So‘nggi so‘z

Kaykovus kitobining oxirida o‘g‘liga shunday murojaat qiladi, deyish mumkin: men bilganlarimni senga aytdim, endi tanlov seniki. Agar bu nasihatlarni qabul qilsang, ular senga foyda beradi; qabul qilmasang, men o‘z otalik burchimni bajardim. Har bir avlod o‘z tajribasini o‘zi orttiradi, ammo aqlli odam boshqalarning tajribasidan ham o‘rganadi.

Muallif yana bir muhim fikrni ta’kidlaydi: barcha nasihatlarning o‘zagi — mo‘tadillik, ya’ni har ishda o‘rtacha yo‘lni tutish. Saxiylik yaxshi, ammo isrofgarlikka aylanmasin. Ehtiyotkorlik yaxshi, ammo qo‘rqoqlikka aylanmasin. Hazil yaxshi, ammo masxaraga aylanmasin. Tejamkorlik yaxshi, ammo baxillikka aylanmasin. Har bir fazilatning ikki tomonida ikki illat turadi — dono odam ularning o‘rtasidan yuradi.

To‘qqiz yuz yildan ko‘proq vaqt oldin yozilgan bu kitobda zamonaviy hayotning ko‘p savollariga javob bor: qanday gapirish, kimga ishonish, pulni qanday sarflash, qanday oila qurish, qanday ishlash. Kaykovus bizga tayyor qoidalar emas, balki o‘ylash usulini qoldirdi: har ishdan oldin o‘yla, me’yorni bil, odamlarni hurmat qil va o‘z xatolaringdan o‘rgan.

Bu kitobni bir marta o‘qib, javonga qo‘yish kifoya emas. Uni yillar o‘tib qayta o‘qing — har gal unda yangi ma’no topasiz. Chunki «Qobusnoma» — bir ota o‘g‘liga yozgan xat, va bunday xatlar faqat yoshga yetganingiz sari to‘liq tushuniladi.