XIX asr oxirida nemis psixologi German Ebbingauz o‘zi ustida uzoq tajribalar o‘tkazgan: ma’nosiz bo‘g‘inlarni yodlab, ularni qancha vaqtda unutishini o‘lchagan. U topgan xulosa bugun «unutish egri chizig‘i» nomi bilan mashhur: yangi o‘rganilgan narsa birinchi soatlar va kunlarda tez unutiladi, keyin unutish sekinlashadi. Keyingi tadqiqotlar ham bu umumiy manzarani ko‘p marta tasdiqlagan. Aniq tezlik materialga va odamga qarab farq qiladi, lekin umumiy qonuniyat bir xil: takrorlanmagan bilim so‘nadi.

Yaxshi xabar shundaki, har safar takrorlaganingizda unutish sekinlashadi. Agar mavzuni o‘rganib, bir kundan keyin takrorlasangiz, keyin bir necha kundan keyin, keyin bir-ikki haftadan keyin — har safar bilim mustahkamroq bo‘ladi va keyingi takrorgacha uzoqroq saqlanadi. Bu «oraliq takrorlash» deyiladi. Uning teskarisi — bir kunda bir mavzuni ko‘p marta takrorlash, ya’ni «yodlab tashlash». Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, umumiy vaqt bir xil bo‘lsa ham, takrorlarni vaqtga yoyish bir joyga to‘plashdan ko‘ra uzoq muddatli eslashga ancha yaxshi ta’sir qiladi.

Imtihon arafasida bir kechada yodlash ham shunday ishlaydi: ertasi kuni biror narsa yodda qolishi mumkin, lekin bir haftadan keyin ko‘pi unutiladi. Abituriyent uchun esa bu juda muhim, chunki imtihonda bir yil davomida o‘rgangan hamma narsa kerak bo‘ladi. Sentyabrda o‘rgangan mavzungiz iyulgacha yashab qolishi kerak.

Oraliq takrorlashni amalda qanday tashkil qilish mumkin? Eng oddiy usul — takrorlash jadvali. Yangi mavzuni o‘rganganingizdan keyin uni taxminan shunday oraliqlarda takrorlang: ertasi kuni, uch-to‘rt kundan keyin, bir haftadan keyin, ikki haftadan keyin, bir oydan keyin. Bu aniq qoida emas, taxminiy mo‘ljal. Takrorlash degani qayta o‘qish emas, faol eslash: bo‘sh varaq, kartochkalar yoki testlar.

Kartochkalar bilan ishlashda «quti usuli» yaxshi ishlaydi. Uchta-to‘rtta quti yoki konvert oling. Yangi kartochkalar birinchi qutiga tushadi va har kuni ko‘riladi. To‘g‘ri javob bergan kartochka keyingi qutiga o‘tadi: ikkinchi quti har ikki-uch kunda, uchinchisi har haftada ko‘riladi. Xato qilgan kartochka esa qaytadan birinchi qutiga tushadi. Shunday qilib, siz qiyin narsalarga ko‘proq, oson narsalarga kamroq vaqt sarflaysiz.

Telefonda bu ishni avtomatik bajaradigan kartochka ilovalari ham bor: ular har bir kartochkani qachon ko‘rsatishni o‘zi hisoblaydi. Agar telefoningiz sizni chalg‘itmasa, bu qulay variant. Agar chalg‘itsa — qog‘oz kartochkalar ham bir xil yaxshi ishlaydi.

Haftalik rejada ham oraliq takrorlashga joy qoldiring. Masalan, har kuni o‘qish vaqtining kichik qismini — 20–30 daqiqani — eski mavzularni takrorlashga ajrating. Yakshanba kuni esa butun hafta va oldingi haftalar mavzularidan aralash test yeching. Bu odat sizni oxirgi oydagi «hammasini unutib qo‘yibman» vahimasidan qutqaradi.

Termizlik Javohir tarix sanalarini yodlashda shu usulni qo‘lladi. Avval u har bir mavzuni bir kunda bir necha marta takrorlab yodlardi va bir oydan keyin ko‘pini unutib qo‘yardi. Keyin u sanalarni kartochkalarga yozib, quti usuli bilan takrorlay boshladi. Kuniga atigi 15 daqiqa sarflardi, lekin imtihon yaqinlashganda sanalar «o‘z-o‘zidan» esida turardi.

Bugun qiling:

1. Oxirgi ikki haftada o‘rgangan mavzularingiz ro‘yxatini tuzing va har biri uchun keyingi takrorlash sanasini belgilang.

2. Uchta konvert yoki quti tayyorlab, kartochkalaringizni «quti usuli» bo‘yicha ajrating.

3. Kunlik jadvalingizga 20 daqiqalik «eski mavzular» blokini qo‘shing.