Fotima roziyallohu anho — Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning eng kichik qizlari, onasi — Xadicha roziyallohu anho. U «az-Zahro» (nurli, porloq) laqabi bilan tanilgan. Fotima payg‘ambarlikdan biroz oldin yoki uning boshlarida tug‘ilgan deb aytiladi. U Makkadagi qiyin yillarni otasi bilan birga o‘tkazdi.

Fotima yoshligidan otasining g‘amxo‘ri edi. Bir kuni Payg‘ambarimiz Ka’ba yonida sajda qilib turganlarida, mushriklardan biri ularning ustiga tuya ichak-chavog‘ini tashlagan. Kichkina Fotima yugurib kelib, uni otasining ustidan olib tashladi va bu ishni qilganlarga qattiq gapirdi (Buxoriy va Muslim rivoyati, Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan). Shuning uchun ham ba’zan uni «otasining onasi» deb ataganlar.

Fotima yurish-turishi va gapirishi bilan otasiga juda o‘xshar edi. Oisha roziyallohu anho aytadi: «Men suhbati, gapi va o‘tirish-turishida Payg‘ambarimizga Fotimadan ko‘ra o‘xshashroq birortasini ko‘rmaganman. U kirib kelsa, Payg‘ambarimiz o‘rinlaridan turib, uni o‘pib, o‘z joylariga o‘tqazardilar. Payg‘ambarimiz uning oldiga kirsalar, u ham turib, u zotni o‘pib, o‘z joyiga o‘tqazar edi» (Abu Dovud va Termiziy rivoyati).

Hijratdan keyin Fotima Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhuga turmushga chiqdi. Ularning hayoti juda kamtarona edi. Fotima tegirmon toshida un tortar, uy ishlarini o‘zi bajarar edi. Qo‘llari qavarib ketganda, otasidan xizmatkor so‘ragani, Payg‘ambarimiz esa ularga xizmatkor o‘rniga tasbeh, tahmid va takbirni o‘rgatgani haqidagi voqea mashhur (Buxoriy va Muslim rivoyati, Ali roziyallohu anhudan). O‘shandan beri bu zikr «Fotima tasbehi» nomi bilan ham tanilgan va musulmonlar uni har namozdan keyin aytadilar.

Ularning farzandlari — Hasan, Husayn, Zaynab va Ummu Kulsum. Payg‘ambarimizning nasli Fotima orqali davom etgan.

Payg‘ambarimiz Fotimani juda qadrlardilar. Miswar ibn Maxrama roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz minbarda turib: «Fotima mendan bir bo‘lakdir. Kim uni g‘azablantirsa, meni g‘azablantiribdi», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Payg‘ambarimizning so‘nggi kasalliklari paytida bir ta’sirli voqea bo‘lgan. Oisha roziyallohu anho hikoya qiladi: Fotima kirib keldi, Payg‘ambarimiz uni yonlariga o‘tqazib, qulog‘iga bir gap aytdilar — Fotima yig‘lab yubordi. Keyin yana bir gap aytdilar — u kuldi. Oisha sababini so‘raganda, Fotima: «Payg‘ambarimizning sirini oshkor qilmayman», dedi. Payg‘ambarimiz vafot etgach, u aytdi: «Avval menga shu kasalliklarida vafot etishlarini aytdilar, men yig‘ladim. Keyin ahli baytlaridan birinchi bo‘lib menga u zotga qo‘shilishimni aytdilar, men kuldim». Boshqa rivoyatda: «Mo‘minlar ayollarining (yoki shu ummat ayollarining) sayyidasi bo‘lishingga rozi emasmisan?» degan so‘zlar ham bor (Buxoriy va Muslim rivoyati).

E’tibor bering: Fotima o‘z vafoti haqidagi xabardan kuldi, chunki u otasidan ayrilish og‘irligini, unga tez qo‘shilish esa quvonch ekanini his qildi. Bu — oxiratga bo‘lgan mustahkam iymonning belgisi. Shuningdek, u otasining sirini ular hayotligida hech kimga oshkor qilmadi — bu ham ibratli odob.

Payg‘ambarimiz vafot etganlarida Fotimaning qayg‘usi cheksiz edi. Anas roziyallohu anhu rivoyat qiladi: dafndan keyin Fotima: «Ey Anas, Rasulullohning ustlariga tuproq tortishga ko‘ngillaringiz qanday rozi bo‘ldi?» degan (Buxoriy rivoyati). Bu so‘zlarda nolish emas, sevgan otasidan ayrilgan qizning dard to‘la sadoqati bor. U sabr qildi va oz o‘tmay otasiga qo‘shildi.

Darhaqiqat, Fotima roziyallohu anho Payg‘ambarimiz vafotidan taxminan olti oy o‘tib, hijriy 11-yilda Madinada vafot etdi (Buxoriy rivoyati, Oisha roziyallohu anhodan). U Madinadagi Baqi’ qabristoniga dafn qilingan deb aytiladi.

Fotimaning hayoti qisqa, ammo nurli edi. U kambag‘allikda ham shukr qildi, mehnatdan qochmadi, otasiga ham, eriga ham, farzandlariga ham mehribon bo‘ldi. Uning eri va o‘g‘illari ham Islom tarixida munosib o‘rin egallagan.

Saboq: Fotima hayoti haqiqiy sharaf boylik yoki mansabda emas, iymon, hayo, mehnat va sabrda ekanini ko‘rsatadi. Payg‘ambarning qizi bo‘la turib, u o‘z qo‘li bilan un tortdi va xizmatkor o‘rniga zikrni qabul qildi. Ota-onaga mehr va ularning sirini saqlash ham uning hayotidan olinadigan saboqdir.