qo‘rquv va vahima ichida u g‘orda u yoqdan-bu yoqqa yugurardi.

Tushga yaqin qaroqchilar qaytib kelishdi. Ular qoya oldida yuk ortilgan xachirlarni ko‘rib, xavotirga tushishdi va qilichlarini yalang‘ochlashdi. Boshliq «Sim-sim, ochil!» dedi, eshik ochildi va Qosim tashqariga otilib chiqmoqchi bo‘ldi — lekin qaroqchilar uni shu yerning o‘zida chopib tashlashdi. Ular xazinaga yana kimdir kirgan bo‘lishi mumkinligidan qo‘rqib, boshqalarga saboq bo‘lsin deb Qosimning jasadini to‘rt bo‘lakka bo‘lib, g‘or ichiga, eshik yoniga osib qo‘yishdi va ketishdi.

Kech kirdi, lekin Qosim uyga qaytmadi. Xotini xavotirga tushib, Ali Boboning oldiga yugurdi. Ali Bobo tong otishini kutib, eshaklarini olib o‘rmonga bordi. G‘orga kirib, akasining jasadini ko‘rganda, qayg‘udan yuragi ezildi. U jasadni qoplarga solib, eshakka ortdi, ustini o‘tin bilan yopdi va qorong‘i tushganda uyga qaytdi.

Qosimning uyida Marjona ismli bir cho‘ri qiz bor edi. U nihoyatda aqlli, epchil va topqir qiz edi. Ali Bobo unga sirni ochdi:

— Qizim, xo‘jayining o‘ldirilgan. Biz uni hech kim sezmaydigan qilib, odatdagidek dafn etishimiz kerak. Aks holda qotillar bizni topib oladi.

Marjona ishga kirishdi. Ertasiga u attorning oldiga borib, «xo‘jayinim og‘ir kasal», deb dori so‘radi. Keyingi kun yana borib, «ahvoli juda og‘ir, eng kuchli dorini bering», dedi. Qo‘shnilar Qosimning og‘ir kasal ekanini eshitishdi. Uchinchi kuni uydan yig‘i ovozi chiqdi va hamma Qosim kasallikdan vafot etdi, deb o‘yladi.

Lekin jasadni yuvib-kafanlash uchun uni butun holga keltirish kerak edi. Marjona tong qorong‘isida shaharning narigi chetida yashovchi keksa etikdo‘z Mustafo ustaning oldiga bordi. U ustaning qo‘liga bir tilla tanga qo‘yib:

— Usta, ignangiz va iplaringizni oling, men bilan yuring. Lekin bir shartim bor: yo‘lda ko‘zingizni bog‘lab boraman, — dedi.

Usta avvaliga ikkilandi, lekin yana bir tanga olgach, rozi bo‘ldi. Marjona uning ko‘zini ro‘mol bilan bog‘lab, uyga olib keldi, jasadni ko‘rsatdi. Usta uni shunday mohirlik bilan tikib qo‘ydiki, hech narsa bilinmasdi. Marjona unga yana bir tanga berib, ko‘zini bog‘lagan holda yana do‘koniga kuzatib qo‘ydi. Qosim urf-odat bo‘yicha dafn etildi va hech kim hech narsadan shubhalanmadi. Ali Bobo esa beva qolgan kelinining uyiga ko‘chib o‘tib, uning oilasiga bosh-qosh bo‘ldi.

Bu orada qaroqchilar g‘orga qaytib kelishdi va jasad g‘oyib bo‘lganini ko‘rib, dahshatga tushishdi. «Demak, sirimizni biladigan yana kimdir bor, — dedi boshliq. — Agar uni topmasak, butun boyligimizdan ayrilamiz. Shaharga birimiz borishi, kim yaqinda o‘lganini va qayerda yashaganini bilib kelishi kerak».

Qaroqchilardan biri bu ishni zimmasiga oldi. U tong saharda shaharga kirdi va hali hamma do‘konlar yopiq bo‘lganda, faqat Mustafo ustaning do‘koni ochiq ekanini ko‘rdi. Qaroqchi undan gap so‘ray boshladi. Usta maqtanib:

— Mening ko‘zim hali o‘tkir. Yaqinda ko‘zimni bog‘lab, qorong‘i bir uyda o‘likni tikib berdim, — deb yubordi.

Qaroqchi quvonib ketdi. U ustaga tilla tanga berib, o‘sha uyni ko‘rsatishini so‘radi. Usta: «Uyni bilmayman, ko‘zim bog‘liq edi», — dedi. Shunda qaroqchi uning ko‘zini yana bog‘ladi va usta yo‘lni xotirasidan, burilishlarni sanab, uni to‘g‘ri Qosimning uyiga olib keldi. Qaroqchi eshikka bo‘r bilan belgi qo‘ydi va o‘z sheriklari oldiga qaytdi.

Biroz o‘tib, bozorga ketayotgan Marjona eshikdagi oq belgini ko‘rib qoldi. «Bu tasodif emas, — deb o‘yladi u. — Kimdir xo‘jayinimga yomonlik o‘ylayapti». U ham bo‘r olib, ko‘chadagi barcha qo‘shnilarning eshiklariga xuddi shunday belgi qo‘yib chiqdi.

Kechasi qaroqchilar shaharga kirishdi. Lekin ko‘chaga kelishsa, hamma eshikda bir xil belgi turibdi. Qaysi uy ekanini bilib bo‘lmadi. Boshliq g‘azablanib, qaytishni buyurdi, u yerda ishni buzgan qaroqchining boshini kesdi.

Ikkinchi qaroqchi yana Mustafo usta yordamida uyni topdi va bu safar eshikka ko‘zga tashlanmaydigan joyga qizil bo‘r bilan kichkina belgi chizdi. Lekin ziyrak Marjona bu belgini ham ko‘rib qoldi va qo‘shnilarning eshiklariga ham xuddi shunday qizil belgilar qo‘ydi. Qaroqchilar yana sharmanda bo‘lib qaytishdi va ikkinchi qaroqchi ham jazolandi.

Endi boshliq ishni o‘z qo‘liga oldi. U ham ustaning yordamida uyni topdi, lekin hech qanday belgi qo‘ymadi — uyni, uning atrofini diqqat bilan ko‘zdan kechirib, xotirasiga muhrlab oldi. So‘ng g‘orga qaytib, sheriklariga buyurdi: o‘n to‘qqizta xachir va o‘ttiz sakkizta katta zaytun moyi ko‘zasini sotib olib kelishsin. Ko‘zalardan bittasi moy bilan to‘ldirildi, qolgan o‘ttiz yettitasiga esa bittadan qurollangan qaroqchi kirib o‘tirdi. Ko‘zalarning og‘zi ustidan yopildi, faqat nafas olish uchun kichik tirqish qoldirildi.

Kechqurun boshliq moy savdogari qiyofasida xachirlarni yetaklab Ali Boboning uyi oldiga keldi. Ali Bobo eshik oldida, salqinda o‘tirgan edi.

— Hurmatli birodar, — dedi boshliq, — men uzoqdan moy sotgani kelgan savdogarman. Shaharga kech qoldim, karvonsaroylar to‘lib ketibdi. Bir kechaga meni panohingizga olsangiz, mollarimni hovlingizga qo‘yib tursam.

Mehmondo‘st Ali Bobo uni mamnuniyat bilan uyiga taklif qildi, ko‘zalarni hovliga tushirtirdi, xachirlarga yem berdi va Marjonaga mehmonga dasturxon tuzashni buyurdi. Boshliq qaroqchilarga: «Kechasi men tosh otganimda, ko‘zalarni yorib chiqinglar», — deb pichirlab tayinladi.

Kechasi Marjona ovqat tayyorlayotganda, chirog‘ining moyi tugab qoldi. Uyda ham moy qolmagan edi. «Hovlida moy to‘la ko‘zalar turibdi-ku, — dedi xizmatkor Abdulla, — bir oz olib ishlat». Marjona hovliga chiqib, birinchi ko‘za oldiga borgan edi, ichidan past ovoz eshitildi:

— Vaqti keldimi?

Marjona dahshatga tushdi, lekin o‘zini yo‘qotmadi. U erkak ovozida past qilib:

— Hali emas, — dedi.

U ko‘zalarni birma-bir aylanib chiqdi va har biridan shu savolni eshitib, har biriga shu javobni berdi. Faqat oxirgi ko‘zada haqiqatan ham moy bor edi. Marjona hammasini tushundi: uyiga o‘ttiz yetti qaroqchi yashiringan, mehmon esa ularning boshlig‘i.

U katta qozonni moyga to‘ldirib, olovga qo‘ydi. Moy qaynab chiqqach, u qozonni ko‘tarib, har bir ko‘zaga qaynoq moy quydi. Qaroqchilarning hammasi bitta ham tovush chiqarishga ulgurmay, joylarida halok bo‘lishdi. So‘ng Marjona chirog‘ini o‘chirib, derazadan kuzatib turdi.

Yarim kechada boshliq derazadan hovliga mayda tosh otdi. Javob bo‘lmadi. Yana otdi — hech kim chiqmadi. Hovliga tushib, ko‘zalarga qarasa, sheriklarining hammasi o‘lik! Boshliq dahshatga tushdi va devordan oshib, qochib qoldi.

Ertalab Marjona Ali Boboga hammasini aytib berdi va ko‘zalarni ko‘rsatdi. Ali Bobo uning aql-zakovati va jasoratidan hayratga tushdi:

— Marjona, sen mening hayotimni saqlab qolding. Bugundan boshlab sen ozodsan!

Ammo qaroqchilar boshlig‘i o‘ch olishdan voz kechmagan edi. U bir muddat kutib, so‘ng qiyofasini o‘zgartirdi, o‘zini Xo‘ja Husayn deb atab, bozorda, Ali Boboning o‘g‘lining do‘koni ro‘parasida do‘kon ochdi. U yigit bilan do‘stlashib oldi, unga sovg‘alar berib, iltifot ko‘rsatdi. Bir kuni yigit uni otasining uyiga mehmonga chaqirdi.

Kechki ovqat tayyorlanayotganda mehmon: «Men tuz yemayman, taomga tuz solmanglar», — deb iltimos qildi. Marjona bu gapdan shubhalandi: odam kimningdir uyida tuz yemasa, demak, u uyga qasd qilgan bo‘lishi mumkin, chunki tuz-non haqi muqaddasdir. U mehmonga yashirincha qaradi va uni darhol tanidi — bu o‘sha «moy savdogari», qaroqchilar boshlig‘i edi! Bundan tashqari, u kiyimi ostida xanjar yashirib yurganini ham payqadi.

Ovqatdan keyin Marjona raqqosa libosini kiyib, beliga zarhal kamar bog‘lab, unga xanjar osib, xizmatkor Abdulla bilan birga mehmonlarning oldiga chiqdi. Abdulla childirma chalardi, Marjona esa raqsga tushdi. U shunday go‘zal raqs tushardiki, hamma mahliyo bo‘lib qoldi. Raqs oxirida u xanjarni qo‘liga olib, u yoqdan-bu yoqqa o‘ynatib, mehmonlarning oldiga borib, ulardan sovg‘a so‘rayotgandek egila boshladi. Xo‘ja Husaynning oldiga kelganda, u hamyonini olish uchun qo‘lini cho‘ntagiga solgan payt, Marjona bir zarba bilan xanjarni uning ko‘ksiga sanchdi.

Ali Bobo va o‘g‘li qichqirib yuborishdi:

— Nima qilding, baxtsiz?! Bizni sharmanda qilding!

— Men sizlarni qutqardim, — dedi Marjona va mehmonning kiyimini ochib, xanjarni ko‘rsatdi. — Qarang, bu Xo‘ja Husayn emas. Bu o‘sha moy savdogari, qirq qaroqchining boshlig‘i. U shuning uchun ham uyingizda tuz yemadi.

Ali Bobo Marjonaga qayta-qayta minnatdorchilik bildirdi va unga dedi:

— Sen mening uyimni ikki marta o‘limdan qutqarding. Seni o‘g‘limga kelin qilib olaman.

Yigit ham bunga bajonidil rozi bo‘ldi va katta to‘y bo‘ldi.

Ali Bobo uzoq vaqt g‘orga bormadi. Bir yil o‘tgach, qaroqchilardan hech kim qolmaganiga ishonch hosil qilib, yana borib «Sim-sim, ochil!» dedi. G‘orda hech kim yo‘q edi, xazina esa joyida turardi. Ali Bobo bu sirni faqat o‘g‘liga ochdi, o‘g‘li esa o‘z farzandlariga. Ular bu boylikdan oqilona foydalanib, shaharda hurmat-e’tiborda, farovon va baxtli umr kechirishdi.