Tom va Gekning boylik topgani haqidagi xabar Sent-Peterburg kabi kichik qishloqda katta shov-shuv uyg‘otdi. Sent-Peterburg va unga qo‘shni qishloqlardagi har bir «arvohli» uy taxta-taxta qilib buzildi, poydevori qazib tashlandi — xazina izlab. Va bularni bolalar emas, balki kattalar, ba’zilari ancha jiddiy, romantikadan yiroq odamlar qilardi.

Tom va Gek qayerda paydo bo‘lsalar, ularni maqtashar, hayratlanib, tikilib qarashardi. Ularning har bir so‘zi qadrlanar va takrorlanardi. Qishloq gazetasi bolalarning tarjimai holini ham bosib chiqardi.

Duglas beva Gekning pulini olti foizga qo‘ydi, sudya Tetcher esa Polli xolaning iltimosiga ko‘ra Tomnikini ham. Har bir bola endi juda katta daromadga ega edi — yilning har bir ish kuni uchun bir dollar va yakshanba kunlari yarim dollar. Ruhoniy ham bunchalik maosh olmasdi.

Sudya Tetcher Tom haqida yuqori fikrda edi. Bekki otasiga Tom maktabda uning o‘rniga jazo olganini aytib berganda, sudya bu olijanob yolg‘on Jorj Vashingtonning bolta haqidagi mashhur rostgo‘yligi bilan bemalol bellasha oladi, dedi. U Tomni kelajakda buyuk huquqshunos yoki askar bo‘ladi, deb umid qilardi.

Gek Finnning boyligi va Duglas bevaning himoyasi uni «odamlar orasiga» sudrab kiritdi va uning azoblari chidab bo‘lmas darajaga yetdi. Uni yuvishar, tarashar, toza choyshabga yotqizishar, pichoq va sanchqi bilan ovqatlanishga, cherkovga borishga, «to‘g‘ri» gapirishga majbur qilishardi.

U uch hafta chidadi, keyin bir kuni g‘oyib bo‘ldi. Ikki kun davomida beva uni qayg‘u bilan qidirdi. Uchinchi kuni ertalab Tom Soyer eski kushxona orqasidagi bo‘sh bochkalar orasini titkiladi va u yerda qochoqni topdi. Gek u yerda uxlagan, endigina nonushta qilgan, eski yirtiq kiyimlarida, trubka chekib yotgan edi. U taralmagan, yuvinmagan, baxtiyor edi.

Tom uni olib chiqib, bevaning tashvishini aytib, uyga qaytishga undadi. Gekning yuzidagi xotirjamlik yo‘qoldi va u g‘amgin tus oldi.

— Bu haqda gapirma, Tom. Men sinab ko‘rdim, ammo bu bo‘lmaydi. Bo‘lmaydi, Tom. Bu men uchun emas, men bunga o‘rganmaganman. Beva menga juda yaxshi va do‘stona, ammo men ularning odatlariga chiday olmayman. Har kuni bir vaqtda tur, yuvin, sochingni tara. Bu kiyimlarda nafas ololmayman, o‘tira olmayman, yerga yumalay olmayman. Pashsha tutish mumkin emas, kun bo‘yi oyoq kiyim kiyish kerak. Beva qo‘ng‘iroq bilan ovqatlanadi, qo‘ng‘iroq bilan yotadi, qo‘ng‘iroq bilan turadi — odam chiday olmaydi.

— Ha, Gek, hamma shunday yashaydi.

— Men hamma emasman, Tom. Boy bo‘lish o‘ylaganchalik yaxshi emas ekan. Bu faqat tashvish va terlash ekan. Mana bu yirtiq kiyimlar, mana bu bochka menga mos. Mening ulushimni ol, ba’zan menga o‘n sent berib tursang bas. Bevaga mendan uzr so‘rab qo‘y.

— Ey, Gek, bilasan-ku, men buni qila olmayman. Bu adolatsiz. Agar biroz ko‘proq sinab ko‘rsang, yoqtirib qolasan.

— Yoqtirib qolaman! Ha, issiq tovaga uzoq o‘tirsam, yoqtirib qolganim kabi. Yo‘q, Tom, men boy bo‘lishni xohlamayman. Bu o‘rmonlar, daryo va bochkalar menga yetadi. La’nat! Endi biz qurol va g‘or topdik, qaroqchilikka tayyor edik, endi esa bu ahmoqona pul hammasini buzdi!

Tom imkoniyatni ko‘rdi.

— Gek, boy bo‘lish meni qaroqchi bo‘lishdan to‘xtatmaydi.

— Shundaymi? Sen jiddiy gapiryapsanmi, Tom?

— Xuddi shu yerda o‘tirganimdek jiddiy. Lekin, Gek, agar sen hurmatli bo‘lmasang, biz seni to‘daga qabul qila olmaymiz.

Gekning quvonchi so‘ndi.

— Qabul qila olmaysizmi, Tom? Meni qaroqchi bo‘lishga qo‘ymaysizmi?

— Qaroqchi — aslzoda, Gek, ko‘pincha graf yoki gersog bo‘ladi. Agar sen yirtiq-yamoq bo‘lsang, odamlar «Tom Soyerning to‘dasida qanday past odamlar bor!» deyishadi. Sen buni xohlamaysan, men ham.

Gek bir muddat o‘zi bilan kurashdi. Nihoyat dedi:

— Mayli, men bevaning oldiga bir oy qaytaman va harakat qilaman, agar u menga chidasa. Agar sen meni to‘daga olsang, Tom.

— Mayli, Gek, kelishdik! Yur, chol, men bevadan seni biroz bo‘shatib qo‘yishini so‘rayman.

— Rostdanmi, Tom? Unda chidab o‘taman. Qachon to‘dani tuzamiz?

— Hozir. Bolalarni yig‘amiz va bugun kechasi qasamyod qilamiz.

— Qanday qasamyod?

— Bir-birimizga sodiq bo‘lishga va to‘da sirlarini hech qachon aytmaslikka. Bu qasamyod yarim tunda, eng yolg‘iz va qo‘rqinchli joyda bo‘lishi kerak. Arvohli uy eng yaxshisi, lekin ularning hammasi hozir buzib tashlandi.

— Va qasamni tobut ustida ichib, qon bilan imzolaymiz.

— Mana bu boshqa gap! Bu qaroqchilikdan ming marta zo‘r. Men bevaning oldida chirib ketgunimcha qolaman, Tom. Va agar men mashhur qaroqchiga aylansam, va hamma bu haqda gapirsa, menimcha, u meni ko‘chadan olib kelganiga faxrlanadi.

Bu kitob shu yerda tugaydi. Chunki bu faqat bir bolaning tarixi, u shu yerda tugashi kerak: agar davom etsa, u bir erkakning tarixiga aylanib ketadi. Bu qahramonlarning ko‘pchiligi hali tirik, baxtli va farovon. Balki bir kun kelib ularning bolaligini yana davom ettirish va ular qanday erkaklar va ayollar bo‘lib yetishganini ko‘rish maqsadga muvofiq bo‘lar.