Lut alayhissalom Ibrohim alayhissalomning jiyani edi. Qur’onda u Ibrohimga birinchilardan bo‘lib imon keltirgani aytiladi: «Unga Lut imon keltirdi» (Ankabut surasi, 26-oyat ma’nosi). U amakisi bilan birga hijrat qildi, keyin esa Alloh uni alohida bir qavmga payg‘ambar qilib yubordi. Bu qavm Iordaniya daryosi va O‘lik dengiz atrofidagi shaharlarda yashardi.

Lut qavmi tarixda avval hech bir xalq qilmagan bir buzuqlikni boshlagan edi: ular ayollarni qo‘yib, shahvat bilan erkaklarga yaqinlashishardi. Bundan tashqari, yo‘lto‘sarlik qilishar, majlislarida ochiqchasiga qabih ishlar qilishardi (Ankabut surasi, 29-oyat). Gunoh ular uchun uyat emas, balki odatiy holga, hatto faxrga aylangan edi.

Lut alayhissalom ularni ogohlantirdi: «Sizlardan oldin olamlardan hech kim qilmagan fahsh ishni qilasizlarmi? Sizlar ayollarni qo‘yib, shahvat bilan erkaklarga kelasizlar. Yo‘q, sizlar haddan oshgan qavmsizlar» (A’rof surasi, 80–81-oyatlar ma’nosi). U ularga Allohdan qo‘rqishni, o‘zlari uchun yaratilgan halol yo‘lni tanlashni aytdi.

Qavmning javobi g‘alati edi: «Ularni shahringizdan chiqarib yuboringlar. Ular o‘zlarini pok tutadigan odamlar ekan» (A’rof surasi, 82-oyat ma’nosi). Tasavvur qiling: poklik ayb sifatida ko‘rsatilmoqda. Jamiyat shu darajaga yetganda, yaxshilik begona, yomonlik esa odatiy bo‘lib qoladi.

Avvalgi bobda aytilgan farishtalar Ibrohim alayhissalom huzuridan chiqib, Lut alayhissalomning shahriga kelishdi. Ular chiroyli yigitlar qiyofasida edi. Lut alayhissalom ularni ko‘rib qattiq xavotirga tushdi, qalbi siqildi: «Bu og‘ir kun», dedi (Hud surasi, 77-oyat ma’nosi). U mehmonlarini qavmining yomonligidan qanday himoya qilishni bilmasdi.

Haqiqatan, qavmi xabar topib, uning uyiga yugurib kelishdi. Lut alayhissalom ularga yolvordi: «Ey qavmim, mana bular — qizlarim (ya’ni qavmning ayollari), ular sizlar uchun pokizaroqdir. Allohdan qo‘rqinglar, meni mehmonlarim oldida sharmanda qilmanglar. Orangizda birorta ham aqli raso odam yo‘qmi?» (Hud surasi, 78-oyat ma’nosi). Mufassirlarning ko‘pchiligi «qizlarim» so‘zini qavmning ayollari deb tushuntiradi: payg‘ambar o‘z qavmining otasi kabidir, u ularni halol nikohga chaqirgan.

Ular esa uyalmay javob berishdi: «Bizning qizlaringda haqqimiz yo‘qligini bilasan. Biz nimani xohlashimizni ham bilasan» (Hud surasi, 79-oyat ma’nosi). Lut alayhissalom yolg‘iz va ojiz qolganini his qilib: «Qani endi sizlarga qarshi kuchim bo‘lsa yoki biror mustahkam tayanchga suyana olsam», dedi (Hud surasi, 80-oyat ma’nosi).

Abu Hurayradan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bu so‘zlarga ishora qilib: «Alloh Lutga rahm qilsin, u mustahkam tayanchga — Allohga suyangan edi», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati). Ya’ni Lut alayhissalom aslida yolg‘iz emasdi, uning eng kuchli tayanchi — Alloh u bilan edi.

Shunda mehmonlar o‘zlarini tanitishdi: «Ey Lut, biz Robbingning elchilarimiz. Ular senga hargiz yeta olmaydi. Kechaning bir qismida oilang bilan yo‘lga chiq. Hech biringiz orqaga qaramasin. Faqat xotining qoladi, unga ham ularga yetadigan narsa yetadi. Ularning va’da qilingan vaqti — tong. Tong yaqin emasmi?» (Hud surasi, 81-oyat ma’nosi).

Lut alayhissalomning ayoli imon keltirmagan, qavmi tarafida bo‘lgan edi. Qur’on uni Nuh alayhissalomning ayoli bilan birga misol qilib keltiradi: ikkalasi ham ikki solih bandaning nikohida edi, lekin ularga xiyonat qildi (Tahrim surasi, 10-oyat). Bu xiyonat — imonga, da’vatga bo‘lgan xiyonat edi.

Lut alayhissalom va unga ergashgan mo‘minlar kechasi shaharni tark etdilar. Tong otganda azob keldi: «Amrimiz kelganda, u yerning ostini ustiga qildik va ustiga sopol toshlardan ketma-ket yomg‘ir yog‘dirdik» (Hud surasi, 82-oyat ma’nosi). Qur’onda aytilishicha, o‘sha shaharda mo‘minlardan faqat bitta xonadon bor edi (Zoriyot surasi, 36-oyat).

O‘sha joylar bugun ham ibrat uchun turibdi. Qur’on Makka ahliga murojaat qilib: «Sizlar ularning yonidan ertalab va kechqurun o‘tib turasizlar. Aql yurgizmaysizlarmi?» deydi (Soffot surasi, 137–138-oyatlar ma’nosi).

Saboq: Jamiyatda gunoh odatiy, poklik esa ayb bo‘lib qolganda ham, haqni aytishdan to‘xtamaslik kerak. Lut alayhissalom yolg‘iz edi, lekin Alloh unga eng mustahkam tayanch bo‘ldi. Yana bir haqiqat: payg‘ambarga qarindoshlik ham, imon bo‘lmasa, inson uchun najot emas.

Qur’onda: A’rof surasi, 80–84-oyatlar; Hud surasi, 77–83-oyatlar; Hijr surasi, 57–77-oyatlar; Shuaro surasi, 160–175-oyatlar; Ankabut surasi, 26–35-oyatlar.