Diqqat — bu miyaning projektori. Atrofda bir vaqtda minglab narsa bor: tovushlar, ranglar, harakatlar, o‘z fikrlaringiz. Miya ularning hammasini bir vaqtda chuqur qayta ishlay olmaydi, shuning uchun u bittasini tanlab, unga «yorug‘lik» tushiradi. Siz kitob o‘qiyotganda projektor matnga qaratilgan. Telefon jiringlasa — projektor o‘sha tomonga buriladi.

Diqqatning muhim xususiyati — uni almashtirish bepul emas. Kognitiv psixologiya tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, bir vazifadan ikkinchisiga o‘tganda miyaga «qayta sozlanish» uchun vaqt kerak bo‘ladi va bu paytda samaradorlik pasayadi. Bundan tashqari, olimlar «diqqat qoldig‘i» degan hodisani ham tasvirlashgan: siz yangi vazifaga o‘tganingizda ham fikringizning bir qismi oldingi vazifada qolib ketadi. Masalan, chatdagi qiziq xabarni o‘qib, kitobga qaytsangiz, bir muddat o‘sha xabar haqida o‘ylab turasiz va matnni yuzaki o‘qiysiz.

Shuning uchun «bir soniyalik» qarash aslida bir soniya emas. Har bir chalg‘ish o‘zi bilan birga qaytish vaqtini ham olib ketadi. Agar o‘qish soatida o‘n marta telefonga qarasangiz, siz nafaqat o‘n marta bir necha daqiqani yo‘qotasiz, balki chuqur diqqat holatiga umuman tusha olmaysiz.

Chuqur diqqat — bu siz biror ishga to‘liq sho‘ng‘ib ketgan holat. Vaqt sezilmaydi, ish yengil ketadi, murakkab masala yechiladi. Psixologlar buni «oqim holati» ham deb atashadi. Ko‘pchilik buni o‘yin o‘ynaganda, sevimli kitob o‘qiganda yoki sport bilan shug‘ullanganda his qilgan. Bu holatga tushish uchun odatda bir oz vaqt kerak bo‘ladi — avval biroz zerikarli, qiyin bo‘ladi, keyin miya «isinadi». Agar har bir necha daqiqada chalg‘isangiz, bu isinish hech qachon tugamaydi.

Diqqat — mushakka o‘xshaydi. Agar uni muntazam mashq qilsangiz, kuchayadi. Agar har doim qisqa, tez almashadigan kontentga o‘rgansangiz, uzoq vaqt bitta narsaga e’tibor berish qiyinlashadi. Ko‘p yoshlar buni o‘zida sezadi: avval qalin kitobni bemalol o‘qirdim, endi ikki sahifadan keyin qo‘lim telefonga cho‘ziladi. Yaxshi xabar shundaki, bu jarayon qaytariladi. Diqqatni qayta mashq qilish mumkin — xuddi uzoq tanaffusdan keyin sportga qaytganingizdek.

Diqqatga ta’sir qiladigan boshqa omillar ham bor: uyqu, ovqat, jismoniy harakat, stress, kayfiyat. Kechasi yaxshi uxlamagan odam ertasiga telefon bo‘lmasa ham diqqatini jamlay olmaydi. Shuning uchun bu kitobda biz telefondan tashqari umumiy turmush tarzi haqida ham gapiramiz.

Bugun qiling:

1. Keyingi o‘qish soatingizda har safar telefonga qaraganingizda qog‘ozga chiziqcha qo‘ying va soat oxirida sanang.

2. Bitta 30 daqiqalik blokni telefonsiz o‘tkazing va o‘zingizni qanday his qilganingizni yozing.

3. Oxirgi marta qachon biror ishga to‘liq sho‘ng‘ib ketganingizni eslang va o‘sha holatni nima yaratganini yozing.