Islomning to‘rtinchi ustuni — Ramazon oyida ro‘za tutish. Alloh taolo aytadi: «Ey iymon keltirganlar! Sizlardan oldingilarga farz qilinganidek, sizlarga ham ro‘za farz qilindi — shoyad taqvodor bo‘lsangiz» (Baqara surasi, 183-oyat ma’nosi). Oyatda ro‘zaning maqsadi aniq ko‘rsatilgan: taqvo, ya’ni Allohdan qo‘rqib, gunohlardan saqlanish odatini shakllantirish.

Ro‘za hijratning ikkinchi yilida farz qilingan. Ramazon oyining fazilati shundaki, Qur’on aynan shu oyda nozil qilina boshlagan: «Ramazon oyi — odamlar uchun hidoyat, hidoyat va furqonning ochiq dalillari bo‘lgan Qur’on nozil qilingan oydir. Sizlardan kim shu oyga yetsa, ro‘zasini tutsin» (Baqara surasi, 185-oyat ma’nosi).

Ro‘za nima? Fiqhda ro‘za — tong otishidan (subhi sodiqdan) quyosh botguncha niyat bilan yeyish, ichish va er-xotinlik munosabatidan tiyilishdir. Ammo uning ruhi bundan ham kengroq. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar: «Kim yolg‘on so‘zni va unga amal qilishni tark qilmasa, uning yeyish-ichishini tark qilishiga Allohning hojati yo‘q» (Buxoriy rivoyati, Abu Hurayra roziyallohu anhudan). Demak, ro‘zador faqat oshqozonini emas, tilini, ko‘zini, qulog‘ini ham tiyadi.

Ro‘zaning savobi beqiyos. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Kim Ramazon ro‘zasini iymon bilan va savobini Allohdan umid qilib tutsa, uning o‘tgan gunohlari kechiriladi» (Buxoriy va Muslim rivoyati). Hadisi qudsiyda Alloh taolo: «Odam bolasining har bir amali o‘zi uchun, faqat ro‘za bundan mustasno. U Men uchundir va uning mukofotini Men O‘zim beraman», deydi. Shu hadisda Payg‘ambarimiz: «Ro‘za — qalqondir. Sizlardan biringiz ro‘zador bo‘lgan kunida behayo so‘z aytmasin va baqirib-chaqirmasin. Agar kimdir u bilan so‘kishsa yoki urishmoqchi bo‘lsa, „Men ro‘zadorman“, desin», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Ro‘za kimga farz? Aqli raso, balog‘atga yetgan, sog‘lom va muqim (safarda bo‘lmagan) har bir musulmonga. Alloh taolo uzrli kishilarga yengillik bergan: «Sizlardan kim bemor yoki safarda bo‘lsa, boshqa kunlarda (tutib berishi lozim). Alloh sizlarga yengillikni xohlaydi, qiyinchilikni xohlamaydi» (Baqara surasi, 184–185-oyatlar ma’nosi). Bemor va musofir ro‘zani keyin qazo qiladi. Tuzalish umidi bo‘lmagan bemor va ro‘za tutishga qodir bo‘lmagan keksa kishilar har bir kun uchun fidya beradilar (Baqara surasi, 184-oyat ma’nosi). Homilador va emizikli ayollar, hayz va nifos holatidagi ayollar uchun ham alohida hukmlar bor. Fidya miqdori har yili O‘zbekiston musulmonlari idorasi tomonidan e’lon qilinadi.

Ro‘zaning odoblari:

Saharlik qilish. Payg‘ambarimiz: «Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bor», deganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati, Anas roziyallohu anhudan). Saharlikni tong otishiga yaqin qilish afzal.

Iftorni shoshiltirish. «Odamlar iftorni shoshiltirib tursalar, yaxshilikda bo‘ladilar» (Buxoriy va Muslim rivoyati, Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan). Quyosh botgani aniq bo‘lishi bilan og‘iz ochiladi. Payg‘ambarimiz xurmo bilan, u bo‘lmasa suv bilan iftor qilardilar (Abu Dovud va Termiziy rivoyati, Anas roziyallohu anhudan).

Qur’on o‘qish, duo qilish, sadaqa berish. Ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadilar: Payg‘ambarimiz odamlarning eng saxiysi edilar va Ramazonda, Jibril alayhissalom bilan uchrashib, Qur’onni takrorlab turganlarida, yanada saxiy bo‘lardilar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Ro‘zani nimalar buzadi? Asosiylari: bilib turib yeyish va ichish, er-xotinlik munosabati, ataylab og‘iz to‘la qusish va boshqalar. Unutib yeb-ichib qo‘ygan kishining ro‘zasi buzilmaydi: «Kim ro‘zador holida unutib yeb yoki ichib qo‘ysa, ro‘zasini davom ettirsin. Uni Alloh yedirib-ichiribdi», deganlar Payg‘ambarimiz (Buxoriy va Muslim rivoyati, Abu Hurayra roziyallohu anhudan). Ukol, dori, tish davolash kabi zamonaviy masalalar bo‘yicha ulamolarning batafsil fatvolari bor — ularni mahallangiz imomidan so‘rang.

Ramazonning so‘nggi o‘n kunligida Qadr kechasi bor. «Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir» (Qadr surasi, 3-oyat ma’nosi). Payg‘ambarimiz uni oxirgi o‘n kunlikning toq kechalarida izlashga buyurganlar (Buxoriy rivoyati, Oisha roziyallohu anhodan).

Ramazon oxirida fitr sadaqasi beriladi. U ro‘zadorni behuda so‘z va gaplardan poklaydi va kambag‘allar uchun taom bo‘ladi (Abu Dovud rivoyati, Ibn Abbos roziyallohu anhumodan). Hanafiy mazhabida fitr sadaqasi hayit namozidan oldin, imkoni bo‘lgan har bir musulmon o‘zi va qaramog‘idagilar uchun beradi. Uning miqdori ham har yili rasmiy e’lon qilinadi.

Ramazondan tashqari nafl ro‘zalar ham bor: dushanba va payshanba kunlari, har oyning o‘rtasidagi uch kun, Arafa kuni, Ashuro kuni va Shavvol oyidan olti kun. Bular haqida sahih hadislar mavjud.

Saboq: ro‘za — o‘z-o‘zini boshqarish maktabi. Halol taomdan ham tiyila olgan inson haromdan tiyilishga albatta qodir bo‘ladi.