Shanba tongi keldi. Yoz olami yorug‘, toza, hayotga to‘la edi. Har bir yurakda qo‘shiq bor edi, yosh bo‘lsa — lablarda ham. Akatsiya gullagan, havoni xushbo‘y hid tutgan.

Tom yo‘lakda paydo bo‘ldi: bir qo‘lida ohak to‘la chelak, ikkinchisida uzun cho‘tka. U devorni ko‘zdan kechirdi va qalbini qayg‘u qopladi. Uzunligi o‘ttiz yard, balandligi to‘qqiz fut keladigan taxta devor! Hayot unga bo‘m-bo‘sh, yashash esa og‘ir yuk bo‘lib tuyuldi. U xo‘rsinib, cho‘tkani ohakka botirdi va eng yuqori taxtaga surtdi. So‘ng yana bir marta. Bo‘yalgan ozgina joyni bo‘yalmagan cheksiz qit’a bilan solishtirdi-da, umidsiz holda daraxt tagiga o‘tirdi.

U boshqa bolalarning qanday masxara qilishini o‘ylardi. Ular hozir ajoyib sayohatlarga chiqishadi, uni ishlayotganini ko‘rib, kulishadi. Bu o‘y uni olovdek kuydirardi. Cho‘ntagidagi boyliklarini chiqarib ko‘rdi: o‘yinchoq parchalari, sopol sharchalar, bir nechta keraksiz narsalar. Bu bilan birovni yarim soatga ham yollab bo‘lmasdi.

Mana shu qora, umidsiz damda unga ilhom keldi. Ajoyib, ulug‘ ilhom!

U cho‘tkani olib, xotirjam ishga kirishdi. Ko‘p o‘tmay Ben Rojers ko‘rindi — aynan masxarasidan eng ko‘p qo‘rqqan bola. Ben olma kavsharkan, paroxod bo‘lib o‘ynab kelardi: bo‘g‘iq «din-don-don» deb, chuqur suvni o‘lchardi, kapitan ham, mashina ham, qo‘ng‘iroq ham o‘zi edi.

Tom bo‘yashda davom etdi, paroxodga e’tibor bermadi. Ben bir zum tikilib turdi.

— Hey! Jazo tortyapsanmi?

Javob bo‘lmadi. Tom oxirgi surtishni rassomning nigohi bilan baholadi, so‘ng yana bir marta yengil surtib, natijaga qaradi. Ben yoniga keldi. Tomning og‘zidan so‘lak oqdi, olma juda mazali ko‘rinardi, lekin u ishini qo‘ymadi.

— Hey, chol, ishlashga majburmisan, a?

Tom keskin o‘girildi:

— Ha, sen ekansan, Ben! Sezmabman.

— Men cho‘milgani ketyapman. Sen bilmaysan-da, ishlashni yaxshi ko‘rasan, shundaymi?

Tom bolaga uzoq tikildi.

— Qanaqa ishlash?

— Bu-chi, ish emasmi?

Tom yana bo‘yashga tushdi va beparvo javob berdi:

— Balki ishdir, balki emasdir. Bilganim — bu Tom Soyerga yoqadi.

— Qo‘ysang-chi, yoqadi deysanmi?

— Nega yoqmasin? Bola har kuni devor bo‘yash imkoniga ega bo‘larmidi?

Bu masalani yangi nurga qo‘ydi. Ben olmasini chaynashdan to‘xtadi. Tom cho‘tkani nozik harakat bilan u yoqdan bu yoqqa yurgizdi, orqaga tisarilib, ta’sirini kuzatdi, u yer-bu yerga bir surtish qo‘shdi. Ben har bir harakatini kuzatar, borgan sari qiziqib, borgan sari berilib borardi.

— Tom, menga ham ozgina bo‘yashga ber.

Tom o‘ylab ko‘rdi, rozi bo‘lay dedi-yu, fikridan qaytdi.

— Yo‘q, Ben, bo‘lmaydi. Polli xola bu devorga juda qattiq qaraydi, ko‘chaga qaragan tomoni-da. Orqa devor bo‘lganida mayli edi. Buni juda ehtiyotkorlik bilan bo‘yash kerak. Mingta, balki ikki mingta boladan bittasi bunday uddalaydi.

— Shundaymi? Qo‘y, ozgina, men senga olmamning qolganini beraman.

— Mayli... yo‘q, Ben, qo‘rqaman...

— Hammasini beraman!

Tom cho‘tkani yuzida istamaslik bilan, qalbida esa shodlik bilan uzatdi. Paroxod «Katta Missuri» endi oftobda ter to‘kib ishlardi, iste’fodagi rassom esa yaqin atrofdagi bochka ustida o‘tirib, oyoqlarini silkitar, olmani yer va yangi qurbonlarni rejalashtirardi.

Qurbonlar kam emasdi. Bolalar kelib turdi — masxara qilish uchun kelib, bo‘yash uchun qolishdi. Ben charchaganda Tom navbatni Billi Fisherga yaxshi uchli varrak evaziga sotdi; u bo‘lgach, Jonni Miller o‘lik kalamush va uni aylantirish uchun ip berdi. Kech kirganda, ertalab kambag‘al bo‘lgan Tom boylikka ko‘milgan edi: o‘n ikki sopol shar, shisha parchasi, kalit, bo‘r bo‘lagi, qalay askar, ikkita kurtak, bir ko‘zli mushukcha, mis eshik tutqichi, it bo‘yinbog‘i — itsiz, pichoq dastasi, apelsin po‘chog‘i va eski deraza romi.

Devor esa uch qavat bo‘yalgan edi! Ohak tugamaganida, Tom qishloqdagi barcha bolalarni bankrot qilardi.

Tom dunyo unchalik yomon emas, degan xulosaga keldi. U bitta buyuk qonunni kashf qilgan edi: biror narsani odamga istalgan qilish uchun, uni qo‘lga kiritishni qiyinlashtirish kifoya. Ish — bu odam qilishga majbur bo‘lgan narsa, o‘yin esa — majbur bo‘lmagan narsa.