Faol eslash — bu kitobdagi eng muhim usul. G‘oyasi oddiy: ma’lumotni qayta o‘qish o‘rniga, uni xotiradan chiqarib olishga urinasiz. Bu o‘z-o‘zini sinash, savollarga javob berish, kitobni yopib aytib berish, kartochkalar bilan ishlash shaklida bo‘lishi mumkin. Ta’lim psixologiyasida bu hodisa «test samarasi» yoki «eslash amaliyoti» deb ham ataladi va u eng ko‘p o‘rganilgan, eng ishonchli natijalardan biri hisoblanadi.

Nega bu ishlaydi? Esingizdami, xotirani so‘qmoq yo‘lga o‘xshatgan edik. Qayta o‘qiganingizda siz so‘qmoqqa faqat qaraysiz. Eslashga urinsangiz esa — undan yurasiz. Har bir eslash urinishi o‘sha ma’lumotga olib boradigan yo‘lni mustahkamlaydi. Bundan tashqari, eslash qayerda bilimingiz bo‘shligini ko‘rsatadi: nimani eslay olmasangiz, aynan o‘shani qayta o‘rganasiz.

Eng qizig‘i — hatto muvaffaqiyatsiz eslash urinishi ham foydali. Agar savolga javob berishga urinib, topa olmasangiz va keyin to‘g‘ri javobni ko‘rsangiz, uni avvalgidan yaxshiroq eslab qolasiz. Shuning uchun xato qilishdan qo‘rqmang. Test yechib, xato qilish va xatoni tahlil qilish — o‘rganishning eng yaxshi yo‘llaridan biri.

Faol eslashni amalda qanday qo‘llash mumkin? Mana bir nechta usul. Birinchi — «bo‘sh varaq». Mavzuni o‘qing, kitobni yoping, toza varaqqa eslaganingizning hammasini yozing: ta’riflar, formulalar, misollar, bog‘liqliklar. Keyin kitob bilan solishtirib, tushib qolgan joylarni boshqa rang bilan qo‘shing. Ertasi kuni yana bo‘sh varaqdan boshlang.

Ikkinchi — savol-kartochkalar. Kichik kartochkaning bir tomoniga savol, ikkinchi tomoniga javob yozing. Masalan, bir tomonda «Fotosintezning yorug‘lik bosqichida nima hosil bo‘ladi?», orqasida qisqa javob. Tarixdan — bir tomonda voqea, orqasida sanasi va ahamiyati. Kartochkalarni qog‘ozdan yasash ham, telefon ilovalarida yuritish ham mumkin. Muhimi — javobga qarashdan oldin albatta o‘zingiz javob berishga urinish.

Uchinchi — test yechish. Bilgo kabi platformalardagi testlar aslida faol eslash vositasi. Lekin ularni faqat «ball yig‘ish» uchun emas, o‘rganish uchun ishlating: har bir savolga javob berishdan oldin variantlarga qaramay, javobni o‘zingiz o‘ylab ko‘ring, keyin variantlar bilan solishtiring. Bu oddiy odat testni chuqurroq eslash mashqiga aylantiradi.

To‘rtinchi — ovoz chiqarib aytib berish. Uyda yurib, o‘qigan mavzuingizni xuddi kimgadir dars berayotgandek aytib bering. Bu usul ayniqsa tarix, biologiya, adabiyot kabi fanlarda yaxshi ishlaydi. Agar biror joyda to‘xtab qolsangiz — o‘sha joyni qayta o‘qing.

Buxorolik Nodira kimyodan reaksiyalarni yodlashda qiynalardi. U har bir reaksiya uchun kartochka yasadi: bir tomonda boshlang‘ich moddalar, orqasida mahsulotlar. Har kuni avtobusda maktabga ketayotganda 15 daqiqa kartochkalarni ko‘rib chiqardi, eslay olmaganlarini alohida qo‘yardi. Bir necha haftadan keyin u reaksiyalarni nafaqat yodladi, balki ular orasidagi qonuniyatlarni ham ko‘ra boshladi.

Bugun qiling:

1. Bugun o‘qiydigan mavzuingiz bo‘yicha «bo‘sh varaq» usulini qo‘llang.

2. Eng qiyin mavzuingiz bo‘yicha 15–20 ta savol-kartochka tayyorlang.

3. Keyingi test yechishda har savolga avval variantlarga qaramay javob berishga urinib ko‘ring.