Parhez degan so‘zni eshitganda ko‘pchilikning esiga ovqat tushadi. Shifokor ba’zan «yog‘li va shirin narsalardan bir muddat parhez qiling» deydi. Bu ovqatni butunlay tashlash degani emas — faqat zararli qismini kamaytirib, organizmga dam berish. Raqamli parhez ham shunday: telefonni butunlay tashlamasdan, eng ko‘p chalg‘itadigan narsalardan bir muddat voz kechish.

Raqamli parhezning bir necha darajasi bor. Eng yengili — «telefonsiz soatlar»: har kuni ma’lum soatlarda telefon umuman qo‘lingizda bo‘lmaydi. Masalan, ertalabki birinchi soat va kechki oxirgi soat. O‘rtachasi — «telefonsiz kun»: haftada bir kun, masalan, yakshanba, ijtimoiy tarmoqlar va video ilovalarga kirmaysiz. Eng qattig‘i — bir necha haftalik tanaffus: imtihongacha eng ko‘p chalg‘itadigan ilovalarni butunlay o‘chirib turish.

Qaysi darajani tanlash sizga bog‘liq. Kichikdan boshlash yaxshiroq: birdan hamma narsadan voz kechsangiz, ikki-uch kunda charchab, avvalgidan ham ko‘proq qaytishingiz mumkin. Bir hafta «telefonsiz soatlar» bilan boshlang, keyin haftada bir «telefonsiz kun» qo‘shing. Muvaffaqiyat sizga ishonch beradi va keyingi qadam osonlashadi.

Parhez paytida eng qiyin narsa — zerikish. Telefon odatda zerikishning birinchi davosi edi: navbatda, avtobusda, tanaffusda, ovqat kutganda. Endi bu daqiqalar bo‘sh qoladi va avvaliga noqulay bo‘ladi. Lekin aynan shu bo‘sh daqiqalarda miya dam oladi, o‘ylaydi, yangi g‘oyalar tug‘iladi. Ko‘p odamlar eng yaxshi fikrlari aynan «hech narsa qilmayotganda» — dushda, yo‘lda, deraza oldida — kelishini aytadi. Zerikishdan qo‘rqmang, unga o‘rganing.

Bo‘shagan vaqtni nima bilan to‘ldirish ham muhim. Agar shunchaki telefonni olib qo‘ysangiz, qo‘lingiz va fikringiz yana unga qaytadi. Shuning uchun oldindan «o‘rinbosar» tayyorlang: qog‘oz kitob, kartochkalar, sayr, sport, rasm chizish, uy ishlarida yordam, oila bilan suhbat. Avtobusda telefonda video o‘rniga so‘z kartochkalarini olib yuring. Kechqurun lenta o‘rniga qisqa sayr qiling.

Oila bilan birga raqamli parhez qilish ayniqsa yaxshi natija beradi. Masalan, oilaviy kelishuv: dasturxon atrofida hech kim telefon ushlamaydi. Bu ko‘p o‘zbek oilalarida eski an’anaga qaytish kabi — ilgari dasturxon atrofida suhbat qurilgan, hozir esa ko‘pincha har kim o‘z ekraniga qaraydi. Ota-onangizga bu fikrni taklif qiling; ehtimol, ular ham xursand bo‘ladi.

Farg‘onalik Akmal imtihongacha uch oy qolganda o‘zi uchun qoida qo‘ydi: telefonda faqat qo‘ng‘iroqlar, o‘quv ilovalari va bitta messenjer qoladi, qolganlari o‘chiriladi. Do‘stlariga oldindan aytdi: «Imtihongacha meni ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rmaysizlar, muhim bo‘lsa qo‘ng‘iroq qilinglar». Birinchi hafta qiyin bo‘ldi. Keyin u kunlari uzunlashganini his qildi. Imtihondan keyin ilovalarni qaytardi, lekin endi ulardan ancha kamroq foydalanadi — chunki ularsiz ham hayot qiziq ekanini bilib oldi.

Bugun qiling:

1. Raqamli parhezning bir darajasini tanlang va uni bir hafta sinab ko‘rish uchun yozib qo‘ying.

2. Telefon o‘rniga ishlatadigan uchta «o‘rinbosar» faoliyatni yozing va ularni tayyorlang.

3. Oilangizga dasturxon atrofida telefonsiz o‘tirishni taklif qiling.