Chin mamlakatining shaharlaridan birida Mustafo ismli kambag‘al tikuvchi yashardi. Uning yolg‘iz o‘g‘li bor edi, ismi Aloviddin. Bola juda sho‘x, dangasa va beparvo edi. Otasi uni hunarga o‘rgatmoqchi bo‘ldi, lekin Aloviddin kunlarini ko‘chada, tengdoshlari bilan o‘yin-kulgida o‘tkazardi. Otasi o‘g‘lining ahvolidan qayg‘urib, kasal bo‘lib vafot etdi. Onasi esa ip yigirib, bir amallab o‘zini ham, o‘g‘lini ham boqardi. Aloviddin esa o‘n besh yoshga to‘lgan bo‘lsa ham, hamon ko‘chalarda daydib yurardi.

Bir kuni ko‘chada o‘ynab yurgan Aloviddinni bir notanish kishi diqqat bilan kuzatib turdi. Bu Mag‘ribdan, ya’ni uzoq Afrika o‘lkasidan kelgan sehrgar edi. U sehr-jodu va yulduzlar ilmi orqali dunyoning bir chekkasida, yer ostida ajoyib bir sehrli chiroq yashiringanini bilib olgan edi. Bu chiroqni egallagan odam dunyodagi eng qudratli kishiga aylanardi. Lekin sehrgarning o‘zi chiroqni ololmasdi — uni faqat bir kishi, ya’ni ismi Aloviddin bo‘lgan, shu shaharda yashovchi kambag‘al bir yigit olib chiqishi mumkin edi.

Sehrgar Aloviddinning oldiga kelib, uni quchoqladi:

— O‘g‘lim, sen tikuvchi Mustafoning o‘g‘li emasmisan?

— Ha, lekin otam allaqachon vafot etgan.

Sehrgar ko‘z yoshi qilib, o‘zini Aloviddinning otasining akasi, ya’ni amakisi deb tanishtirdi. U uzoq yillar xorijda yurib, endi qaytgan emish. U Aloviddinning qo‘liga tillalar berib, onasiga olib borishni buyurdi. Ertasiga sehrgar mo‘l-ko‘l sovg‘alar bilan ularning uyiga keldi. Aloviddinning onasi erining akasi borligini hech qachon eshitmagan bo‘lsa ham, mehmonning shirin so‘zlari va saxiyligiga ishonib qoldi. «Amaki» Aloviddinga chiroyli kiyimlar sotib oldi, uni bozorlarga, hammomlarga olib bordi, unga do‘kon ochib berishga va’da qildi.

Bir kuni sehrgar Aloviddinni shahar tashqarisiga sayrga olib chiqdi. Ular bog‘lar va dalalarni ortda qoldirib, uzoq yurishdi va nihoyat ikki tog‘ orasidagi bir vodiyga kelishdi. Bu yerda sehrgar Aloviddinga quruq shox-shabba yig‘dirdi va gulxan yoqdi. U olovga allaqanday tutatqi tashlab, tushunarsiz so‘zlarni o‘qiy boshladi. Yer silkindi, gulduros ko‘tarildi va ularning oldida yer yorilib, ostidan mis halqali katta marmar tosh ko‘rindi.

Aloviddin qo‘rqib, qochmoqchi bo‘ldi, lekin sehrgar uni urib yiqitdi. Keyin yumshoq ohangda dedi:

— Qo‘rqma, o‘g‘lim. Bu tosh ostida xazina bor va u senga atalgan. Uni faqat sen ola olasan. Halqadan tortib toshni ko‘tar.

Aloviddin halqadan ushlab, otasi va bobosining ismlarini aytdi, tosh pat-dek yengil ko‘tarildi. Pastga qarab ketgan zinapoya ko‘rindi.

— Pastga tush, — dedi sehrgar. — U yerda to‘rtta xona bor. Ulardan o‘tayotganda hech narsaga tegma, kiyiming bilan ham devorlarga tegizma — aks holda shu zahoti toshga aylanasan. Xonalardan keyin mevali bog‘ bor. Bog‘ning narigi chetida, tokchada yoqib qo‘yilgan chiroq turibdi. Shu chiroqni olib, o‘chirib, moyini to‘kib tashla-da, menga olib kel. Bog‘dagi mevalardan esa xohlaganingcha ol.

Sehrgar barmog‘idan uzukni chiqarib, Aloviddinning barmog‘iga taqdi:

— Bu uzuk seni har qanday balodan saqlaydi.

Aloviddin pastga tushdi. U oltin va kumush to‘la xumlar turgan xonalardan ehtiyotkorlik bilan o‘tib, bog‘ga chiqdi. Bog‘da shunday daraxtlar o‘sardiki, ularning mevalari rang-barang shishalarga o‘xshab yaltirardi: oq, qizil, yashil, ko‘k, sariq. Bular aslida qimmatbaho toshlar — olmos, la’l, zumrad, yoqut edi, lekin Aloviddin buni bilmasdi. U tokchadan chiroqni oldi, moyini to‘kdi, uni qo‘yniga soldi, keyin «chiroyli shisha mevalardan» cho‘ntaklari va qo‘ynini to‘ldirib oldi.

U zinapoya boshiga qaytganda, oxirgi pog‘onalar baland edi va yuki og‘ir bo‘lgani uchun o‘zi chiqa olmadi.

— Amaki, qo‘limdan tortib yuboring! — deb qichqirdi u.

— Avval chiroqni ber, — dedi sehrgar.

— Chiroq qo‘ynimda, mevalar ostida qolib ketdi. Avval chiqay, keyin beraman.

Sehrgar chiroqni darhol qo‘liga olmoqchi edi, Aloviddin esa chiqmasdan uni bera olmasdi. Ular uzoq tortishishdi. Nihoyat sehrgar g‘azabdan o‘zini yo‘qotdi, olovga tutatqi tashlab, sehrli so‘zlarni aytdi — tosh o‘z joyiga qaytib tushdi, yer avvalgidek yopilib qoldi. Aloviddin yer ostida, zulmatda qamalib qoldi. Sehrgar esa umidi puchga chiqqanidan alam bilan o‘z yurtiga — Mag‘ribga qaytib ketdi.

Aloviddin uch kun yer ostida yig‘lab, faryod qildi. Uchinchi kuni u o‘limga tayyorlanib, qo‘llarini duoga ochdi va beixtiyor barmog‘idagi uzukni ishqalab yubordi. Shu zahoti uning oldida ulkan, qo‘rqinchli bir jin paydo bo‘ldi:

— Labbay, xo‘jayin! Men uzukning qulman. Nima istasang, shuni bajaraman!

Aloviddin qo‘rqib ketsa ham, o‘zini qo‘lga olib:

— Meni bu yerdan chiqarib, yer yuziga olib chiq! — dedi.

Ko‘z ochib-yumguncha u yer ustida, gulxan yonib bo‘lgan joyda turardi. U uyiga qaytib, onasiga boshidan o‘tganlarni aytib berdi. Uyda yeyishga bir burda ham non yo‘q edi. Onasi: «Hech bo‘lmasa shu eski chiroqni sotib, ovqat olaylik», — dedi va uni sotishga tayyorlash uchun latta bilan arta boshladi. Chiroqni ishqalashi bilanoq, xonada ilgarigisidan ham ulkanroq bir jin paydo bo‘ldi:

— Labbay! Men chiroqning qulman. Kimning qo‘lida chiroq bo‘lsa, men uning qulman. Nima buyurasiz?

Onasi qo‘rquvdan hushidan ketdi. Aloviddin esa chiroqni qo‘liga olib, dadil dedi:

— Ochmiz. Bizga yeyishga biror narsa keltir!

Jin g‘oyib bo‘ldi va bir lahzada kumush patnislarda, kumush idishlarda eng shirin taomlar olib keldi. Ona-bola to‘yib ovqatlanishdi. Kumush idishlarni Aloviddin bozorda bir-bir sotib, ancha vaqt tirikchilik qildi. Bozorda u halol zargarlar bilan tanishib, yer ostidan olib chiqqan «shisha mevalari» aslida bebaho javohirlar ekanini, ularning qimmatini hatto podshohlar ham to‘lay olmasligini bilib oldi.

Yillar o‘tdi. Aloviddin endi ko‘chadagi sho‘x bola emas, aqlli, odobli yigitga aylangan edi. Bir kuni shaharda jarchilar e’lon qilishdi: sultonning qizi Badrulbudur hammomga boradi, uning yo‘lida hech kim ko‘chaga chiqmasin, eshik-derazalar yopiq tursin. Aloviddin qiziqib, hammom eshigi orqasiga yashirindi va malika parda ko‘targanda uning yuzini ko‘rib qoldi. U oy kabi go‘zal edi. Aloviddin shu zahoti unga butun qalbi bilan oshiq bo‘ldi.

U uyga qaytib, onasiga:

— Ona, men sultonning qiziga uylanmoqchiman. Sultonning oldiga borib, uni menga so‘rab bering, — dedi.

Onasi uni aqldan ozgan deb o‘yladi. Lekin Aloviddin uni ko‘ndirdi. Ona yerdan olingan javohirlarni chinni laganga terib, ro‘mol bilan o‘rab, saroyga bordi. Bir necha kun devonda kutib turgach, nihoyat sulton uni chaqirib, nima istashini so‘radi. Ona uyalib-qizarib, o‘g‘lining iltimosini aytdi va laganni ochdi. Javohirlarning nuridan butun devon yorishib ketdi. Sulton hayratda qoldi: uning xazinasida bunday toshlarning birortasi ham yo‘q edi.

Sultonning bosh vaziri malikani o‘z o‘g‘liga olib bermoqchi edi. U sultonning qulog‘iga pichirladi: «Shohim, uch oy muhlat bering, men o‘g‘limga bundan ham qimmatroq sovg‘a topaman». Sulton Aloviddinning onasiga: «Uch oydan keyin kel», — dedi.

Ammo ikki oy o‘tmay, Aloviddin shaharda katta to‘y tayyorgarligi ketayotganini eshitdi: malika vazirning o‘g‘liga uzatilayotgan ekan. Aloviddin chiroqni ishqaladi va jinga buyurdi. To‘y kechasi jin kuyovni karavoti bilan ko‘tarib olib, tun bo‘yi sovuq hojatxonada qamab qo‘ydi, malikani esa Aloviddinning uyiga keltirdi. Aloviddin malikaga zarracha ham yomonlik qilmadi, faqat qilichini o‘rtaga qo‘yib, tunni yerda o‘tkazdi. Tongda jin hammasini joyiga qaytardi. Bu ish ikki kecha takrorlandi. Qo‘rquvdan o‘lay deb qolgan vazirning o‘g‘li bu nikohdan voz kechdi va to‘y buzildi.

Uch oy o‘tgach, Aloviddinning onasi yana saroyga bordi. Sulton bu kambag‘al kampirning o‘g‘liga qizini berishni istamadi va vazirning maslahati bilan imkonsiz shart qo‘ydi:

— O‘g‘ling qirqta sof oltin laganni javohirlar bilan to‘ldirib, ularni qirqta qul va qirqta cho‘ri ko‘tarib kelsin. Shunda qizimni beraman.

Aloviddin jinni chaqirdi. Ko‘p o‘tmay shahar ko‘chalarida g‘aroyib karvon paydo bo‘ldi: zarbof kiyimli qirq qul va qirq go‘zal cho‘ri boshlarida javohirlarga to‘la oltin laganlarni ko‘tarib, saroy sari yurishardi. Butun shahar bu manzarani tomosha qilgani ko‘chaga yopirildi. Sulton endi hech qanday e’tiroz topa olmadi.

Shundan so‘ng jin Aloviddinga podshohona libos, oq arg‘umoq va xizmatkorlar olib keldi. Aloviddin otda saroyga borar ekan, xizmatkorlari xalq orasiga oltin tangalar sochib borishdi. Sulton uni quchoq ochib kutib oldi va malikani unga berishga rozi bo‘ldi. Aloviddin esa: «Malikaga munosib saroy qurmagunimcha to‘y qilmayman», — dedi va sultondan saroy ro‘parasidagi yerni so‘radi.

O‘sha kechasi jin bir tunda ajoyib saroy qurib berdi: devorlari oltin va kumushdan, derazalari olmos, la’l va zumraddan, xonalari qimmatbaho gilamlar bilan bezatilgan edi. Saroyning katta zalida yigirma to‘rtta deraza bor edi, ulardan faqat bittasi bezaksiz, tugallanmagan holda qoldirildi. Tongda sulton derazadan qarab, ro‘parasida paydo bo‘lgan saroyni ko‘rib, ko‘zlariga ishonmadi. U Aloviddinni bundan ham ko‘proq hurmat qila boshladi.

To‘y bo‘ldi, butun shahar qirq kun bazm qildi. Aloviddin saxiy, kamtar va adolatli bo‘lib, xalqning muhabbatini qozondi. Sultonning bezaksiz derazani o‘z xazinasidagi toshlar bilan bezamoqchi bo‘lganini, lekin xazinasi yetmaganini ko‘rib, Aloviddin uni jin yordamida bir kechada bezab qo‘ydi. U sultonning lashkarboshisi bo‘lib, dushmanlarga qarshi urushlarda g‘alaba qozondi.

Bu orada Mag‘ribdagi sehrgar bir kuni yulduzlarga qarab fol ochdi va hayratdan qotib qoldi: Aloviddin yer ostida o‘lmagan, aksincha, chiroqni egallab, boy va qudratli bo‘lib ketgan ekan! G‘azabdan qutirgan sehrgar darhol Chin mamlakatiga yo‘l oldi. U shaharga kelib, Aloviddinning saroyi haqida eshitdi va bu saroyni chiroq qurganini darhol tushundi.

Sehrgar bozordan bir talay yangi, yaltiroq mis chiroqlar sotib olib, savatga soldi va Aloviddin ovga ketgan kuni saroy oldida baqira boshladi:

— Eski chiroqlarni yangisiga almashtiraman! Eskisini olib keling, yangisini oling!

Bolalar uning ortidan kulib ergashishdi: «Telba, telba!» Malika Badrulbudur derazadan bu ovozni eshitib, kulib yubordi. Uning cho‘rilaridan biri dedi:

— Xonim, xo‘jayinimning xonasida eski, qoraygan bir chiroq turibdi. Shuni olib borib almashtiraylikmi? Bu telba rostdan ham almashtirarmikan, ko‘raylik.

Malika chiroqning sirini bilmasdi. U rozi bo‘ldi. Cho‘ri eski chiroqni olib borib, yangisiga almashtirib keldi. Sehrgar chiroqni qo‘liga olishi bilanoq yangi chiroqlarni tashlab, shahar tashqarisiga yugurdi. Kechasi u chiroqni ishqaladi va jinga buyurdi:

— Aloviddinning saroyini, ichidagi hamma odamlari bilan birga, Mag‘ribdagi mening yurtimga ko‘chir!

Tongda sulton derazadan qarab, saroy o‘rnida bo‘m-bo‘sh yer turganini ko‘rdi. Qizi g‘oyib bo‘lgan edi! Sulton g‘azabga minib, ovdan qaytayotgan Aloviddinni zanjirband qilib keltirishni buyurdi va uni qatl etmoqchi bo‘ldi. Lekin xalq Aloviddinni yaxshi ko‘rardi, saroy atrofiga to‘planib, «Uni o‘ldirmanglar!» deb qichqirishdi. Sulton qo‘rqib, uni ozod qildi, lekin qat’iy shart qo‘ydi:

— Qirq kun ichida qizimni topib kelmasang, boshing ketadi!

Aloviddin kuyinib, shahar tashqarisiga chiqdi. U daryo bo‘yida qayg‘urib o‘tirarkan, qo‘llarini yuvmoqchi bo‘lib, beixtiyor barmog‘idagi uzukni ishqalab yubordi. Uzuk jini paydo bo‘ldi.

— Saroyimni va xotinimni qaytar! — dedi Aloviddin.

— Bu mening qo‘limdan kelmaydi, — dedi jin. — Bu chiroq jinining ishi, men unga qarshi chiqa olmayman.

— Unda meni o‘z saroyimga, xotinimning oldiga olib bor!

Shu zahoti Aloviddin Mag‘ribda, o‘z saroyining derazasi ostida turardi. Malikaning cho‘risi uni ko‘rib qolib, xonimiga xabar berdi. Er-xotin yig‘lab quchoqlashdilar. Malika sehrgar uni har kuni zo‘rlab o‘ziga turmushga chiqishga ko‘ndirmoqchi bo‘layotganini va chiroqni har doim qo‘ynida olib yurishini aytdi.

Aloviddin reja tuzdi. U shaharga borib, attordan kuchli uyqu dorisi sotib oldi. Malika esa o‘sha kechasi birinchi marta sehrgarga mehribonlik ko‘rsatib, uni kechki ovqatga taklif qildi va qadahiga sezdirmay dori qo‘shib berdi. Sehrgar qadahni ichishi bilan yiqildi. Aloviddin yashiringan joyidan chiqib, uning qo‘ynidan chiroqni oldi va bu yovuz odamni jazoladi.

So‘ng u chiroqni ishqaladi va jinga buyurdi:

— Saroyni hammasi bilan birga o‘z joyiga qaytar!

Tongda sulton qayg‘udan bo‘zarib, derazadan qarab, saroy yana o‘z joyida turganini ko‘rdi. U yugurib borib, qizini va Aloviddinni bag‘riga bosdi. Aloviddin undan uzr so‘radi va bo‘lgan voqealarning hammasini aytib berdi. Butun shahar o‘n kun bayram qildi.

Ammo sehrgarning bir ukasi bor edi, u akasidan ham ayyorroq va yovuzroq edi. Akasining o‘limini bilib, u o‘ch olish uchun Chin mamlakatiga keldi. Shaharda Fotima ismli bir taqvodor kampir yashardi, xalq uni avliyo deb hurmat qilardi, u kasallarni davolardi. Yovuz odam uni o‘ldirib, uning kiyimlarini kiydi va o‘zini Fotima qilib ko‘rsatdi.

Malika Badrulbudur «avliyo kampir» haqida eshitib, uni saroyga chaqirtirdi va yonida qolishini iltimos qildi. Soxta Fotima saroyni maqtay-maqtay, nihoyat dedi:

— Saroyingiz benuqson bo‘lardi, agar zalning gumbazidan Rux qushining tuxumi osib qo‘yilsa. U Qof tog‘ida yashaydi. Shunda bu saroy dunyoda tengsiz bo‘lardi.

Malika kechqurun Aloviddindan buni so‘radi. Aloviddin chiroqni ishqalab, jinga Rux qushining tuxumini olib kelishni buyurdi. Shunda jin shunday dahshatli qichqirdiki, saroy larzaga keldi:

— Noshukr! Men sen uchun hamma narsani qildim, endi esa mening xo‘jayinim — Rux qushining tuxumini zalingga osib qo‘yishimni buyurasanmi? Agar bu so‘z sendan chiqmaganini bilmaganimda, seni ham, xotiningni ham, saroyingni ham kulga aylantirardim. Bu so‘zni senga sehrgarning ukasi o‘rgatdi, u o‘zini Fotima qilib ko‘rsatib, saroyingda yuribdi. U seni o‘ldirmoqchi.

Jin g‘oyib bo‘ldi. Aloviddin o‘zini kasal qilib ko‘rsatdi va «avliyo kampir»ni davolash uchun chaqirtirdi. Soxta Fotima uning oldiga kelib, kiyimi ostidan xanjarni sug‘urmoqchi bo‘lganda, Aloviddin undan oldin harakat qilib, yovuz kishini o‘ldirdi. Malika qichqirib yubordi: «Avliyo kampirni o‘ldirding!» Aloviddin uning yuzidagi pardani ko‘tarib ko‘rsatdi — ostidan soqolli erkak yuzi chiqdi.

Shu bilan Aloviddinning dushmanlari tugadi. Bir necha yildan keyin sulton vafot etdi va o‘g‘li bo‘lmagani uchun taxt Aloviddin bilan malika Badrulbudurga qoldi. Ular uzoq yillar adolat bilan hukm surdilar, xalq ularni sevdi, va ularning farzandlari ham ota-onalari kabi el-yurtga yaxshilik qilishdi.