Qirolning o‘g‘li uylanmoqchi edi, shuning uchun hamma yoqda bayram edi. U kelinini butun bir yil kutgan edi, nihoyat kelin keldi. U olti bug‘u qo‘shilgan chanada Finlyandiyadan kelgan rus malikasi edi. Chana katta oltin oqqush shaklida edi, oqqushning qanotlari orasida esa kichkina malikaning o‘zi yotardi. Uning uzun ermin mo‘ynali plashi oyoqlarigacha tushib turar, boshida kumushdan to‘qilgan nozik qalpoqcha bor edi, o‘zi esa umrbod yashab kelgan Qor qasri kabi oppoq edi. U shunchalik oppoq ediki, ko‘chalardan o‘tib borayotganda hamma hayron bo‘lardi.

— U xuddi oq atirgulga o‘xshaydi! — deb qichqirishardi ular va balkonlardan unga gul sochishardi.

Qasr darvozasida uni kutib olish uchun shahzoda turardi. Uning ko‘zlari xayolchan binafsharang, sochlari esa sof oltindek edi. U malikani ko‘rib, bir tizzasiga cho‘kdi va qo‘lini o‘pdi.

— Sizning suratingiz go‘zal edi, — pichirladi u, — ammo siz suratingizdan ham go‘zalroqsiz.

Kichkina malika qizarib ketdi.

— U avval oq atirgulga o‘xshardi, — dedi bir yosh sahifachi qo‘shnisiga, — endi esa qizil atirgulga o‘xshab qoldi.

Butun saroy xursand bo‘ldi.

Keyingi uch kun davomida hamma: «Oq atirgul, qizil atirgul, qizil atirgul, oq atirgul», — deb yurdi. Qirol esa sahifachining maoshini ikki baravar oshirishni buyurdi. U umuman maosh olmagani uchun bu unga unchalik foyda bermadi, ammo bu katta sharaf deb hisoblandi va saroy gazetasida tegishlicha e’lon qilindi.

Uch kundan keyin to‘y nishonlandi. Bu ajoyib marosim edi. Kelin va kuyov kichkina marvaridlar bilan bezatilgan to‘q qizil baxmal soyabon ostida qo‘l ushlashib yurishdi. Keyin davlat ziyofati bo‘ldi, u besh soat davom etdi. Shahzoda va malika Katta zalning to‘rida o‘tirib, tiniq billur kosadan ichishdi. Bu kosadan faqat chin oshiqlar ichishi mumkin edi, chunki agar unga yolg‘onchi lablar tegsa, u kulrang, xira va bulutli bo‘lib qolardi.

— Ularning bir-birini sevishi aniq, — dedi kichkina sahifachi, — xuddi billurdek aniq!

Qirol uning maoshini yana ikki baravar oshirdi.

— Qanday sharaf! — qichqirishdi barcha saroy a’yonlari.

Ziyofatdan keyin bal bo‘lishi kerak edi. Kelin va kuyov birgalikda Atirgul raqsini ijro etishlari kerak edi, qirol esa nay chalishga va’da bergan edi. U juda yomon chalardi, ammo hech kim unga buni aytishga jur’at etmasdi, chunki u qirol edi. Darhaqiqat, u faqat ikkita kuyni bilardi va qaysi birini chalayotganini hech qachon aniq bilmasdi. Ammo bu muhim emas edi, chunki u nima qilmasin, hamma: «Maftunkor! Maftunkor!» — deb qichqirardi.

Dasturdagi so‘nggi narsa aynan yarim tunda otiladigan katta mushakbozlik edi. Kichkina malika hayotida hech qachon mushak ko‘rmagan edi. Shuning uchun qirol to‘y kuni qirollik mushakchisi hozir bo‘lishi kerakligi haqida farmon bergan edi.

— Mushaklar nimaga o‘xshaydi? — so‘radi u bir kuni ertalab shahzodadan ayvonda sayr qilib yurganlarida.

— Ular shimol yog‘dulariga o‘xshaydi, — dedi qirol, u doim boshqalarga yuborilgan savollarga javob berardi. — Faqat ancha tabiiyroq. Men ularni shaxsan yulduzlardan afzal ko‘raman, chunki ular qachon paydo bo‘lishini doim bilasan, ular esa mening nay chalishimdek yoqimli. Ularni albatta ko‘rishingiz kerak.

Shunday qilib, qirol bog‘ining oxirida katta supa qurildi. Qirollik mushakchisi hamma narsani joy-joyiga qo‘ygach, mushaklar bir-biri bilan gaplasha boshladi.

— Dunyo shubhasiz juda go‘zal, — qichqirdi kichkina Chaqmoq mushak. — Faqat anavi sariq lolalarga qarang. Agar ular haqiqiy mushaklar bo‘lganida ham, bundan chiroyli bo‘la olmasdi. Sayohat qilganimdan juda xursandman. Sayohat aqlni ajoyib tarzda o‘stiradi va barcha xurofotlardan xalos qiladi.

— Qirolning bog‘i dunyo emas, ahmoq Chaqmoq, — dedi katta Rim shami. — Dunyo ulkan joy, uni to‘liq ko‘rish uchun senga uch kun kerak bo‘ladi.

— Sen qaysi joyni sevsang, o‘sha sen uchun dunyo, — xitob qildi xayolchan Charxpalak. U yoshligida eski archa qutisiga bog‘lanib qolgan va buzilgan yuragi bilan faxrlanardi. — Ammo sevgi endi modada emas, shoirlar uni o‘ldirishdi. Ular u haqda shunchalik ko‘p yozishdiki, endi hech kim ularga ishonmaydi, men bundan hayron emasman. Haqiqiy sevgi azob chekadi va jim turadi. Bir paytlar men o‘zim... Ammo endi buning ahamiyati yo‘q. Romantika — o‘tmishda qolgan narsa.

— Bema’nilik! — dedi Rim shami. — Romantika hech qachon o‘lmaydi. U xuddi oyga o‘xshaydi, abadiy yashaydi. Masalan, kelin va kuyov bir-birini juda yaxshi ko‘radi. Men bu haqda bugun ertalab men bilan bitta tortmada yotgan jigarrang qog‘oz patrondan eshitdim, u saroydagi so‘nggi yangiliklarni bilardi.

Ammo Charxpalak boshini chayqadi.

— Romantika o‘lgan, Romantika o‘lgan, Romantika o‘lgan, — deb pichirladi u. U shunday odamlardan ediki, bir narsani qayta-qayta aytsa, oxiri u haqiqatga aylanadi, deb o‘ylardi.

To‘satdan keskin, quruq yo‘tal eshitildi va hamma atrofga qaradi.

Bu ovoz uzun tayoqning uchiga bog‘langan baland, mag‘rur ko‘rinishdagi Raketadan chiqqan edi. U har doim biror muhim fikr aytishdan oldin e’tiborni jalb qilish uchun yo‘talib qo‘yardi.

— Ehem! Ehem! — dedi u, va hamma tinglay boshladi, faqat bechora Charxpalakdan tashqari, u hamon boshini chayqab, «Romantika o‘lgan» deb pichirlardi.

— Tartibga! Tartibga! — qichqirdi Pistoncha. U qaysidir ma’noda siyosatchi edi va mahalliy saylovlarda doim muhim rol o‘ynardi, shuning uchun to‘g‘ri parlament iboralarini qanday ishlatishni bilardi.

— Butunlay o‘lgan, — pichirladi Charxpalak va uxlab qoldi.

To‘liq jimlik cho‘kishi bilan Raketa uchinchi marta yo‘talib, gapira boshladi. U juda sekin, aniq ovozda, go‘yo xotiralarini aytib berayotgandek gapirar va doim suhbatdoshining yelkasi ustidan qarardi. Darhaqiqat, u juda nafis odob sohibi edi.

— Qirolning o‘g‘li qanday baxtli, — dedi u, — u aynan meni osmonga uchiradigan kuni uylanyapti. Rostdan ham, agar bu oldindan kelishib olinganda ham, uning uchun bundan yaxshiroq bo‘lmasdi. Ammo shahzodalarga doim omad kulib boqadi.

— Yo Rabbim! — dedi kichkina Chaqmoq. — Men aksincha o‘ylagan edim: bizni shahzodaning sharafiga otishadi, deb.

— Siz uchun shunday bo‘lishi mumkin, — javob berdi u. — Darhaqiqat, bunga shubham yo‘q. Ammo men uchun boshqacha. Men juda ajoyib Raketaman, juda ajoyib ota-onadan tug‘ilganman. Onam o‘z davrining eng mashhur Charxpalagi edi va o‘zining nafis raqsi bilan mashhur edi. U jamoatchilik oldida katta chiqish qilganda, so‘nib qolishdan oldin o‘n to‘qqiz marta aylangan, har safar havoga yettita pushti yulduz otgan. Uning diametri uch yarim fut bo‘lgan va eng yaxshi poroxdan yasalgan edi. Otam esa men kabi Raketa bo‘lgan va fransuz nasabidan edi. U shunchalik baland uchganki, odamlar uning qaytib tushmasligidan qo‘rqishgan. Ammo u tushgan, chunki u mehribon tabiatli edi, va oltin yomg‘irga aylanib, juda yorqin tushgan. Gazetalar uning chiqishi haqida juda iltifotli so‘zlar bilan yozishgan. Darhaqiqat, saroy gazetasi uni pilotexnika san’atining g‘alabasi deb atagan.

— Pirotexnika, pirotexnika, demoqchisiz, — dedi Bengal o‘ti. — Bilaman, bu pirotexnika, chunki o‘z qutimda shunday yozilganini ko‘rganman.

— Men pilotexnika dedim, — javob berdi Raketa qattiq ohangda, Bengal o‘ti esa shunchalik ezilib ketdiki, darhol mayda pistonlarni bezorilik qila boshladi — o‘zining hali ham muhim shaxs ekanini ko‘rsatish uchun.

— Men aytayotgan edimki, — davom etdi Raketa, — aytayotgan edimki... Nima deyayotgan edim?

— Siz o‘zingiz haqingizda gapirayotgan edingiz, — javob berdi Rim shami.

— Albatta. Bilardimki, qandaydir qiziq mavzuni muhokama qilayotgan edim, ammo meni shunday qo‘pollik bilan bo‘lib qo‘yishdi. Men har qanday qo‘pollik va yomon odobni yomon ko‘raman, chunki men nihoyatda sezgirman. Dunyoda hech kim men kabi sezgir emas, bunga ishonchim komil.

— Sezgir odam nima o‘zi? — so‘radi Pistoncha Rim shamidan.

— O‘zining qadoqlari bor ekani uchun doim boshqalarning oyog‘ini bosib yuradigan odam, — past pichirlab javob berdi Rim shami. Pistoncha esa kulgidan yorilib ketishiga sal qoldi.

— Nimaga kulayapsiz, so‘rasam maylimi? — so‘radi Raketa. — Men kulmayapman.

— Men baxtli bo‘lganim uchun kulayapman, — javob berdi Pistoncha.

— Bu juda xudbin sabab, — dedi Raketa jahl bilan. — Siz qanday haqingiz bor baxtli bo‘lishga? Siz boshqalar haqida o‘ylashingiz kerak. Aslida siz men haqimda o‘ylashingiz kerak. Men doim o‘zim haqimda o‘ylayman va hammadan ham shuni kutaman. Bu hamdardlik deb ataladi. Bu go‘zal fazilat, menda esa u yuksak darajada rivojlangan. Masalan, agar bugun kechasi menga biror narsa bo‘lsa, bu hamma uchun qanday baxtsizlik bo‘lishini tasavvur qiling! Shahzoda va malika endi hech qachon baxtli bo‘lmasdilar, ularning butun turmushi buzilardi. Qirolga kelsak, bilaman, u bunga chiday olmasdi. Rostdan ham, o‘z mavqeimning muhimligi haqida o‘ylasam, ko‘zlarimga yosh keladi.

— Agar boshqalarni xursand qilmoqchi bo‘lsangiz, — qichqirdi Rim shami, — o‘zingizni quruq saqlaganingiz ma’qul.

— Albatta, — xitob qildi xursand kayfiyatdagi Bengal o‘ti. — Bu oddiy aql.

— Oddiy aql, rostdan ham! — dedi Raketa g‘azab bilan. — Unutyapsizki, men juda g‘ayrioddiyman, juda ajoyibman. Har kim oddiy aqlga ega bo‘lishi mumkin, faqat tasavvuri bo‘lmasa. Ammo menda tasavvur bor, chunki men hech qachon narsalar haqiqatda qanday bo‘lsa, shunday o‘ylamayman. Men doim ularni butunlay boshqacha deb o‘ylayman. O‘zimni quruq saqlashga kelsak, bu yerda hissiyotli tabiatni qadrlay oladigan hech kim yo‘q. Baxtimga, menga baribir. Hayotdan o‘tishning yagona yo‘li — boshqalarning o‘zingdan ancha past ekanini anglash, men esa doim shuni o‘stirib kelaman. Ammo sizlarning hech biringizda yurak yo‘q. Mana, shahzoda va malika endigina turmush qurgandek, sizlar kulib, xursandchilik qilyapsizlar.

— Xo‘sh, nega bo‘lmasin? — xitob qildi kichkina Olov shari. — Bu juda quvonchli voqea-ku. Men havoga uchganimda, yulduzlarga bu haqda hammasini aytib beraman. Men ular bilan go‘zal kelin haqida gaplashsam, ular qanday jimirlab ketishini ko‘rasizlar.

— Ah! Hayotga qanday arzimas qarash! — dedi Raketa. — Ammo men aynan shuni kutgan edim. Sizning ichingizda hech narsa yo‘q, sizlar bo‘m-bo‘sh va kovaksizlar. Masalan, balki shahzoda va malika chuqur daryo bo‘yidagi mamlakatga borib yashar, ehtimol ularning yagona o‘g‘li bo‘lar, shahzodaga o‘xshab sochlari oltin, ko‘zlari binafsharang bo‘lar. Ehtimol, bir kuni u enagasi bilan sayrga chiqib, enaga katta qariqiz daraxti tagida uxlab qolar va kichkina bola chuqur daryoga tushib, cho‘kib ketar. Qanday dahshatli baxtsizlik! Bechora odamlar, yagona o‘g‘illarini yo‘qotishdi! Bu rostdan ham dahshatli! Men buni hech qachon unuta olmayman.

— Ammo ular o‘g‘illarini yo‘qotishmagan-ku, — dedi Rim shami. — Ularga hech qanday baxtsizlik yuz bermagan.

— Men ular yo‘qotgan demadim, — javob berdi Raketa. — Men ular yo‘qotishi mumkin, dedim. Agar ular yagona o‘g‘illarini yo‘qotganda edi, bu haqda gapirishning ma’nosi bo‘lmasdi. To‘kilgan sut uchun yig‘laydigan odamlarni yomon ko‘raman. Ammo ularning yagona o‘g‘illarini yo‘qotishi mumkinligi haqida o‘ylaganimda, juda ta’sirlanib ketaman.

— Albatta, siz ta’sirlanasiz! — qichqirdi Bengal o‘ti. — Darhaqiqat, siz men ko‘rgan eng ta’sirchan odamsiz.

— Siz men ko‘rgan eng qo‘pol odamsiz, — dedi Raketa. — Va mening shahzodaga bo‘lgan do‘stligimni tushuna olmaysiz.

— Axir siz uni tanimaysiz-ku, — o‘shqirdi Rim shami.

— Men uni taniyman, demadim, — javob berdi Raketa. — Ehtimol, agar uni tanisam, umuman do‘st bo‘lmasdim. Do‘stlaringni tanish juda xavfli.

— Yaxshisi, quruq turing, — dedi Olov shari. — Bu eng muhimi.

— Siz uchun eng muhimi, shubhasiz, — javob berdi Raketa. — Ammo men xohlasam, yig‘layman.

Va u chindan ham yig‘lab yubordi. Uning ko‘z yoshlari tayog‘idan yomg‘ir tomchilaridek oqib tushdi va bir-biriga ergashib uyani qurgani joy qidirayotgan ikkita kichkina qo‘ng‘izni cho‘ktirib yuborishiga sal qoldi.

— U chinakam romantik tabiatli bo‘lsa kerak, — dedi Charxpalak, — chunki yig‘laydigan hech narsa bo‘lmasa ham yig‘layapti.

Va u chuqur xo‘rsinib, archa qutisi haqida o‘ylay boshladi.

Ammo Rim shami va Bengal o‘ti g‘azablangan edilar va bor ovozlari bilan: «Bekorchi gap! Bekorchi gap!» — deb qichqirishdi. Ular juda amaliy edilar, nimaga e’tiroz bildirsalar, uni bekorchi gap deb atashardi.

Keyin oy ajoyib kumush qalqondek ko‘tarildi, yulduzlar porlay boshladi, saroydan musiqa sadolari eshitildi.

Shahzoda va malika raqsni boshlab berishdi. Ular shunchalik chiroyli raqs tushishdiki, baland oq nilufarlar derazadan mo‘ralab ularni tomosha qilishdi, katta qizil ko‘knorilar esa boshlarini irg‘ab, vaqtni o‘lchab turishdi.

Keyin o‘n soat, keyin o‘n bir, keyin o‘n ikki bo‘ldi. Yarim tunning so‘nggi zarbasida hamma ayvonga chiqdi, qirol esa qirollik mushakchisini chaqirtirdi.

— Mushaklar boshlansin, — dedi qirol. Qirollik mushakchisi past ta’zim qilib, bog‘ning oxiriga yo‘l oldi. Uning yonida oltita yordamchisi bor edi, ularning har biri uzun tayoq uchida yonib turgan mash’al ko‘tarib borardi.

Bu chindan ham ajoyib tomosha bo‘ldi.

Viz! Viz! — Charxpalak aylanib-aylanib yondi. Bum! Bum! — Rim shami otildi. Keyin Pistonchalar butun maydon bo‘ylab raqsga tushishdi, Bengal o‘ti esa hamma narsani qip-qizil qilib yubordi.

— Xayr! — qichqirdi Olov shari va mayda ko‘k uchqunlar sochib, ko‘kka ko‘tarildi.

Bang! Bang! — javob berishdi Pistonchalar, ular juda zavqlanishgan edi. Hamma katta muvaffaqiyat qozondi, faqat Ajoyib raketadan tashqari. U yig‘idan shunchalik namlanib qolgan ediki, umuman otila olmadi. Undagi eng yaxshi narsa — porox shunchalik ho‘l bo‘lgan ediki, foydasiz edi. Uning kambag‘al qarindoshlari, u ular bilan hech qachon gaplashmagan, faqat masxara bilan qaragan qarindoshlari esa osmonga oltin olov gullaridek otilib chiqishdi.

— Hurra! Hurra! — qichqirishdi saroy a’yonlari, kichkina malika esa zavqdan kulardi.

— Meni maxsus marosim uchun saqlab qo‘yishgan bo‘lsa kerak, — dedi Raketa. — Shubhasiz, bu shunday.

Va u har qachongidan ham mag‘rurroq ko‘rindi.

Ertasiga ishchilar hamma narsani tartibga keltirish uchun kelishdi.

— Bu aniq vakillar delegatsiyasi, — dedi Raketa. — Ularni munosib izzat bilan qabul qilaman.

Shunday qilib, u burnini ko‘tarib, qattiq qovog‘ini soldi, go‘yo qandaydir juda muhim mavzu haqida o‘ylayotgandek. Ammo ular unga umuman e’tibor berishmadi, faqat ketayotganda biri uni ko‘rib qoldi.

— Hey! — qichqirdi u. — Qanday yaroqsiz raketa!

Va uni devor osha ariqqa uloqtirib yubordi.

— Yaroqsiz raketa? Yaroqsiz raketa? — dedi u havoda aylanib uchar ekan. — Bo‘lishi mumkin emas! Ajoyib raketa, — u shunday dedi. «Yaroqsiz» va «ajoyib» so‘zlari aytilishi juda o‘xshash, darhaqiqat, ular ko‘pincha bir xil narsa.

Va u loyga tushdi.

— Bu yer unchalik qulay emas, — dedi u. — Ammo bu, shubhasiz, qandaydir moda kurort, meni sog‘lig‘imni tiklash uchun yuborishgan. Asablarim rostdan ham juda charchagan, dam olishim kerak.

Shu payt yaltiroq ko‘zli, yashil xol-xol kiyimli kichkina Qurbaqa uning oldiga suzib keldi.

— Yangi kelgan, ko‘ryapman! — dedi Qurbaqa. — Xo‘sh, oxir-oqibat loydan yaxshi narsa yo‘q. Menga yomg‘irli ob-havo va ariq bersin, men butunlay baxtli bo‘laman. Sizningcha, tushdan keyin yomg‘ir yog‘adimi? Men albatta umid qilaman, ammo osmon juda ko‘k va bulutsiz. Qanday afsus!

— Ehem! Ehem! — dedi Raketa va yo‘tala boshladi.

— Qanday ajoyib ovozingiz bor! — qichqirdi Qurbaqa. — Haqiqatdan ham qurillashga o‘xshaydi, qurillash esa, albatta, dunyodagi eng musiqiy tovush. Bugun kechqurun bizning xor to‘garagimizni eshitasiz. Biz fermer uyi yonidagi eski o‘rdak hovuzida o‘tiramiz va oy chiqishi bilan boshlaymiz. Bu shunchalik maftunkorki, hamma uxlamay bizni tinglaydi. Aslida kecha men fermerning xotinini onasiga, bizning tufayli kechasi umuman ko‘z yummaganini aytayotganini eshitdim. O‘zingni shunchalik mashhur ekanini bilish juda yoqimli.

— Ehem! Ehem! — dedi Raketa jahl bilan. U o‘zi bir og‘iz ham so‘z qo‘sha olmayotganidan juda achchiqlanayotgan edi.

— Haqiqatdan ham ajoyib ovoz, — davom etdi Qurbaqa. — Umid qilamanki, o‘rdak hovuziga tashrif buyurasiz. Men qizlarimni qidirgani ketyapman. Menda oltita go‘zal qizim bor, Cho‘rtan baliq ularni uchratib qolishidan juda qo‘rqaman. U haqiqiy maxluq, nonushtaga ularni yeyishdan tortinmaydi. Xo‘sh, xayr. Suhbatimizdan juda zavqlandim, ishontirib aytamanki.

— Suhbat, rostdan ham! — dedi Raketa. — Butun vaqt siz o‘zingiz gapirdingiz. Bu suhbat emas.

— Kimdir tinglashi kerak-ku, — javob berdi Qurbaqa. — Men esa butun gapni o‘zim gapirishni yaxshi ko‘raman. Bu vaqtni tejaydi va tortishuvlarning oldini oladi.

— Ammo men tortishuvlarni yaxshi ko‘raman, — dedi Raketa.

— Umid qilamanki, unday emas, — dedi Qurbaqa xotirjamlik bilan. — Tortishuvlar juda qo‘pol, chunki yaxshi jamiyatda hamma aynan bir xil fikrda bo‘ladi. Yana bir bor xayr. Uzoqda qizlarimni ko‘ryapman.

Va kichkina Qurbaqa suzib ketdi.

— Siz juda bezovta qiluvchi odamsiz, — dedi Raketa, — va juda yomon tarbiyalangansiz. Men o‘zi haqida gapiradigan odamlarni yomon ko‘raman, ayniqsa men o‘zim haqimda gapirishni istaganimda, xuddi hozirgidek. Bu men xudbinlik deb ataydigan narsa, xudbinlik esa eng jirkanch narsa, ayniqsa men kabi tabiatdagi kishi uchun, chunki men o‘zimning hamdardligim bilan mashhurman. Aslida siz mendan o‘rnak olishingiz kerak. Sizga bundan yaxshi namuna topa olmaysiz. Endi imkoniyatingiz bor ekan, undan foydalanib qolganingiz ma’qul, chunki men saroyga juda tez qaytaman. Men saroyda juda mashhurman. Darhaqiqat, shahzoda va malika kecha mening sharafimga turmush qurishdi. Albatta, siz bu masalalar haqida hech narsa bilmaysiz, chunki siz qishloqisiz.

— Unga gapirishning foydasi yo‘q, — dedi katta qo‘ng‘ir qamish tepasida o‘tirgan Ninachi. — Hech qanday foydasi yo‘q, chunki u ketib bo‘ldi.

— Xo‘sh, bu unga zarar, menga emas, — javob berdi Raketa. — Unga e’tibor bermagani uchun men u bilan gaplashishdan to‘xtamayman. Men o‘zim gapirishimni eshitishni yaxshi ko‘raman. Bu mening eng katta zavqlarimdan biri. Men ko‘pincha o‘zim bilan uzoq suhbatlar qilaman, shunchalik aqllimanki, ba’zan aytayotganlarimning bir og‘zini ham tushunmayman.

— Unda siz falsafa bo‘yicha ma’ruza qilishingiz kerak, — dedi Ninachi. U go‘zal tiniq qanotlarini yoyib, osmonga uchib ketdi.

— Qolmagani uning qanday ahmoqligi! — dedi Raketa. — Ishonchim komilki, u aqlini o‘stirish uchun bunday imkoniyatga tez-tez ega bo‘lmaydi. Ammo menga zarracha ham baribir. Men kabi daho bir kun albatta qadrlanadi.

Va u loyga yanada chuqurroq botdi.

Biroz vaqt o‘tgach, katta oq O‘rdak suzib keldi. Uning oyoqlari sariq, oyoq panjalari tutashgan bo‘lib, chayqalib yurgani uchun katta go‘zal hisoblanardi.

— G‘aq, g‘aq, g‘aq, — dedi u. — Qanday g‘alati shaklingiz bor! So‘rasam maylimi, siz shunday tug‘ilganmisiz yoki bu baxtsiz hodisaning natijasimi?

— Ko‘rinib turibdiki, siz har doim qishloqda yashagansiz, — javob berdi Raketa, — aks holda mening kimligimni bilardingiz. Ammo sizning johilligingizni kechiraman. Boshqalarning ham o‘zimiz kabi ajoyib bo‘lishini kutish adolatdan bo‘lmasdi. Shubhasiz, agar men osmonga uchib, oltin yomg‘ir bo‘lib tusha olishimni eshitsangiz, hayron qolasiz.

— Men buni unchalik katta narsa deb bilmayman, — dedi O‘rdak. — Chunki bundan kimga nima foyda borligini tushunmayman. Mana, agar siz ho‘kizdek dalani haydasangiz yoki otdek aravani torta olsangiz, yoki qo‘riqchi itdek qo‘ylarni qo‘riqlasangiz — bu boshqa gap.

— Azizim, — xitob qildi Raketa juda kibrli ohangda, — siz quyi tabaqaga mansub ekaningizni ko‘ryapman. Men kabi mavqedagi odam hech qachon foydali bo‘lmaydi. Bizda ma’lum iste’dodlar bor, bu yetarli. Men o‘zim har qanday sanoatga xayrixoh emasman, ayniqsa siz tavsiya qilayotgan sanoatlarga. Darhaqiqat, men doim og‘ir mehnat — bu boshqa qiladigan ishi bo‘lmagan odamlarning boshpanasi, degan fikrda bo‘lganman.

— Mayli, mayli, — dedi O‘rdak, u juda tinch tabiatli edi va hech kim bilan janjallashmasdi. — Har kimning didi har xil. Har holda, umid qilamanki, siz bu yerga qarorgoh qurasiz.

— Oh, yo‘q! — qichqirdi Raketa. — Men shunchaki mehmonman, juda mashhur mehmon. Aslida bu joyni ancha zerikarli deb bilaman. Bu yerda na jamiyat bor, na yolg‘izlik. Aslida bu mohiyatan chekka joy. Ehtimol, saroyga qaytaman, chunki men dunyoda shov-shuv ko‘tarishim taqdirda borligini bilaman.

— Men ham bir paytlar jamoat hayotiga kirishni o‘ylaganman, — dedi O‘rdak. — Juda ko‘p narsalar islohotga muhtoj. Darhaqiqat, men biroz vaqt oldin bir yig‘ilishga raislik ham qilganman, biz o‘zimizga yoqmagan hamma narsani qoralovchi qarorlar qabul qildik. Ammo ular unchalik ta’sir ko‘rsatmaganga o‘xshaydi. Endi men uy-ro‘zg‘or ishlariga o‘tdim va oilamga qarayman.

— Men jamoat hayoti uchun yaratilganman, — dedi Raketa. — Barcha qarindoshlarim ham, hatto eng kamtarlari ham. Biz qayerda paydo bo‘lmaylik, katta e’tiborni tortamiz. Men hali o‘zim paydo bo‘lmadim, ammo paydo bo‘lganimda, bu ajoyib manzara bo‘ladi. Uy-ro‘zg‘or ishlariga kelsak, ular odamni tez qaritadi va aqlni yuksak narsalardan chalg‘itadi.

— Ah! Hayotning yuksak narsalari, ular qanday go‘zal! — dedi O‘rdak. — Bu meni eslatdi, qornim qanchalik ochligini.

Va u «G‘aq, g‘aq, g‘aq» deb oqim bo‘ylab suzib ketdi.

— Qayting! Qayting! — qichqirdi Raketa. — Sizga aytadigan juda ko‘p gaplarim bor.

Ammo O‘rdak unga e’tibor bermadi.

— U ketganidan xursandman, — dedi o‘ziga o‘zi Raketa. — Uning aqli aniq o‘rta darajada.

Va u yana loyga biroz chuqurroq botib, dahoning yolg‘izligi haqida o‘ylay boshladi. Shu payt birdan oq ishton kiygan ikki kichkina bola qo‘llarida choynak va bir bog‘ shox-shabba bilan qirg‘oq bo‘ylab yugurib kelishdi.

— Bu delegatsiya bo‘lsa kerak, — dedi Raketa va juda salobatli ko‘rinishga harakat qildi.

— Qara! — qichqirdi bolalardan biri. — Mana bu eski tayoqni qara! Qanday qilib bu yerga tushib qolganiykin?

Va u Raketani ariqdan olib chiqdi.

— Eski tayoq! — dedi Raketa. — Bo‘lishi mumkin emas! Oltin tayoq, u shunday dedi. Oltin tayoq — bu juda iltifotli. Darhaqiqat, u meni saroy a’yonlaridan biri deb o‘ylayapti!

— Uni olovga tashlaymiz! — dedi ikkinchi bola. — Choynak tezroq qaynaydi.

Shunday qilib, ular shox-shabbalarni to‘plab, Raketani ustiga qo‘yishdi va olov yoqishdi.

— Bu ajoyib, — qichqirdi Raketa. — Ular meni kunduzi uchirishmoqchi, hamma ko‘rsin deb.

— Endi uxlaymiz, — deyishdi ular, — uyg‘onganimizda esa choynak qaynab bo‘lgan bo‘ladi.

Va ular o‘tlarga yotib, ko‘zlarini yumishdi.

Raketa juda ho‘l edi, shuning uchun yonishga juda uzoq vaqt ketdi. Ammo oxiri olov uni ham ushladi.

— Endi uchaman! — qichqirdi u va o‘zini juda tik va qattiq tutdi. — Bilaman, men yulduzlardan ham baland, oydan ham baland, quyoshdan ham baland ko‘tarilaman. Darhaqiqat, shunchalik baland ko‘tarilamanki...

Fiz! Fiz! Fiz! — va u to‘g‘ri havoga ko‘tarildi.

— Zavqli! — qichqirdi u. — Men shunday abadiy uchib ketaman. Qanday muvaffaqiyatman!

Ammo uni hech kim ko‘rmadi.

Keyin u butun tanasida g‘alati bir chimchilashni his qila boshladi.

— Endi portlayman, — qichqirdi u. — Butun dunyoni yondiraman va shunday shovqin qilamanki, bir yil davomida hech kim boshqa hech narsa haqida gapirmaydi.

Va u chindan ham portladi. Bang! Bang! Bang! — porox otildi. Bunga hech qanday shubha yo‘q edi.

Ammo uni hech kim eshitmadi, hatto ikki kichkina bola ham, chunki ular qattiq uxlab yotishardi.

Keyin undan faqat tayoq qoldi, u esa ariq bo‘yida sayr qilib yurgan G‘ozning yelkasiga tushdi.

— Yo Rabbim! — qichqirdi G‘oz. — Osmondan tayoq yog‘ayapti.

Va u suvga sho‘ng‘idi.

— Men katta shov-shuv qo‘zg‘ashimni bilgan edim, — hansiradi Raketa va o‘chdi.