Samarali o‘qish: miya qanday o‘rganadi

Bir sinfda ikki o‘quvchini tasavvur qiling. Birinchisi — Aziza. U har kuni kechqurun uch soat darslik oldida o‘tiradi, matnni bir necha marta o‘qib chiqadi, muhim joylarni rangli qalam bilan bo‘yaydi. Daftari chiroyli, kitobi rang-barang. Ikkinchisi — Sherzod. U bir yarim soat o‘qiydi, lekin boshqacha: kitobni yopib, o‘qiganini o‘zicha aytib beradi, o‘zini savollar bilan tekshiradi, bir hafta oldingi mavzuga qaytib, uni ham eslab ko‘radi. Imtihonda kim yaxshiroq natija ko‘rsatadi?

Ko‘pchilik birinchisini tanlaydi, chunki u ko‘proq mehnat qilgandek ko‘rinadi. Ammo ta’lim psixologiyasi bo‘yicha o‘nlab yillik tadqiqotlar boshqa narsani ko‘rsatadi: Sherzodning usullari — o‘zini tekshirish va vaqt o‘tib takrorlash — eslab qolishni ancha kuchliroq qiladi. Aziza esa ko‘p vaqt sarflaydi, lekin uning usullari — qayta o‘qish va bo‘yash — tadqiqotlarda nisbatan kam foyda beruvchi usullar qatoriga kiradi.

Bu kitob — aynan shu haqda. Biz sizga miya qanday o‘rganishi haqida soddalashtirilgan, lekin ilmga tayangan tushuncha beramiz va har bir usulni kundalik o‘qishingizga qanday olib kirish mumkinligini ko‘rsatamiz. Siz bu yerda sehrli formulalar topmaysiz. Hech bir usul mehnatning o‘rnini bosmaydi. Lekin to‘g‘ri usul bilan qilingan bir soatlik mehnat noto‘g‘ri usul bilan qilingan uch soatlikdan ko‘proq natija berishi mumkin.

Avval bitta asosiy g‘oyani tushunib olaylik. Xotira — ombor emas, u ko‘proq so‘qmoq yo‘lga o‘xshaydi. Dalada bir marta yurib o‘tsangiz, iz qolmaydi. Bir necha marta, vaqti-vaqti bilan yursangiz — so‘qmoq paydo bo‘ladi. Har safar biror narsani eslashga urinsangiz, bu so‘qmoq biroz chuqurlashadi. Shuning uchun o‘rganishning asosiy siri — ma’lumotni miyaga «solish» emas, uni miyadan qayta-qayta «chiqarib olish».

Yana bir muhim fikr: o‘rganish biroz qiyin bo‘lishi kerak. Olimlar buni «foydali qiyinchilik» deb atashadi. Agar o‘qish juda oson va yoqimli tuyulsa, ehtimol, miya ko‘p ishlamayapti. Agar biroz qiynalsangiz — eslashga urinsangiz, xato qilsangiz, o‘zingizni tekshirsangiz — aynan o‘shanda xotira mustahkamlanadi. Bu kitobdagi usullarning ko‘pi aynan shu tamoyilga asoslangan.

Bugun qiling:

1. Oxirgi haftada qanday o‘qiganingizni yozing: qancha vaqt qayta o‘qishga, qancha vaqt o‘zingizni tekshirishga ketdi?

2. Bugun o‘qigan bitta mavzuingizni kitobni yopib, qog‘ozga eslaganingizcha yozib ko‘ring.

3. Bu kitobni o‘qish davomida har bir usulni kamida bir marta sinab ko‘rishga o‘zingizga va’da bering.