Xadicha binti Xuvaylid roziyallohu anho — Payg‘ambarimizning birinchi ayollari, mo‘minlarning onasi va insoniyat tarixida Islomni birinchi qabul qilgan inson. U Qurayshning obro‘li oilasidan bo‘lib, Makkaning eng boy va dono ayollaridan biri edi. Johiliyat davrida ham uni pokizaligi uchun «Tohira» (pok ayol) deb atashgan.

Xadicha savdo bilan shug‘ullanar, o‘z mollarini ishonchli kishilarga berib, Shomga karvon yuborar edi. Yosh Muhammadning rostgo‘yligi va omonatdorligi haqida eshitib, unga savdo ishini topshirdi. Safardan so‘ng xizmatkori Maysara Muhammadning go‘zal xulqi haqida gapirib berdi. Xadicha uning sifatlariga tan berib, unga turmushga chiqishni taklif qildi. Tarixiy manbalarga ko‘ra, nikoh paytida Payg‘ambarimiz yigirma besh yoshda bo‘lganlar. Xadichaning yoshi haqida mashhur rivoyatda qirq yosh deyiladi, ba’zi manbalarda kamroq ham aytilgan.

Bu nikoh baxtli bo‘ldi. Ulardan farzandlar dunyoga keldi: o‘g‘illari Qosim va Abdulloh go‘dakligida vafot etdilar, qizlari Zaynab, Ruqayya, Ummu Kulsum va Fotima esa voyaga yetdilar. Payg‘ambarimiz Xadicha hayotlik paytida boshqa ayolga uylanmaganlar.

Xadichaning eng buyuk xizmati birinchi vahiy kunida namoyon bo‘ldi. Payg‘ambarimiz Hiro g‘orida Jibril alayhissalomni ko‘rib, birinchi oyatlarni olib, titragan holda uyga qaytdilar va: «Meni o‘ranglar, meni o‘ranglar!» dedilar. Qo‘rquvlari tarqagach, Xadichaga bo‘lgan voqeani aytib: «O‘zimdan qo‘rqdim», dedilar. Shunda Xadicha tarixda qolgan so‘zlarni aytdi: «Yo‘q, Allohga qasamki, Alloh sizni hech qachon xor qilmaydi! Siz qarindoshlik rishtalarini bog‘laysiz, og‘ir yuk ko‘targanning yukini yengillatasiz, yo‘q narsani topib berasiz, mehmonni hurmat qilasiz va haq yo‘lidagi musibatlarda yordam berasiz». So‘ngra u Payg‘ambarimizni amakivachchasi, ilmli kishi Varaqa ibn Navfalning oldiga olib bordi. Varaqa bu kelgan zot Musoga kelgan Nomus (Jibril) ekanini aytdi (Buxoriy va Muslim rivoyati, Oisha roziyallohu anhodan).

E’tibor bering: Xadicha erini tinchlantirish uchun uning go‘zal axloqini dalil qilib keltirdi. Uning mantiqi oddiy va chuqur edi: odamlarga shunchalik yaxshilik qiladigan insonni Alloh yolg‘iz qoldirmaydi.

Shundan keyin Xadicha butun boyligini, kuchini va mehrini Islom da’vatiga bag‘ishladi. Quraysh musulmonlarni Abu Tolib darasida qamal qilib, uch yil davomida savdo va aloqani to‘xtatganda, Xadicha ham o‘sha mashaqqatlarni birga tortdi.

Payg‘ambarimiz Xadichani hech qachon unutmadilar. Oisha roziyallohu anho aytadi: «Payg‘ambarimizning ayollaridan hech biriga Xadichaga qilgan rashkimdek rashk qilmaganman, holbuki men uni ko‘rmaganman. Lekin Payg‘ambarimiz uni ko‘p eslardilar. Ba’zan qo‘y so‘ysalar, uni bo‘laklab, Xadichaning dugonalariga yuborardilar» (Buxoriy va Muslim rivoyati). Payg‘ambarimiz Xadicha haqida: «Uning muhabbati menga rizq qilib berildi», deganlar (Muslim rivoyati).

Xadichaning maqomi shu darajada ediki, Alloh taolo unga salom yuborgan. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Jibril Payg‘ambarimiz huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mana Xadicha sizga idishda taom olib kelyapti. U kelganda unga Robbisidan va mendan salom ayting va unga jannatda ichi bo‘sh marvariddan qurilgan, unda shovqin ham, charchoq ham bo‘lmagan uy bilan xushxabar bering», dedi (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Payg‘ambarimiz: «O‘z davrining eng yaxshi ayoli — Maryam binti Imron, (bu ummatning) eng yaxshi ayoli — Xadicha binti Xuvaylid», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati, Ali roziyallohu anhudan).

Xadicha roziyallohu anho hijratdan taxminan uch yil oldin Makkada vafot etdi. Shu yili Abu Tolib ham vafot etgani uchun bu yil tarixda «Huzn yili» (qayg‘u yili) deb nom olgan. U Makkadagi Hajun (Mu’allo) qabristoniga dafn qilingan.

Saboq: Xadicha — sadoqatli turmush o‘rtog‘ining timsoli. U qiyin paytda erini qo‘llab-quvvatladi, uning yaxshi fazilatlarini eslatdi va bor narsasini haq yo‘lida sarfladi. Oila — ikki kishining bir-biriga tayanchi bo‘lishidir.