Urush san’ati

1. Sun Szi dedi: Urush san’ati davlat uchun hayotiy ahamiyatga ega.

2. U — hayot-mamot masalasi, yo omonlikka, yo halokatga eltuvchi yo‘l. Shuning uchun uni hech qachon e’tiborsiz qoldirmay, puxta o‘rganish lozim.

3. Urush san’ati beshta doimiy omilga bo‘ysunadi. Jang maydonidagi ahvolni baholashda, maslahatlashganda ana shu beshtasi hisobga olinishi kerak.

4. Ular quyidagilar: birinchisi — Ma’naviy qonun; ikkinchisi — Osmon; uchinchisi — Yer; to‘rtinchisi — Sarkarda; beshinchisi — Tartib va intizom.

5. Ma’naviy qonun xalqni o‘z hukmdori bilan to‘liq hamjihat qiladi; shunda xalq jonini ayamay unga ergashadi, hech bir xavfdan cho‘chimaydi.

6. Osmon — bu kecha va kunduz, sovuq va issiq, fasllar va vaqt.

7. Yer — bu yaqin va uzoq masofalar, xavfli va xavfsiz joylar, ochiq dala va tor darralar, hayot va o‘lim imkoniyatlari.

8. Sarkarda — bu donolik, samimiyat, mehribonlik, jasorat va qat’iylik fazilatlari.

9. Tartib va intizom deganda qo‘shinning to‘g‘ri bo‘linmalarga ajratilishi, zobitlar o‘rtasidagi martabalar, ta’minot yetib keladigan yo‘llarning saqlanishi va harbiy xarajatlar ustidan nazorat tushuniladi.

10. Har bir sarkarda shu besh narsani yaxshi bilishi kerak: ularni bilgan g‘olib bo‘ladi, bilmagan yengiladi.

11. Shunday ekan, harbiy vaziyatni baholashda ularni taqqoslash asosi qilib oling va o‘zingizdan so‘rang:

12. Ikki hukmdordan qaysi biri Ma’naviy qonunga ko‘proq amal qiladi?

Ikki sarkardadan qaysi biri qobiliyatliroq?

Osmon va Yer beradigan afzalliklar kimning tomonida?

Qaysi tomonda intizom qattiqroq saqlanadi?

Qaysi qo‘shin kuchliroq?

Qaysi tomonda zobit va askarlar yaxshiroq tayyorlangan?

Qaysi qo‘shinda mukofot va jazo izchilroq beriladi?

13. Shu yetti savol yordamida men kim g‘olib, kim mag‘lub bo‘lishini oldindan aytib bera olaman.

14. Maslahatimga quloq solib, unga amal qilgan sarkarda g‘alaba qozonadi — bunday odam lavozimida qolsin! Maslahatimga quloq solmagan, unga amal qilmagan sarkarda mag‘lub bo‘ladi — bunday odam lavozimidan bo‘shatilsin!

15. Maslahatimdan foydalanar ekansiz, odatdagi qoidalardan tashqari, qo‘l keladigan har qanday qulay vaziyatdan ham foydalaning.

16. Vaziyat qanchalik qulay bo‘lsa, reja ham shunga qarab o‘zgartirilishi kerak.

17. Har qanday urush aldovga asoslanadi.

18. Shuning uchun hujum qila olsangiz — qila olmaydigandek ko‘rining; kuchingizni ishga solayotgan bo‘lsangiz — harakatsizdek ko‘rining; yaqin bo‘lsangiz — dushmanni uzoqdaman deb ishontiring; uzoq bo‘lsangiz — yaqindaman deb ishontiring.

19. Dushmanni aldash uchun o‘lja tashlang. Tartibsizlikka tushgandek ko‘rining-da, uni tor-mor qiling.

20. Agar u hamma tomondan himoyalangan bo‘lsa — unga tayyor turing. Agar u kuchliroq bo‘lsa — undan qoching.

21. Raqibingiz jizzaki bo‘lsa, uning jahlini chiqaring. O‘zingizni zaif ko‘rsating, toki u kibrga berilsin.

22. Agar u hordiq chiqarayotgan bo‘lsa, unga tinchlik bermang. Agar uning kuchlari birlashgan bo‘lsa, ularni bo‘lib tashlang.

23. Unga tayyor bo‘lmagan joyidan hujum qiling, kutilmagan joyda paydo bo‘ling.

24. G‘alabaga eltuvchi bu harbiy hiylalar oldindan oshkor qilinmasligi kerak.

25. Jangda g‘alaba qozonadigan sarkarda jang boshlanmasidan oldin ibodatxonasida ko‘p hisob-kitob qiladi. Mag‘lub bo‘ladigan sarkarda esa oldindan oz hisob-kitob qiladi. Demak, ko‘p hisob-kitob g‘alabaga, oz hisob-kitob mag‘lubiyatga olib keladi — umuman hisob-kitob qilmaslik haqida-ku gapirmasa ham bo‘ladi! Men ana shunga qarab kim yutishi, kim yutqazishini oldindan ko‘ra olaman.

Bugungi hayotda: Sun Szining birinchi saboqi — jang maydonga chiqmasdan oldin yutiladi yoki yutqaziladi. Imtihondan oldin «besh omil»ni o‘zingizga moslang: qancha vaqtingiz bor (Osmon), qaysi mavzular og‘ir va qaysilari oson (Yer), sizni nima ruhlantiradi (Ma’naviy qonun), qanchalik intizomlisiz (Tartib) va qaror qabul qilish qobiliyatingiz qanday (Sarkarda). Sport musobaqasida ham, biznes boshlashda ham shu savollarni qog‘ozga yozib, raqib bilan halol solishtirib chiqing. «Ko‘p hisob-kitob g‘alabaga olib keladi» — bu omad emas, tayyorgarlik g‘alaba qozonadi degani.