«Uch soat o‘qidim» degan gap ko‘pincha aldamchi. Bu uch soat ichida necha marta telefonga qaradingiz? Necha marta choy damladingiz, xonadan chiqib, qaytib keldingiz? Haqiqiy, chalg‘imasdan o‘qilgan vaqt odatda o‘tirilgan vaqtdan ancha kam bo‘ladi. Samarali o‘qish faqat qanday usul bilan emas, qanday diqqat bilan o‘qishga ham bog‘liq.

Pomodoro usuli 1980-yillarda italiyalik Franchesko Chirillo tomonidan ishlab chiqilgan. U talabalik paytida pomidor shaklidagi oshxona taymeridan foydalangan — «pomodoro» italyanchada pomidor degani. Usul juda oddiy. Bitta vazifa tanlaysiz. Taymerni 25 daqiqaga qo‘yasiz. Shu 25 daqiqa davomida faqat shu vazifa bilan shug‘ullanasiz — telefon yo‘q, boshqa ish yo‘q. Taymer chalinganda 5 daqiqa dam olasiz. To‘rtta shunday davrdan keyin uzunroq — 15–30 daqiqalik dam olasiz.

Nega bu ishlaydi? Birinchidan, katta vazifani boshlash qo‘rqinchli, 25 daqiqa esa qo‘rqinchli emas. «Butun kimyoni o‘qishim kerak» degan fikr odamni qotirib qo‘yadi, «25 daqiqa kimyo bilan shug‘ullanaman» degan fikr esa boshlashni osonlashtiradi. Ikkinchidan, aniq tugash vaqti bor: siz bilasizki, tez orada dam olasiz, shuning uchun hozir chalg‘ishga sabab kamroq. Uchinchidan, muntazam tanaffuslar miyani charchoqdan saqlaydi.

25 daqiqa — muqaddas raqam emas. Ba’zilarga 45–50 daqiqalik bloklar va 10 daqiqalik tanaffuslar qulayroq, ayniqsa uzun masalalar yechganda. Ba’zilar, ayniqsa diqqatni jamlash qiyin bo‘lganlar, 15 daqiqadan boshlaydi va asta-sekin uzaytiradi. O‘zingizga mos ritmni sinab topishingiz kerak. Muhimi — tamoyil: belgilangan vaqt davomida to‘liq diqqat, keyin haqiqiy dam olish.

Tanaffusni to‘g‘ri o‘tkazish ham muhim. Tanaffusda telefonga sho‘ng‘ib ketsangiz, 5 daqiqa osongina 30 daqiqaga aylanadi va miyangiz dam olmaydi — u boshqa turdagi ma’lumot bilan to‘lib ketadi. Yaxshisi — o‘rningizdan turing, cho‘zilish mashqlarini qiling, suv iching, deraza oldiga borib uzoqqa qarang, hovliga chiqing. Ko‘zingizni ekrandan dam oldiring.

Endi ko‘p vazifalilik haqida. Ko‘p yoshlar o‘zini bir vaqtda bir nechta ishni qila oladi deb hisoblaydi: o‘qish, musiqa tinglash, chatda yozishish. Lekin kognitiv psixologiya tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, murakkab aqliy ishlarda miya aslida bir vaqtda ikki narsani qilmaydi — u ular orasida tez-tez almashinadi. Har bir almashinish esa vaqt va kuch talab qiladi, xatolar ko‘payadi va o‘rganilgan narsa sayozroq eslanadi. Ko‘p vazifalilik — bu ko‘p narsani qilish emas, ko‘p narsani yomon qilish.

O‘qish joyi ham diqqatga ta’sir qiladi. Ko‘p xonadonlarda alohida xona yo‘q: uka-singillar shovqin qiladi, televizor ishlab turadi, mehmonlar keladi. Bunday sharoitda ham yo‘l topsa bo‘ladi. Uyning eng tinch burchagini tanlang va uni faqat o‘qish uchun ishlating — miya joyni ish bilan bog‘laydi. Stolda faqat kerakli kitob, daftar va qalam tursin. Agar uyda umuman imkon bo‘lmasa, maktab kutubxonasi, tuman axborot-resurs markazi yoki tinchroq uyda yashaydigan qarindoshingiznikidek joylardan foydalaning. Oila a’zolaringizga jadvalingizni ayting: «Soat 16 dan 18 gacha o‘qiyman, iltimos, shu vaqtda meni chaqirmanglar». Ko‘p ota-onalar bunday aniq iltimosni hurmat qiladi.

Musiqa haqida ham qisqacha. Bu masalada tadqiqot natijalari bir xil emas va odamga, musiqaga, vazifaga bog‘liq. Umumiy tavsiya shunday: agar qiyin narsa o‘qiyotgan bo‘lsangiz, ayniqsa matn o‘qiyotgan yoki yozayotgan bo‘lsangiz, so‘zli qo‘shiqlar diqqatni chalg‘itishi mumkin. Agar musiqasiz o‘tira olmasangiz, so‘zsiz va past ovozli musiqani tanlang. Eng yaxshisi — sinab ko‘ring va natijangizni halol baholang.

Bugun qiling:

1. Taymer bilan kamida to‘rtta Pomodoro (25 daqiqa ish + 5 daqiqa dam) o‘tkazing.

2. Har bir Pomodoro boshida aniq vazifani qog‘ozga yozing.

3. Tanaffuslarda telefonni ishlatmaslikni sinab ko‘ring va farqni kuzating.