Asar voqealari Oyto‘ldidan boshlanadi. U aqlli, bilimli, odobli yigit bo‘lib, o‘z yurtida yashardi. Bir kuni u Kuntug‘di degan hukmdor haqida eshitadi: uning adolati, xalqqa g‘amxo‘rligi, yaxshi odamlarni qadrlashi haqida dong‘i hamma yoqqa ketgan edi. Oyto‘ldi o‘ylaydi: «Bilimim va qobiliyatim bor, lekin uni ishlatadigan joy yo‘q. Agar shunday adolatli hukmdorga xizmat qilsam, ham o‘zim yuksalaman, ham xalqqa foyda keltiraman.» U yo‘lga chiqadi.

Bu yerda muallif birinchi muhim saboqni beradi: qobiliyatli odam o‘z iste’dodini ko‘mib qo‘ymasligi kerak. Agar u munosib joyni izlab, mehnat qilsa, iste’dod o‘z egasini yuksaltiradi. Oyto‘ldi poytaxtga keladi, avval oddiy odamlar bilan tanishadi, saroydagi tartib-qoidalarni o‘rganadi, bir saroy ahli bilan do‘stlashib, uning yordamida hukmdor huzuriga yo‘l topadi. U shoshilmaydi, avval tushunadi, keyin harakat qiladi.

Hukmdor bilan birinchi uchrashuvda Oyto‘ldi o‘zini kamtar, lekin ishonch bilan tutadi. Kuntug‘di uni sinab ko‘radi, turli savollar beradi. Oyto‘ldining javoblari aqlli, so‘zlari o‘lchovli, xulqi odobli bo‘ladi. Hukmdor uni xizmatga oladi. Vaqt o‘tib, Oyto‘ldi o‘z ishini shunchalik halol va puxta bajaradiki, Kuntug‘di uni o‘ziga eng yaqin maslahatchi, so‘ng vazir qilib tayinlaydi.

Shundan keyin ikkovi o‘rtasida uzoq suhbatlar boshlanadi. Kuntug‘di Oyto‘ldidan so‘raydi: «Sen kimsan? Seni nima deb bilay?» Oyto‘ldi javob beradi: «Men davlatman, baxtman. Mening tabiatim oyga o‘xshaydi. Men kelaman va to‘laman, lekin to‘lgan zahotim kamaya boshlayman. Men bir joyda turmayman, bugun bir kishining eshigida bo‘lsam, ertaga boshqasiga ketaman. Meni ushlab qolishni istagan odam meni ehtiyot qilsin, kibrga berilmasin, mendan foydalanib boshqalarga yaxshilik qilsin.»

Bu suhbatning ma’nosi juda chuqur. Omad, mansab, boylik — bularning hammasi qarzga berilgan narsa. Ular bir umrga sizniki emas. Aqlli odam omad kelganda boshini yo‘qotmaydi, chunki uning ketishi ham mumkinligini biladi. U imkoniyat borida yaxshi ish qiladi, do‘st orttiradi, nom qoldiradi. Ahmoq odam esa omad kelganda kibrlanadi, boshqalarni mensimay qo‘yadi va omad ketganda yolg‘iz qoladi.

So‘ng Kuntug‘di o‘zi haqida gapiradi. U adolat va qonun nima ekanini tushuntiradi. Uning so‘zlari mazmuni shunday: hukmdorning ishi — haqni nohaqdan ajratish. Uning hukmi to‘g‘ri bo‘lishi kerak: u qarindoshiga ham, begonaga ham, boyga ham, kambag‘alga ham bir xil qaraydi. Agar hukmdor bir kishi uchun qonunni egsa, butun davlatning poydevori yemiriladi. Qonun — xuddi tarozi: agar bir pallasiga barmoq bosilsa, endi u hech narsani to‘g‘ri o‘lchamaydi.

Kuntug‘di yana bir muhim fikrni aytadi: adolat qattiqqo‘llik emas. Adolatli hukmdor bir qo‘lida qat’iyat, bir qo‘lida shafqat tutadi. Aybdorni jazolaydi, lekin uning ham inson ekanini unutmaydi. Yaxshilarni rag‘batlantiradi, yomonlarni yo‘ldan qaytaradi. Agar u faqat qo‘rqitsa, xalq undan nafratlanadi; agar faqat erkalasa, xalq uni mensimay qo‘yadi. To‘g‘ri yo‘l — o‘rtasi.

Oyto‘ldi bilan Kuntug‘di suhbatidan yana bir saboq chiqadi: eng yaxshi rahbar o‘zidan aqlliroq odamlarni yoniga oladi va ularni tinglaydi. Kuntug‘di hamma narsani o‘zim bilaman, demaydi. U savol beradi, maslahat so‘raydi, bahslashadi. Bugungi tilda aytganda, u jamoa tuzadi. Muallif fikricha, hukmdorning kuchi uning qilichida emas, atrofidagi dono, halol odamlarda.

Vaqt o‘tadi. Oyto‘ldi hukmdorga sadoqat bilan xizmat qiladi. Ammo oyning taqdiri — kamayish. Bir kuni Oyto‘ldi qattiq kasal bo‘lib qoladi. U o‘limi yaqinlashganini sezadi va bu ham uning ramziy ma’nosiga mos: baxt abadiy emas, u kelganidek ketadi. Lekin ketishdan oldin u eng muhim ishni qiladi — o‘z tajribasini keyingilarga qoldiradi.