Tom Soyerning sarguzashtlari

— Tom!

Javob yo‘q.

— Tom!

Yana jimjitlik.

— Bu bola qayoqqa yo‘qoldi, a? Tom deyman!

Keksa ayol ko‘zoynagini burnining uchiga tushirib, xonaga uning ustidan qaradi, keyin ko‘zoynakni peshonasiga ko‘tarib, tagidan qaradi. U ko‘zoynak orqali bolaga o‘xshagan mayda narsani kamdan-kam ko‘rardi: bu ko‘zoynak ish uchun emas, savlat uchun edi. Uning «faxriy» ko‘zoynagi edi, xolos. Polli xola bir zum hayron turdi, so‘ng uncha qattiq bo‘lmagan, ammo mebellar eshitadigan ovozda dedi:

— Qo‘limga tushsang, bormi, seni...

U gapini tugatmadi, chunki egilib supurgi bilan karavot tagini titkilay boshladi. U yerdan mushukdan boshqa hech kim chiqmadi.

— Hech qachon bunaqa bolani ko‘rmaganman!

Ochiq eshikka chiqib, bog‘dagi pomidor nihollari va qo‘ng‘ir yovvoyi o‘tlar orasiga ko‘z yugurtirdi. Tom yo‘q edi. Shunda ortida mayin shitirlash eshitildi va u o‘z vaqtida o‘girilib, bolaning qisqa kurtkasining yoqasidan ushlab oldi.

— Ana! Shkafni o‘ylamabman. U yerda nima qilib yurgan eding?

— Hech nima.

— Hech nima? Qo‘llaringga qara! Og‘zingga qara! Bu nima?

— Bilmayman, xola.

— Men bilaman. Bu murabbo. Necha marta aytdim, o‘sha murabboga tegsang, terini shilaman deb! Uzat anovi xivichni.

Xivich havoda hushtak chaldi. Xavf yaqin edi.

— Voy! Orqangizga qarang, xola!

Kampir yeb qo‘yadigan biror narsa ortidan kelayotgandek shartta o‘girildi, etagini yig‘ib oldi. Tom esa shu zahoti ko‘tarma panjaradan oshib, ko‘zdan g‘oyib bo‘ldi.

Polli xola bir lahza dovdirab turdi, keyin yumshoqqina kulib yubordi.

— Bu bolaga gap yo‘q! Shuncha yildan beri aldab keladi, men esa hali ham laqqa tushaman. Keksa ahmoq — eng katta ahmoq, deganlari rost ekan. Har kuni yangi hiyla o‘ylab topadi. Qanchalik meni jahlimni chiqarib qo‘yishini ham biladi, qanchalik tez kuldirishini ham. Rahmatli singlimning o‘g‘li, bechora yetim... Urishga yuragim bormaydi. Bir urdim deguncha, vijdonim qiynaydi. Bugun kechqurun maktabdan qochib yuradi, ertaga shanba bo‘lsa ham ishlataman. Bolalar dam olganda ishlash unga o‘limdan battar, lekin nima qilay, aks holda bu bola butkul buziladi.

Tom haqiqatan ham maktabdan qochdi va zo‘r vaqt o‘tkazdi. Kechki ovqatda u xolasining savollariga tutib olinmaslik uchun ehtiyotkorlik bilan javob berdi. Polli xola ayyorlik bilan so‘radi: bugun issiq emasmidi, cho‘milgisi kelmadimi? Tom xavfni sezdi.

— Yo‘q, xola, unchalik emas. Hammamiz boshimizni nasos ostida ho‘llagandik, hali ham ho‘l, ko‘ring.

Xolasi yoqasini ushlab ko‘rmoqchi edi, Tom oldinroq ilgari ketdi:

— Ko‘ylagimning yoqasini o‘zingiz ip bilan tikib qo‘ygansiz, mana, joyida.

Polli xola ko‘rdi: yoqa haqiqatan ham tikilgan edi. U mamnun bo‘ldi. Lekin ukasi Sid shu payt gap qo‘shdi:

— Ertalab oq ip bilan tikkan edingiz, xola. Hozir qora ip-ku.

Tom eshikdan otilib chiqarkan, «Sid, bu uchun seni do‘pposlayman» deb shivirladi.

Kechqurun ko‘chada u notanish bolaga duch keldi. Bola yaxshi kiyingan, boshida shlyapa, oyog‘ida tufli edi — juma kuni-ya! Bu Tomning nafsoniyatiga tegdi. Ular bir-birlariga yaqinlashib, ko‘zlarini uzmay, aylana boshladilar.

— Seni do‘pposlay olaman!

— Ko‘raylik-chi.

— Gapirma, akam seni bitta barmog‘i bilan yiqitadi!

— Meniki undan kuchliroq, uni devordan oshirib otadi!

Ikkala akaning ham mavjud emasligi masalani o‘zgartirmadi. Bir lahzadan so‘ng ular tuproqda mushukdek g‘ujanak bo‘lib yumalashardi. Tom g‘olib chiqdi, ammo uyga yarim tunda, derazadan kirganda, xolasi uni poylab turgan edi. Kiyimlarining ahvolini ko‘rgach, Polli xolaning shanba kungi qarori temirdek qat’iy bo‘ldi.