Bir kuni ertalab keksa Suv kalamushi inidan boshini chiqardi. Uning ko‘zlari yaltiroq munchoqqa, mo‘ylovlari kulrang va qattiq, dumi esa uzun qora rezinaga o‘xshardi. Kichkina o‘rdakchalar hovuzda suzib yurishar, xuddi sariq kanareykalarning bir to‘dasiga o‘xshardi. Qip-qizil oyoqli, oppoq onalari esa ularga suvda boshi bilan tik turishni o‘rgatardi.

— Agar boshingiz bilan tik tura olmasangiz, hech qachon yuqori jamiyatga kira olmaysiz, — derdi u ularga va vaqti-vaqti bilan buni qanday qilishni ko‘rsatib qo‘yardi. Ammo o‘rdakchalar unga e’tibor ham bermasdi. Ular shunchalik yosh ediki, jamiyatda bo‘lishning qanday afzalliklari borligini bilishmasdi.

— Qanday itoatsiz bolalar! — qichqirdi keksa Suv kalamushi. — Ularni cho‘ktirib yuborish kerak.

— Aslo unday emas, — javob berdi O‘rdak. — Har bir ish boshlanishda qiyin, ota-onalar esa sabrli bo‘lishi kerak.

— Voy! Men ota-onalik tuyg‘ulari haqida hech narsa bilmayman, — dedi Suv kalamushi. — Men oilali odam emasman. Aslida men hech qachon uylanmaganman va uylanishni ham niyat qilmaganman. Sevgi o‘z holicha yaxshi narsa, ammo do‘stlik undan ancha yuksakroq. Darhaqiqat, dunyoda sodiq do‘stlikdan olijanobroq yoki noyobroq narsa yo‘q.

— Sodiq do‘stning burchlari qanday, deb o‘ylaysiz? — so‘radi yaqindagi tol daraxtida o‘tirib, suhbatni eshitib turgan yashil Sa’va qushi.

— Ha, men ham aynan shuni bilmoqchiman, — dedi O‘rdak va hovuzning narigi chetiga suzib borib, bolalariga yaxshi o‘rnak ko‘rsatish uchun boshi bilan tik turdi.

— Qanday ahmoqona savol! — qichqirdi Suv kalamushi. — Albatta, sodiq do‘stim menga sodiq bo‘lishini kutaman.

— Siz esa evaziga nima qilasiz? — so‘radi qushcha kumush shoxda tebranib, kichkina qanotlarini qoqib.

— Sizni tushunmadim, — javob berdi Suv kalamushi.

— Mayli, bu mavzuda sizga bir hikoya aytib beray, — dedi Sa’va.

— Hikoya men haqimdami? — so‘radi Suv kalamushi. — Agar shunday bo‘lsa, eshitaman, chunki men to‘qima hikoyalarni juda yaxshi ko‘raman.

— Bu sizga ham tegishli, — javob berdi Sa’va. U pastga uchib tushib, qirg‘oqqa qo‘ndi va «Sodiq do‘st» hikoyasini aytib berdi.

— Bir zamonlar, — dedi Sa’va, — Kichkina Hans degan bir halol odam yashagan ekan.

— U juda mashhur odammidi? — so‘radi Suv kalamushi.

— Yo‘q, — javob berdi Sa’va. — Menimcha, u umuman mashhur emasdi, faqat mehribon yuragi va kulgili, dumaloq, xushfe’l yuzi bilan ajralib turardi. U o‘zi kichkina bir uychada yolg‘iz yashar, har kuni o‘z bog‘ida ishlardi. Butun atrofda uning bog‘idek chiroyli bog‘ yo‘q edi. Unda chinnigullar, qoqigullar, lolalar, boychechaklar o‘sardi. Damashq atirgullari, sariq atirgullar, binafsha va oq binafshalar ham bor edi. Oylar o‘tishi bilan bir gul ikkinchisining o‘rnini egallardi, shuning uchun u yerda doim ko‘zni quvontiradigan go‘zal narsa va hidlaydigan yoqimli bo‘y bor edi.

Kichkina Hansning do‘stlari ko‘p edi, ammo ularning eng sodig‘i Katta Hyu tegirmonchi edi. Darhaqiqat, boy tegirmonchi Kichkina Hansga shunchalik sodiq ediki, uning bog‘i yonidan o‘tib ketayotganda devor osha egilib, katta bir dasta gul uzib olmasdan yoki, mavsum bo‘lsa, cho‘ntaklarini olxo‘ri va olchalar bilan to‘ldirmasdan o‘tmasdi.

«Haqiqiy do‘stlar hamma narsani baham ko‘rishi kerak», — derdi tegirmonchi, Kichkina Hans esa bosh irg‘ab, jilmayib qo‘yardi va bunday yuksak g‘oyalarga ega do‘sti borligidan g‘ururlanardi.

To‘g‘ri, ba’zan qo‘shnilar boy tegirmonchi Kichkina Hansga hech qachon evaziga biror narsa bermasligini g‘alati deb bilishardi, holbuki uning tegirmonida yuz qop un saqlanar, oltita sog‘in sigiri va katta bir suruv junli qo‘ylari bor edi. Ammo Kichkina Hans bunday narsalar haqida hech qachon bosh qotirmasdi. Tegirmonchi unga haqiqiy do‘stlikning fidoyiligi haqida aytadigan ajoyib gaplarni tinglashdan ortiq huzur yo‘q edi.

Shunday qilib, Kichkina Hans o‘z bog‘ida ishlardi. Bahor, yoz va kuz davomida u juda baxtli edi. Ammo qish kelganda, bozorga olib borishga na mevasi, na guli qolardi. U sovuq va ochlikdan juda qiynalar, ko‘pincha bir nechta quritilgan nok yoki bir oz qattiq yong‘oqdan boshqa hech narsa yemay uxlagani yotardi. Qishda u juda yolg‘iz ham edi, chunki tegirmonchi uni bu paytda hech qachon yo‘qlab kelmasdi.

«Qor yotguncha Kichkina Hansning oldiga borishning ma’nosi yo‘q, — derdi tegirmonchi xotiniga. — Odamlar qiynalayotganda ularni yolg‘iz qoldirish kerak, mehmonlar bilan bezovta qilmaslik kerak. Hech bo‘lmasa, men do‘stlikni shunday tushunaman, ishonamanki, haqman. Shuning uchun bahor kelguncha kutaman, keyin uni yo‘qlab boraman, u menga katta savat to‘la gul bera oladi va bu uni juda xursand qiladi».

«Sen boshqalar haqida juda g‘amxo‘rsan, — javob berardi xotini katta qarag‘ay o‘tini yonib turgan o‘choq yonidagi qulay kresloda o‘tirib. — Juda g‘amxo‘rsan. Seni do‘stlik haqida gapirganingni eshitish chinakam lazzat. Ishonchim komilki, ruhoniy ham bunday chiroyli gapira olmaydi, garchi u uch qavatli uyda yashab, kichkina barmog‘ida oltin uzuk taqib yursa ham».

«Kichkina Hansni bu yerga taklif qilsak bo‘lmaydimi? — dedi tegirmonchining kichik o‘g‘li. — Agar bechora Hans qiynalayotgan bo‘lsa, unga yarim bo‘tqamni beraman va oq quyonlarimni ko‘rsataman».

«Qanday ahmoq bolasan! — qichqirdi tegirmonchi. — Seni maktabga yuborishdan nima foyda bilmayman. Hech narsa o‘rganmayotganga o‘xshaysan. Agar Kichkina Hans bu yerga kelib, issiq o‘chog‘imizni, mazali kechki ovqatimizni va katta qizil sharob bochkamizni ko‘rsa, hasad qilib qolishi mumkin. Hasad esa dahshatli narsa, u har qanday tabiatni buzadi. Men, albatta, Hansning tabiati buzilishiga yo‘l qo‘ymayman. Men uning eng yaqin do‘stiman va doim uni kuzataman, hech qanday vasvasaga tushib qolmasligini nazorat qilaman. Qolaversa, agar Hans bu yerga kelsa, mendan qarzga un so‘rashi mumkin, men esa buni qila olmayman. Un bir narsa, do‘stlik esa boshqa narsa, ularni aralashtirmaslik kerak. Bu so‘zlar boshqacha yoziladi va butunlay boshqa ma’noni anglatadi. Buni har kim ko‘rib turibdi».

«Qanday chiroyli gapirasan! — dedi tegirmonchining xotini o‘ziga katta stakanda iliq pivo quyib. — Rostdan ham o‘zimni juda uyqum kelgandek his qilyapman. Xuddi ibodatxonada o‘tirgandek».

«Ko‘pchilik yaxshi ish qiladi, — javob berdi tegirmonchi, — ammo juda kam odam yaxshi gapira oladi. Bu gapirish ikkalasining qiyinrog‘i va ancha nafisroq ekanini ko‘rsatadi».

Va u stol ustidan qattiq qarab o‘g‘liga tikildi. Bola shunchalik uyalib ketdiki, boshini egib, qip-qizil bo‘lib choyiga yig‘lab yubordi. Ammo u juda yosh edi, uni kechirish kerak.

— Hikoyaning oxiri shumi? — so‘radi Suv kalamushi.

— Albatta yo‘q, — javob berdi Sa’va. — Bu faqat boshlanishi.

— Unda siz zamonamizdan ancha orqada ekansiz, — dedi Suv kalamushi. — Bugungi kunda har bir yaxshi hikoyachi avval oxiridan boshlaydi, keyin boshiga o‘tadi va o‘rtasi bilan tugatadi. Bu yangi usul. Men bu haqda kecha bir tanqidchidan eshitdim. U bir yigit bilan hovuz atrofida aylanib yurgan edi. U bu mavzuda juda batafsil gapirdi, ishonchim komilki, u haq edi, chunki uning ko‘k ko‘zoynagi bor edi va kal edi, yigit biror narsa aytsa, faqat «Pf!» deb javob berardi. Lekin, iltimos, hikoyangizni davom ettiring. Tegirmonchi menga juda yoqyapti. Menda ham har xil chiroyli tuyg‘ular bor, shuning uchun oramizda katta o‘xshashlik bor.

— Xo‘p, — dedi Sa’va, goh bir oyog‘ida, goh ikkinchisida sakrab, — qish o‘tib, boychechaklar och sariq yulduzlarini ocha boshlagach, tegirmonchi xotiniga Kichkina Hansning oldiga borib kelishini aytdi.

«Qanday yaxshi yuraging bor! — qichqirdi xotini. — Doim boshqalar haqida o‘ylaysan. Gul uchun katta savatni olib ketishni unutma».

Shunday qilib, tegirmonchi shamol tegirmonining parraklarini kuchli temir zanjir bilan bog‘lab qo‘ydi va qo‘lida savat bilan tepalikdan pastga tushdi.

«Xayrli tong, Kichkina Hans», — dedi tegirmonchi.

«Xayrli tong», — dedi Hans belkuragiga suyanib, quloqdan-quloqqa jilmayib.

«Qish qanday o‘tdi?» — so‘radi tegirmonchi.

«Sizning so‘raganingiz qanday yaxshi, qanday yaxshi! — qichqirdi Hans. — Rostini aytsam, men uchun qiyin vaqt bo‘ldi, ammo endi bahor keldi, men juda baxtliman, gullarimning hammasi yaxshi o‘syapti».

«Qish davomida sen haqingda tez-tez gaplashdik, Hans, — dedi tegirmonchi. — Qanday kunlarni o‘tkazayotganing haqida o‘ylardik».

«Bu sizning qanday mehribonligingiz, — dedi Hans. — Meni unutib qo‘ydingizmi, deb qo‘rqib qolgandim».

«Hans, sendan hayronman, — dedi tegirmonchi. — Do‘stlik hech qachon unutmaydi. Hayotning ajoyibligi ham shunda. Ammo sen hayotning she’riyatini tushunmaysan, deb qo‘rqaman. Aytgancha, sening chinnigullaring qanday chiroyli!»

«Ha, ular rostdan ham juda chiroyli, — dedi Hans. — Bunchalik ko‘p bo‘lgani menga juda omad. Men ularni bozorga olib borib, shahar hokimining qiziga sotaman va pulga qo‘l aravamni qaytarib sotib olaman».

«Qo‘l aravangni qaytarib sotib olasanmi? Nahotki uni sotib yuborgan bo‘lsang? Bu juda ahmoqona ish-ku!»

«Bilasizmi, — dedi Hans, — men bunga majbur bo‘ldim. Ko‘ryapsizmi, qish men uchun juda og‘ir vaqt bo‘ldi, non sotib olishga ham pulim yo‘q edi. Shuning uchun avval yakshanba kostyumimning kumush tugmalarini sotdim, keyin kumush zanjirimni sotdim, keyin katta trubkamni sotdim va oxiri qo‘l aravamni sotdim. Endi hammasini qaytarib sotib olaman».

«Hans, — dedi tegirmonchi, — men senga o‘zimning qo‘l aravamni beraman. Uning ahvoli unchalik yaxshi emas: bir tomoni yo‘q, g‘ildiragining kegaylarida ham nimadir nosoz. Ammo shunga qaramay, uni senga beraman. Bilaman, bu men tomonimdan juda saxiylik, ko‘pchilik uni berib yuborganim uchun meni juda ahmoq deb o‘ylaydi, ammo men dunyoning qolgan qismiga o‘xshamayman. Menimcha, saxiylik do‘stlikning mohiyati. Qolaversa, menda yangi qo‘l aravam bor. Ha, xotirjam bo‘l, men senga qo‘l aravamni beraman».

«Rostdan ham, bu sizning juda saxiyligingiz, — dedi Kichkina Hans va uning kulgili dumaloq yuzi quvonchdan yarqirab ketdi. — Uni bemalol tuzatib olaman, chunki uyimda bir taxta bor».

«Taxta! — dedi tegirmonchi. — Mana, menga aynan omborim tomi uchun taxta kerak. Unda juda katta teshik bor, agar uni yamamasam, donning hammasi namiqib ketadi. Buni aytib qo‘yganing qanday yaxshi bo‘ldi! Qiziq, bir yaxshi ish doim ikkinchisini tug‘diradi. Men senga qo‘l aravamni berdim, sen esa menga taxtangni berasan. To‘g‘ri, qo‘l aravasi taxtadan ancha qimmat, ammo haqiqiy do‘stlik hech qachon bunaqa narsalarni hisoblamaydi. Iltimos, uni darhol olib kel, men bugunoq omborimga ishlay boshlayman».

«Albatta», — qichqirdi Kichkina Hans va omborxonaga yugurib, taxtani sudrab chiqdi.

«Unchalik katta taxta emas ekan, — dedi tegirmonchi unga qarab. — Ombor tomini yamaganimdan keyin senga qo‘l aravasini tuzatish uchun hech narsa qolmasa kerak deb qo‘rqaman. Lekin, albatta, bunda mening aybim yo‘q. Endi esa, men senga qo‘l aravamni berganim uchun, ishonchim komilki, sen ham evaziga menga bir oz gul berishni istarsan. Mana savat, uni to‘ldirib berishni unutma».

«To‘ldiraymi?» — dedi Kichkina Hans ancha xafa bo‘lib, chunki bu juda katta savat edi va uni to‘ldirsa, bozorga olib boradigan gul qolmasligini bilardi. Kumush tugmalarini qaytarib sotib olishni esa juda istardi.

«Albatta, — javob berdi tegirmonchi. — Men senga qo‘l aravamni berdim, men sendan bir oz gul so‘rashim ortiqcha emas deb o‘ylayman. Balki men xato qilayotgandirman, lekin men do‘stlik, haqiqiy do‘stlik hech qanday xudbinlikdan xoli bo‘lishi kerak, deb o‘ylardim».

«Aziz do‘stim, eng yaxshi do‘stim, — qichqirdi Kichkina Hans, — bog‘imdagi barcha gullar sizniki. Kumush tugmalarim haqidagi fikringizdan ko‘ra, siz uchun hamma narsamni beraman».

Va u yugurib, barcha chiroyli boychechaklarini uzdi va tegirmonchining savatini to‘ldirdi.

«Xayr, Kichkina Hans», — dedi tegirmonchi tepalikka ko‘tarilar ekan, yelkasida taxta va qo‘lida katta savat bilan.

«Xayr», — dedi Kichkina Hans va qo‘l aravasidan juda xursand bo‘lib, yana qazishga tushdi.

Ertasiga u ayvon ustida pechak gullarini bog‘layotgan edi, yo‘ldan tegirmonchining ovozi uni chaqirdi. U narvondan sakrab tushdi, bog‘ bo‘ylab yugurib, devor osha qaradi.

U yerda yelkasida katta un qopi bilan tegirmonchi turardi.

«Aziz Kichkina Hans, — dedi tegirmonchi, — mana shu un qopini men uchun bozorga olib bormaysanmi?»

«Oh, juda afsusdaman, — dedi Hans, — ammo bugun rostdan ham juda bandman. Barcha pechaklarimni bog‘lashim, barcha gullarimni sug‘orishim, barcha o‘tlarimni o‘rishim kerak».

«Xo‘sh, — dedi tegirmonchi, — men senga qo‘l aravamni berishimni hisobga olsak, sen rad etsang, bu ancha do‘stona bo‘lmasa kerak».

«Oh, bunday demang, — qichqirdi Kichkina Hans. — Men dunyo uchun ham do‘stona bo‘lmagan ish qilmayman».

Va u yugurib kirib, qalpog‘ini kiydi va katta qopni yelkasiga ortib, tashqariga chiqdi.

Bu juda issiq kun edi, yo‘l esa dahshatli changli edi. Hans oltinchi milya toshiga yetmasdan shunday charchadiki, o‘tirib dam olishga majbur bo‘ldi. Ammo u dadil yo‘lida davom etdi va nihoyat bozorga yetib keldi. U yerda biroz kutgandan keyin unni juda yaxshi narxga sotdi va darhol uyiga qaytdi, chunki agar kechikib qolsa, yo‘lda qaroqchilarga duch kelishidan qo‘rqardi.

«Rostdan ham og‘ir kun bo‘ldi, — dedi o‘ziga o‘zi Kichkina Hans uxlashga yotar ekan. — Ammo tegirmonchining iltimosini rad etmaganimdan xursandman, chunki u mening eng yaxshi do‘stim, qolaversa, u menga qo‘l aravasini beradi».

Ertasiga erta tongda tegirmonchi unining pulini olgani keldi. Ammo Kichkina Hans shunchalik charchagan ediki, hali ham to‘shakda edi.

«So‘zim bo‘lsin, — dedi tegirmonchi, — sen juda dangasa ekansan. Men senga qo‘l aravamni berishimni hisobga olsam, sen ko‘proq ishlasang bo‘lardi. Dangasalik katta gunoh, men do‘stlarimdan birortasining ham dangasa yoki sust bo‘lishini istamayman. Sen bilan bunchalik ochiq gaplashayotganimga xafa bo‘lmasang kerak. Albatta, agar do‘sting bo‘lmaganimda, buni hech qachon aytmagan bo‘lardim. Ammo agar o‘z fikringni aytolmasang, do‘stlikdan nima foyda? Har kim yoqimli gaplarni aytishi, xushomad qilishi mumkin. Ammo haqiqiy do‘st doim yoqimsiz narsalarni aytadi va og‘riq yetkazishdan qo‘rqmaydi. Darhaqiqat, agar u haqiqiy do‘st bo‘lsa, buni afzal ko‘radi, chunki u yaxshilik qilayotganini biladi».

«Juda afsusdaman, — dedi Kichkina Hans ko‘zlarini ishqalab va tungi qalpog‘ini yechib, — ammo shunchalik charchagan edimki, biroz yotib, qushlarning sayrashini tinglamoqchi bo‘ldim. Bilasizmi, qushlarning sayrashini eshitganimdan keyin doim yaxshiroq ishlayman».

«Xo‘p, men bundan xursandman, — dedi tegirmonchi uning yelkasiga qoqib, — chunki sen kiyinib bo‘lishing bilan tegirmonga kelib, omborim tomini yamab berishingni istayman».

Bechora Kichkina Hans o‘z bog‘ida ishlashni juda istardi, chunki gullari ikki kundan beri sug‘orilmagan edi. Ammo u tegirmonchining iltimosini rad etishni istamadi, chunki u uning juda yaxshi do‘sti edi.

«Agar bandligimni aytsam, bu do‘stona bo‘lmaydi deb o‘ylaysizmi?» — so‘radi u uyatchan, qo‘rqa-pisa ovozda.

«Xo‘sh, — javob berdi tegirmonchi, — men senga qo‘l aravamni berishimni hisobga olsam, sendan bu ko‘p narsa so‘ramaslik deb o‘ylayman. Ammo, albatta, agar rad etsang, o‘zim borib qilaman».

«Oh! Hech qachon», — qichqirdi Kichkina Hans va to‘shakdan sakrab turib, kiyindi va omborga ketdi.

U u yerda kun bo‘yi, quyosh botguncha ishladi. Quyosh botganda tegirmonchi ishning qanday borayotganini ko‘rgani keldi.

«Tomdagi teshikni yamadingmi, Kichkina Hans?» — qichqirdi tegirmonchi quvnoq ovozda.

«Butunlay yamadim», — javob berdi Kichkina Hans narvondan tushar ekan.

«Oh! — dedi tegirmonchi. — Boshqalar uchun qilingan ishdan yoqimliroq ish yo‘q».

«Sizning gapirishingizni eshitish chinakam sharaf, — javob berdi Kichkina Hans o‘tirib, peshonasini artar ekan. — Juda katta sharaf. Ammo menda hech qachon sizdek chiroyli fikrlar bo‘lmaydi, deb qo‘rqaman».

«Oh! Ular senga ham keladi, — dedi tegirmonchi. — Ammo ko‘proq harakat qilishing kerak. Hozircha senda faqat do‘stlikning amaliyoti bor. Bir kun nazariyasi ham bo‘ladi».

«Rostdan ham shunday deb o‘ylaysizmi?» — so‘radi Kichkina Hans.

«Bunga zarracha shubham yo‘q, — javob berdi tegirmonchi. — Ammo endi tomni yamaganingdan keyin, uyingga borib dam olganing ma’qul, chunki ertaga qo‘ylarimni tog‘ga haydab chiqishingni istayman».

Bechora Kichkina Hans bu haqda hech narsa deyishga jur’at etmadi. Ertasiga erta tongda tegirmonchi qo‘ylarini uyning oldiga haydab keldi va Hans ular bilan tog‘ga jo‘nab ketdi. U yerga borib qaytishga kun bo‘yi vaqt ketdi. Qaytib kelganda esa shunchalik charchagan ediki, kresloda uxlab qoldi va kun yorishguncha uyg‘onmadi.

«Bog‘imda qanday yoqimli vaqt o‘tkazaman», — dedi u va darhol ishga kirishdi.

Ammo u qanchalik urinmasin, gullariga qaray olmasdi, chunki do‘sti tegirmonchi doim kelib, uni uzoq ishlarga yuborardi yoki tegirmonga yordamga chaqirardi. Kichkina Hans ba’zan gullari uni unutib qo‘ygan deb o‘ylab, juda xafa bo‘lardi, ammo tegirmonchi uning eng yaxshi do‘sti ekanini o‘ylab, o‘zini ovutardi. «Qolaversa, — derdi u, — u menga qo‘l aravasini beradi, bu esa sof saxiylik».

Shunday qilib, Kichkina Hans tegirmonchi uchun ishlayverdi, tegirmonchi esa do‘stlik haqida har xil chiroyli gaplarni aytaverdi. Hans ularni daftarchasiga yozib olardi va kechalari o‘qirdi, chunki u juda yaxshi talaba edi.

Bir kechasi Kichkina Hans o‘chog‘i yonida o‘tirganda, eshik qattiq taqilladi. Bu juda yovvoyi kecha edi, shamol uy atrofida shunday dahshatli uvillar, gumburlardiki, avvaliga u buni shunchaki bo‘ron deb o‘yladi. Ammo ikkinchi taqillash eshitildi, keyin uchinchisi, hammasidan qattiqrog‘i.

«Bu biror bechora yo‘lovchi bo‘lsa kerak», — dedi Kichkina Hans o‘ziga va eshikka yugurdi.

Ostonada bir qo‘lida fonar, ikkinchisida katta tayoq bilan tegirmonchi turardi.

«Aziz Kichkina Hans, — qichqirdi tegirmonchi, — men katta muammodaman. O‘g‘lim narvondan yiqilib, jarohatlandi. Men tabibni olib kelgani ketyapman. Ammo u shunchalik uzoqda yashaydi, kecha esa shunchalik yomonki, men o‘rnimga sen borsang yaxshiroq bo‘lardi, degan fikr kelib qoldi. Bilasanmi, men senga qo‘l aravamni beraman, shuning uchun sen evaziga men uchun biror narsa qilishing to‘g‘ri bo‘ladi».

«Albatta, — qichqirdi Kichkina Hans. — Kelganingizni men juda katta iltifot deb bilaman, hozir jo‘nayman. Ammo fonaringizni menga bersangiz, chunki kecha shunchalik qorong‘iki, ariqqa yiqilib tushishimdan qo‘rqaman».

«Juda afsusdaman, — javob berdi tegirmonchi, — ammo bu mening yangi fonarim, agar unga biror narsa bo‘lsa, bu men uchun katta zarar bo‘ladi».

«Mayli, hechqisi yo‘q, usiz ham boraman», — qichqirdi Kichkina Hans va katta mo‘yna paltosini va issiq qizil qalpog‘ini olib, bo‘yniga sharf o‘radi va jo‘nab ketdi.

Qanday dahshatli bo‘ron edi! Kecha shunchalik qorong‘i ediki, Kichkina Hans deyarli hech narsa ko‘rmasdi, shamol esa shunchalik kuchli ediki, u zo‘rg‘a oyoqda turardi. Ammo u juda jasur edi va taxminan uch soat yurgandan keyin tabibning uyiga yetib keldi va eshikni taqillatdi.

«Kim u?» — qichqirdi tabib yotoqxonasining derazasidan boshini chiqarib.

«Kichkina Hans, tabib».

«Nima istaysan, Kichkina Hans?»

«Tegirmonchining o‘g‘li narvondan yiqilib, jarohatlandi, tegirmonchi sizni zudlik bilan kelishingizni so‘rayapti».

«Xo‘p!» — dedi tabib. U otini, katta etiklarini va fonarini keltirishni buyurdi, pastga tushib, tegirmonchining uyi tomon jo‘nab ketdi. Kichkina Hans esa uning orqasidan zo‘rg‘a yurib borardi.

Ammo bo‘ron tobora kuchayib borar, yomg‘ir sharillab quyar, Kichkina Hans qayerga ketayotganini ko‘rmasdi, otga ham yetisholmasdi. Oxiri u yo‘lni yo‘qotib, juda xavfli joy bo‘lgan, chuqur o‘ralarga to‘la botqoqqa adashib kirib ketdi va bechora Kichkina Hans o‘sha yerda cho‘kib ketdi. Ertasiga uning jasadini cho‘ponlar katta ko‘lmak suvda suzib yurgan holda topishdi va uni o‘z uylariga olib kelishdi.

Kichkina Hansning dafn marosimiga hamma keldi, chunki u juda mashhur edi. Bosh motamchi esa tegirmonchi edi.

«Men uning eng yaqin do‘sti bo‘lganim uchun, eng yaxshi joy menga tegishli», — dedi u. Shunday qilib, u qora uzun plashda kortejning boshida yurdi va vaqti-vaqti bilan katta ro‘molcha bilan ko‘zlarini artib qo‘ydi.

«Kichkina Hansning o‘limi hammamiz uchun katta yo‘qotish», — dedi temirchi dafn marosimi tugab, ular qulay mehmonxonada ziravorli sharob ichib, shirin kulchalar yeb o‘tirishganda.

«Hech bo‘lmasa men uchun katta yo‘qotish, — javob berdi tegirmonchi. — Men unga o‘z qo‘l aravamni deyarli berib qo‘ygan edim, endi u bilan nima qilishimni bilmayman. U uyda juda xalaqit beradi, ahvoli esa shunchalik yomonki, sotsam hech narsa olmayman. Endi hech qachon hech kimga hech narsa bermaslikka ahd qilaman. Saxiylikning jazosi shu ekan».

— Xo‘sh? — dedi Suv kalamushi uzoq jimlikdan keyin.

— Xo‘sh, oxiri shu, — dedi Sa’va.

— Tegirmonchiga nima bo‘ldi? — so‘radi Suv kalamushi.

— Oh! Rostini aytsam, bilmayman, — javob berdi Sa’va. — Va menga baribir.

— Unda sizning tabiatingizda hamdardlik yo‘qligi aniq, — dedi Suv kalamushi.

— Hikoyaning hikmatini tushunmadingiz, deb qo‘rqaman, — dedi Sa’va.

— Nimani? — qichqirdi Suv kalamushi.

— Hikmatini.

— Hikoyaning hikmati bor ekanini aytmoqchimisiz?

— Albatta, — dedi Sa’va.

— Rostdan ham! — dedi Suv kalamushi juda jahl bilan. — Buni boshlashdan oldin aytishingiz kerak edi. Agar aytganingizda, men sizni tinglamagan bo‘lardim. Aslida tanqidchidek: «Pf!» desam bo‘lardi. Ammo hozir ham aytishim mumkin.

Va u ovozining boricha «Pf!» deb qichqirdi, dumini silkitib, iniga kirib ketdi.

— Suv kalamushi sizga qanday yoqadi? — so‘radi O‘rdak bir necha daqiqadan keyin suzib kelib. — Uning juda ko‘p yaxshi tomonlari bor, ammo men o‘zim ona sifatidagi tuyg‘ularimga egaman va qat’iy bo‘ydoqlarni ko‘rsam, ko‘zlarimga yosh keladi.

— Uni xafa qilib qo‘ydim, deb qo‘rqaman, — javob berdi Sa’va. — Gap shundaki, men unga hikmatli hikoya aytib berdim.

— Oh! Bu doim juda xavfli ish, — dedi O‘rdak.

Men ham u bilan to‘liq roziman.