Soupi Medison maydonidagi o‘z o‘rindig‘ida bezovtalanib qimirlab qo‘ydi. Kechalari yovvoyi g‘ozlar osmonda baland qag‘illab uchsa, suvsar po‘stini yo‘q ayollar erlariga mehribon bo‘lib qolsa va Soupi bog‘dagi o‘rindig‘ida bezovtalanib qimirlasa, bilingki, qish yaqinlashib qolibdi.

Soupining tizzasiga quruq bir barg tushdi. Bu Ayoz bobonining tashrif qog‘ozi edi. Ayoz bobo Medison maydonining doimiy aholisiga mehribon, har yilgi tashrifidan oldin ularni insof bilan ogohlantiradi. To‘rt ko‘cha chorrahasida u o‘z tashrif qog‘ozini Butun Ochiq Osmon qasrining darbon xizmatkori — Shimol shamoliga topshiradi, toki o‘sha qasr ahli tayyorgarlik ko‘rib olsin.

Soupi bo‘lajak qahraton sovuqdan himoyalanish choralarini ko‘rish uchun o‘zini bir kishilik «Mablag‘ va vositalar qo‘mitasi»ga aylantirish vaqti kelganini angladi. Shuning uchun ham o‘rindig‘ida bezovtalanib qimirlab qo‘ydi.

Soupining qishlash borasidagi orzulari unchalik yuksak emas edi. Ularda O‘rtayer dengizi bo‘ylab sayohat yoki Vezuviy ko‘rfazi uzra suzib yuradigan uyqu keltiruvchi janub osmoni haqida o‘y-xayol yo‘q edi. Uning qalbi Oroldagi uch oyni qo‘msardi. Shimol shamolidan ham, ko‘k mundirlilardan ham xavfsiz, kafolatlangan ovqat, joy va yoqimli suhbatdoshlar bilan o‘tadigan uch oy Soupiga orzu qilish mumkin bo‘lgan eng zo‘r narsa bo‘lib tuyulardi.

Ko‘p yillardan beri mehmondo‘st Blekvell oroli — qamoqxonasi bilan — uning qishki qarorgohi bo‘lib kelardi. Omadliroq nyu-yorklik hamshaharlari har qishda Palm-Bich va Rivyeraga chipta olganidek, Soupi ham Orolga yillik hijratiga kamtarona tayyorgarlik ko‘rardi. Mana endi vaqt yetdi. O‘tgan kechasi u eski maydondagi favvora yonidagi o‘rindiqda uxlaganda, paltosi ostiga, to‘pig‘i atrofiga va tizzasi ustiga yoyilgan uchta yakshanbalik gazeta sovuqni qaytara olmadi. Shuning uchun Orol Soupining xayolida katta va o‘z vaqtida bo‘lib ko‘rinib qoldi. U shahar qaramog‘idagilar uchun xayriya nomidan qilinadigan g‘amxo‘rliklarni mensimasdi. Soupining fikricha, Qonun Xayriyadan ko‘ra mehribonroq edi. Shahar va xayriya muassasalari behisob edi, ular oldiga borsa, oddiy hayotga yarasha joy va ovqat olishi mumkin edi. Ammo Soupidek g‘ururli odam uchun xayriya sovg‘alari og‘ir yuk bilan keladi. Xayriya qo‘lidan olingan har bir yaxshilik uchun pul bilan bo‘lmasa ham, ruhiy xo‘rlik bilan to‘lashga to‘g‘ri keladi. Qaysarning Brutusi bo‘lganidek, xayriyaning har bir to‘shagi uchun majburiy cho‘milish, har bir burda non uchun esa shaxsiy hayotingizni titkilab so‘roq qilish evaziga to‘lanadi. Shuning uchun qonunning mehmoni bo‘lgan yaxshi: u qoidalar bo‘yicha ish ko‘rsa ham, janobning shaxsiy ishlariga ortiqcha burnini suqmaydi.

Orolga borishga qaror qilgan Soupi darhol niyatini amalga oshirishga kirishdi. Buning ko‘p oson yo‘llari bor edi. Eng yoqimlisi — biror qimmat restoranda to‘yib-to‘yib ovqatlanish, keyin pulim yo‘q deb, tinchgina, shovqin-suronsiz politsiyachi qo‘liga topshirilish edi. Qolganini xushmuomala sudya hal qiladi.

Soupi o‘rindig‘ini tark etib, maydondan chiqdi va Brodvey bilan Beshinchi avenyu qo‘shilib oqadigan tekis asfalt dengizini kesib o‘tdi. Brodveyga burilib, har kecha uzumning, ipak qurtining va protoplazmaning eng sara mahsulotlari to‘planadigan yaltiroq bir kafe oldida to‘xtadi.

Soupi jiletining eng pastki tugmasidan yuqorisiga qadar o‘ziga ishonardi. Soqoli olingan, paltosi yarasha, Shukrona kuni bir xayriyachi missioner xonim sovg‘a qilgan, tayyor bog‘langan qora galstugi ham ozoda edi. Agar restoranda shubha uyg‘otmay biror stolgacha yetib olsa, muvaffaqiyat uniki. Stoldan yuqorida ko‘rinadigan qismi ofitsiantda hech qanday shubha tug‘dirmaydi. «Qovurilgan yovvoyi o‘rdak, — deb o‘yladi Soupi, — ayni muddao bo‘lardi, bir shisha shabli bilan, keyin kamamber pishlog‘i, bir finjon qahva va sigara. Sigara uchun bir dollar yetadi». Umumiy hisob kafe ma’muriyatini qasos olishning eng shafqatsiz ko‘rinishiga undaydigan darajada katta bo‘lmaydi; go‘sht esa uni qishki boshpanasiga yo‘lga chiqishdan oldin to‘q va baxtiyor qiladi.

Ammo Soupi restoran ostonasiga qadam qo‘yishi bilan bosh ofitsiantning ko‘zi uning titilgan shimi va yirtiq poyabzaliga tushdi. Baquvvat, chaqqon qo‘llar uni orqasiga burib, indamay va tezda yo‘lakka olib chiqib qo‘ydi va xavf ostida qolgan yovvoyi o‘rdakni sharmandali taqdirdan qutqarib qoldi.

Soupi Brodveydan burildi. Orzu qilingan orolga yo‘li ziyofat orqali o‘tmaydiganga o‘xshardi. Bu mahbuslar dunyosiga kirishning boshqa yo‘lini o‘ylab topish kerak edi.

Oltinchi avenyuning bir burchagida elektr chiroqlari va oyna ortida ustalik bilan terilgan mollar bir do‘kon vitrinasini ko‘zga tashlanadigan qilib turardi. Soupi yo‘l toshlaridan birini olib, oynaga otdi. Burilishdan odamlar yugurib kelishdi, eng oldinda politsiyachi. Soupi qo‘llarini cho‘ntagiga solib, qimirlamay turar va mis tugmalarni ko‘rib jilmayardi.

— Buni qilgan odam qani? — so‘radi politsiyachi hayajon bilan.

— Bunga mening ham aloqam bo‘lishi mumkin, deb o‘ylab ko‘rmaysizmi? — dedi Soupi kesatiq bilan, ammo do‘stona, xuddi omadni kutib olayotgan odamdek.

Politsiyachining aqli Soupini hatto iz sifatida ham qabul qilishni rad etdi. Deraza sindirgan odamlar qonun xizmatchilari bilan gaplashib turmaydi. Ular tovonini ko‘rsatib qochadi. Politsiyachi kvartalning yarmida tramvayga ulgurish uchun yugurib ketayotgan bir odamni ko‘rdi. Kaltagini ko‘targancha ta’qibga qo‘shildi. Ikki marta muvaffaqiyatsizlikka uchragan Soupi yuragida nafrat bilan sudralib ketdi.

Ko‘chaning narigi tomonida hashamatga da’vo qilmaydigan bir restoran bor edi. U katta ishtahaga va kichik hamyonga mo‘ljallangan edi. Uning idish-tovog‘i va havosi qalin, sho‘rvasi va dasturxoni esa yupqa edi. Soupi ayblovchi poyabzali va fosh qiluvchi shimi bilan bu yerga hech qanday to‘siqsiz kirdi. Bir stolga o‘tirib, bifshteks, quymoq, ponchik va pirog yedi. Keyin ofitsiantga eng mayda tanga bilan ham tanish emasligini oshkor qildi.

— Endi qimirla, politsiyachini chaqir, — dedi Soupi. — Janobni kuttirib qo‘yma.

— Senga politsiyachi yo‘q, — dedi ofitsiant, ovozi saryog‘li kulchadek, ko‘zi esa Manxetten kokteylidagi olchadek. — Hoy, Kon!

Ikki ofitsiant Soupini chap qulog‘i bilan qattiq yo‘lakka chaqqonlik bilan uloqtirishdi. U duradgorning taxlama chizg‘ichi ochilganidek bo‘g‘imma-bo‘g‘im o‘rnidan turib, kiyimidagi changni qoqdi. Hibsga olinish faqat pushti bir tushdek tuyulardi. Orol juda olisda qolgandek edi. Ikki eshik narida dorixona oldida turgan politsiyachi kulib, ko‘cha bo‘ylab ketdi.

Soupi yana qo‘lga tushishga jur’at qilgunicha besh kvartal yurdi. Bu safar u o‘zicha ahmoqona tarzda «qo‘ldan ketmaydigan» deb atagan imkoniyat chiqib qoldi. Kamtar va yoqimli kiyingan yosh bir ayol vitrina oldida turib, soqol olish kosachalari va siyohdonlarga zavq bilan tikilib turardi, vitrinadan ikki yard narida esa qovog‘i soliq, gavdali bir politsiyachi suv kolonkasiga suyanib turardi.

Soupining rejasi — jirkanch va hamma la’natlaydigan «xotinbozlik» qiladigan bezori rolini o‘ynash edi. Qurbonining nafis va zebo qiyofasi hamda vijdonli politsiyachining yaqinligi unda tez orada qo‘lida rasmiy changalning yoqimli siqilishini his qilishiga ishonch uyg‘otdi — bu esa unga o‘sha kichkina, shinam orolda qishki qarorgohni kafolatlardi.

Soupi missioner xonimning tayyor galstugini to‘g‘riladi, kirishib qolgan yeng uchlarini tashqariga tortib chiqardi, shlyapasini maftunkor qilib qiyshaytirib qo‘ydi va yosh ayol tomon yonlab yaqinlashdi. Unga ko‘z qisdi, birdan yo‘talib, «hm-hm» qilib qo‘ydi, jilmaydi, ishshaydi va «xotinboz»ning surbet va jirkanch odatlarini birma-bir uyalmay bajardi. Soupi ko‘z qiri bilan politsiyachi unga tikilib turganini ko‘rdi. Yosh ayol bir necha qadam nariga surildi va yana diqqatini soqol olish kosachalariga qaratdi. Soupi uning ortidan borib, dadil yoniga turdi, shlyapasini ko‘tarib dedi:

— Ha, Bedeliya! Mening hovlimga kelib o‘ynashni xohlamaysanmi?

Politsiyachi hamon qarab turardi. Ta’qib qilinayotgan yosh ayol faqat barmog‘i bilan imo qilsa bas — Soupi deyarli orol panohgohiga yo‘lga chiqqan bo‘lardi. U allaqachon politsiya uchastkasining shinam iliqligini his qilayotgandek edi. Yosh ayol unga yuzlandi-da, qo‘lini cho‘zib, Soupining yengidan tutdi.

— Bo‘pti, Mayk, — dedi u quvonib, — agar menga bir chelak pivo olib bersang. Senga oldinroq gapirgan bo‘lardim-u, politsiyachi qarab turgandi.

Eman daraxtiga chirmashgan pechakdek yopishib olgan yosh ayol bilan Soupi qayg‘uga botgan holda politsiyachining yonidan o‘tdi. U ozodlikka mahkum etilganga o‘xshardi.

Keyingi muyulishda u hamrohini silkitib tashlab, qochib qoldi. U kechasi eng yengil ko‘chalar, yuraklar, qasamlar va operetta matnlari uchraydigan mavzeda to‘xtadi. Mo‘ynali kiyimdagi ayollar va qalin paltoli erkaklar qishki havoda quvnoq yurishardi. Soupini birdan qandaydir dahshatli sehr uni hibsga olinishdan himoyalab qo‘ygan degan qo‘rquv bosdi. Bu fikrdan uni biroz vahima qamrab oldi va u porlab turgan teatr oldida viqor bilan sayr qilib yurgan yana bir politsiyachiga duch kelganda, «jamoat tartibini buzish» degan eng yaqin xashakka yopishdi.

Soupi yo‘lakda bo‘g‘iq ovozining boricha mastona alahsirab baqira boshladi. U raqsga tushdi, uvilladi, jazavaga tushdi va boshqa usullar bilan ham ko‘kni larzaga soldi.

Politsiyachi kaltagini aylantirib, Soupiga orqasini o‘girdi va bir fuqaroga dedi:

— Bu Yeyl yigitlaridan biri, Xartford kollejiga quruq nol qo‘yib berishganini nishonlayapti. Shovqini ko‘p, lekin zarari yo‘q. Ularga tegmaslik haqida ko‘rsatma olganmiz.

Tasallisiz qolgan Soupi befoyda shovqinini bas qildi. Nahotki hech bir politsiyachi uni qo‘lga olmasa? Xayolida Orol yetib bo‘lmaydigan Arkadiyaga, jannatmakon bir yurtga aylandi. U sovuq shamoldan himoyalanish uchun yupqa paltosining tugmalarini qadadi.

Sigara do‘konida yaxshi kiyingan bir kishi osilib turgan chiroqdan sigarasini tutatayotganini ko‘rdi. U ichkariga kirayotib, ipak soyabonini eshik yoniga qo‘yib qo‘ygan edi. Soupi ichkariga kirdi, soyabonni oldi va u bilan bamaylixotir chiqib ketdi. Sigarasini tutatayotgan odam shoshib uning ortidan chiqdi.

— Mening soyabonim, — dedi u qat’iy ohangda.

— Shundaymi? — dedi Soupi mayda o‘g‘rilikka haqoratni ham qo‘shib, masxaraomuz. — Xo‘sh, nega politsiyachini chaqirmaysiz? Men oldim. Sizning soyaboningiz! Nega politsiyachini chaqirmaysiz? Ana, muyulishda bittasi turibdi.

Soyabon egasi qadamini sekinlatdi. Soupi ham shunday qildi; ichida omad yana undan yuz o‘giradi, degan sezgi bor edi. Politsiyachi ikkalasiga qiziqsinib qaradi.

— Albatta, — dedi soyabonli odam, — ya’ni... xo‘sh, bilasiz-ku, bunday xatolar qanday bo‘lishini... men... agar bu sizning soyaboningiz bo‘lsa, kechirasiz degan umiddaman... uni bugun ertalab bir restorandan olgan edim... Agar uni o‘zingizniki deb tanisangiz, unda... umid qilamanki, siz...

— Albatta, meniki, — dedi Soupi zahar bilan.

Sobiq soyabon egasi chekindi. Politsiyachi esa opera plashidagi baland bo‘yli bir malla sochli xonimga ikki kvartal narida yaqinlashib kelayotgan tramvay oldidan ko‘chani kesib o‘tishga yordam berish uchun shoshildi.

Soupi obodonlashtirish ishlari vayron qilgan bir ko‘cha bo‘ylab sharqqa yurdi. Soyabonni g‘azab bilan bir chuqurga uloqtirdi. U dubulg‘a kiyib, kaltak ko‘tarib yuradigan odamlarni g‘udranib so‘kdi. U ularning changaliga tushmoqchi bo‘lgani uchun ular uni hech qanday xato qilmaydigan qirol deb hisoblayotganga o‘xshardi.

Nihoyat Soupi sharqdagi yaltiroq va g‘ala-g‘ovuri sezilar-sezilmas bo‘lgan avenyulardan biriga yetib keldi. U Medison maydoni tomon yo‘l oldi, chunki uyga qaytish instinkti uy bog‘dagi o‘rindiq bo‘lganda ham so‘nmaydi.

Ammo g‘ayrioddiy darajada sokin bir muyulishda Soupi to‘xtab qoldi. Bu yerda g‘aroyib, tarqoq qurilgan, uchburchak tomli eski cherkov bor edi. Binafsharang oynali derazalardan biridan mayin yorug‘lik taralib turardi, u yerda, shubhasiz, organchi yaqinlashib kelayotgan yakshanba madhiyasini puxta o‘zlashtirish uchun klavishlar ustida ivirsib o‘tirgan edi. Chunki Soupining qulog‘iga shunday shirin musiqa yetib keldiki, u uni temir panjaraning jingalak naqshlariga mixlab qo‘ygandek qotirib qo‘ydi.

Tepada oy porlab, sokin turardi; arava va piyodalar kam edi; bo‘g‘otlarda chumchuqlar uyqusirab chirqillardi — bir lahzaga bu manzara qishloq cherkovining hovlisiga o‘xshab ketdi. Organchi chalayotgan madhiya Soupini temir panjaraga yopishtirib qo‘ydi, chunki u hayotida ona, atirgul, orzu-intilishlar, do‘stlar, pokiza o‘ylar va toza yoqalar bo‘lgan kunlarda bu madhiyani yaxshi bilardi.

Soupining ta’sirchan ruhiy holati va eski cherkov atrofidagi muhitning uyg‘unligi uning qalbida to‘satdan ajoyib o‘zgarish yasadi. U o‘zi qulab tushgan jarlikni — uning hayotini tashkil qilgan xor kunlarni, nomunosib istaklarni, so‘ngan umidlarni, barbod bo‘lgan qobiliyatlarni va past niyatlarni birdan dahshat bilan ko‘rdi.

Shu zahoti yuragi bu yangi kayfiyatga titroq bilan javob berdi. Bir lahzalik kuchli bir turtki uni o‘z umidsiz taqdiriga qarshi kurashga undadi. U o‘zini botqoqdan sug‘urib oladi; yana o‘zini odam qiladi; uni egallab olgan yovuzlikni yengadi. Vaqt bor; u hali nisbatan yosh; eski, qizg‘in orzularini qayta tiriltiradi va ularga ikkilanmay intiladi. O‘sha tantanali, ammo shirin organ ohanglari uning qalbida inqilob qildi. Ertaga u shovqinli ishbilarmonlar mavzesiga borib, ish topadi. Bir mo‘yna importchisi qachonlardir unga aravakash bo‘lishni taklif qilgan edi. Ertaga uni topib, o‘sha ishni so‘raydi. U dunyoda kimdir bo‘ladi. U...

Soupi qo‘liga birovning qo‘li tekkanini sezdi. U tez o‘girilib, politsiyachining keng yuziga qaradi.

— Bu yerda nima qilyapsan? — so‘radi politsiyachi.

— Hech narsa, — dedi Soupi.

— Unda yur-chi, — dedi politsiyachi.

— Orolda uch oy, — dedi ertasi kuni ertalab politsiya sudidagi sudya.