Telefon muammosi ko‘pincha yolg‘iz hal bo‘lmaydi, chunki u ijtimoiy muammo. Siz do‘stlaringiz bilan bog‘liqsiz, ular sizga yozadi, javob kutadi. Agar siz bir necha soat javob bermasangiz, «nega yozmayapsan? xafa bo‘ldingmi?» degan xabarlar keladi. Ko‘p yoshlar aynan shu sababli telefonni qo‘yolmaydi: do‘stlarini xafa qilishdan, guruhdan chetda qolishdan qo‘rqadi. Psixologlar buni «nimanidir o‘tkazib yuborish qo‘rquvi» deb ham atashadi.

Bu muammoning yechimi — ochiq kelishuv. Do‘stlaringizga aniq va xotirjam ayting: «Men imtihonga tayyorlanyapman. Har kuni soat 15 dan 20 gacha telefonga qaramayman. Agar juda muhim bo‘lsa — qo‘ng‘iroq qil. Yozsang, kechqurun javob beraman». Ko‘pchilik buni tushunadi va hurmat qiladi. Ba’zilar hatto sizdan o‘rnak oladi.

Yana yaxshiroq variant — do‘stlar bilan birga qaror qabul qilish. Agar do‘stlaringiz ham imtihonga tayyorlanayotgan bo‘lsa, bitta umumiy qoida qabul qiling: o‘qish soatlarida hech kim yozmaydi. Yoki «telefonsiz o‘qish» guruhi tuzing: kutubxonada yoki kimningdir uyida birga o‘tirasiz, telefonlarni bitta qutiga solasiz, kim birinchi olsa — hammaga choy olib beradi. Bu kichik o‘yin intizomni qiziqarli qiladi.

Guruh chatlarida ham kelishsa bo‘ladi. Masalan, sinf chatida «kechki 22 dan keyin yozmaymiz» degan qoida. Yoki muhim xabarlar uchun alohida, faqat muhim narsa yoziladigan guruh: uy vazifasi, dars jadvali, rasmiy e’lonlar. Qolgan suhbatlar umumiy guruhda qoladi va uni siz o‘zingiz belgilagan vaqtda ko‘rasiz.

Ba’zan do‘stlar tushunmasligi ham mumkin. Kimdir «sen o‘zgarib qolding» deydi, kimdir masxara qiladi. Bunday paytda maqsadingizni eslang. Haqiqiy do‘st sizning muvaffaqiyatingizni xohlaydi va vaqtinchalik kamroq yozishishingizga chidaydi. Agar kimdir sizning o‘qishingizni doim buzishga harakat qilsa, bu haqda o‘ylab ko‘rishga arziydi.

Ota-ona va oila bilan ham kelishuv kerak. Ba’zan aynan oila a’zolari o‘qish paytida qo‘ng‘iroq qiladi yoki kichik yumushlarga chaqiradi. Ularga ham jadvalingizni tushuntiring. Ko‘p ota-onalar farzandining jiddiy tayyorlanayotganini ko‘rib, o‘zlari ham uni qo‘llab-quvvatlay boshlaydi. Ba’zi oilalarda ota-ona farzandining telefonini o‘qish soatlarida o‘zida saqlab turadi — agar buni o‘zingiz so‘rasangiz, bu jazo emas, yordam bo‘ladi.

Qarshi shahridan Jasur va uning uch do‘sti birga tibbiyotga tayyorlanishardi. Ular har kuni kechqurun guruh chatida soatlab gaplashib, keyin «vaqt yetmadi» deb nolishardi. Bir kun ular kelishib olishdi: har kuni soat 16 dan 19 gacha to‘rttasi ham telefonni o‘chiradi, 19 da qisqa qo‘ng‘iroq qilib, kim nima o‘qiganini aytadi. Kim rejani bajarmagan bo‘lsa, hafta oxirida hammaga somsa olib beradi. Bu kichik qoida ularni bir-biriga mas’ul qildi va to‘rttalasining ham o‘qishi sezilarli yaxshilandi.

Bugun qiling:

1. Eng yaqin uch do‘stingizga o‘qish soatlaringizni va qachon javob berishingizni yozib yuboring.

2. Imtihonga tayyorlanayotgan bir do‘stingiz bilan «telefonsiz birga o‘qish» uchun vaqt belgilang.

3. Oila a’zolaringizga o‘qish jadvalingizni ko‘rsating va o‘sha vaqtda nimada yordam bera olishlarini ayting.