Iymonning ikkinchi rukni — farishtalarga iymon. Farishtalar — Alloh taolo yaratgan, ko‘zga ko‘rinmaydigan, gunoh qilmaydigan va Allohning amrini so‘zsiz bajaradigan maxluqlardir. Qur’onda mo‘minlar haqida shunday deyiladi: «Payg‘ambar o‘ziga Robbisidan nozil qilingan narsaga iymon keltirdi, mo‘minlar ham. Har biri Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga va payg‘ambarlariga iymon keltirdi» (Baqara surasi, 285-oyat ma’nosi).

Farishtalar nimadan yaratilgan? Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Farishtalar nurdan yaratildi, jinlar olovning tutunsiz alangasidan yaratildi, Odam esa sizlarga vasf qilingan narsadan (tuproqdan) yaratildi» (Muslim rivoyati).

Farishtalarning xususiyatlari haqida Qur’on ko‘p ma’lumot beradi. Ular Allohga itoat qiladilar va gunoh qilmaydilar: «...Ular Allohning buyurgan narsasiga osiy bo‘lmaydilar va nima buyurilsa, shuni qiladilar» (Tahrim surasi, 6-oyat ma’nosi). Ular charchamaydilar: «Ular kechayu kunduz tasbeh aytadilar, sustlashmaydilar» (Anbiyo surasi, 20-oyat ma’nosi). Ular erkak yoki ayol emas, yemaydi ham, ichmaydi ham. Ibrohim alayhissalom huzuriga mehmon bo‘lib kelgan farishtalar uning taomiga qo‘l uzatmagani Qur’onda zikr qilingan (Hud surasi, 70-oyat ma’nosi).

Farishtalarning soni juda ko‘p, uni faqat Alloh biladi. Me’roj hadisida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Baytul Ma’mur haqida aytib, unga har kuni yetmish ming farishta kirishi va ular unga qaytib kelmasligini xabar berganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Ba’zi farishtalarning nomi va vazifasi bizga ma’lum qilingan:

Jibril alayhissalom — vahiy farishtasi. U Allohning kalomini payg‘ambarlarga yetkazgan. Qur’onda u «Ruhul amin» (ishonchli ruh) deb ham ataladi: «Uni Ruhul amin olib tushdi — sizning qalbingizga, ogohlantiruvchilardan bo‘lishingiz uchun» (Shuaro surasi, 193–194-oyatlar ma’nosi).

Mikoil alayhissalom — Qur’onda Jibril bilan birga zikr qilingan (Baqara surasi, 98-oyat). Ulamolar uning vazifasi yomg‘ir va rizq bilan bog‘liq ekanini aytishgan.

Isrofil alayhissalom — qiyomat kuni surga puflaydigan farishta. Qur’onda surga puflash bir necha joyda zikr qilinadi (masalan, Zumar surasi, 68-oyat).

O‘lim farishtasi — Qur’onda «malakul mavt» deb atalgan: «Ayting: sizlarga vakil qilingan o‘lim farishtasi joningizni oladi, so‘ngra Robbingizga qaytarilasiz» (Sajda surasi, 11-oyat ma’nosi). Xalq orasida u Azroil nomi bilan tanilgan.

Bulardan tashqari, har bir insonning amallarini yozib boruvchi farishtalar bor: «Albatta, ustingizda kuzatuvchilar bor — ulug‘ yozuvchilar. Ular nima qilayotganingizni biladilar» (Infitor surasi, 10–12-oyatlar ma’nosi). Ular «kiroman kotibin» deb ataladi. Qabrda savol beradigan farishtalar, jannat va do‘zax qo‘riqchilari, insonni Allohning amri bilan muhofaza qiladigan farishtalar ham bor (Ra’d surasi, 11-oyat ma’nosi).

Farishtalarga iymonning hayotimizga ta’siri qanday? Birinchidan, amallarimiz yozib borilayotganini bilish insonni so‘zi va ishiga ehtiyotkor qiladi. «U biror so‘z aytmaydiki, uning oldida tayyor turgan kuzatuvchi bo‘lmasa» (Qof surasi, 18-oyat ma’nosi). Ijtimoiy tarmoqda yozgan har bir izohimiz ham shu jumlaga kiradi.

Ikkinchidan, farishtalar mo‘minlar uchun duo qiladilar. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar: «Sizlardan biringiz namoz o‘qigan joyida o‘tirar ekan, toki tahorati buzilmasa, farishtalar uning haqiga: „Allohim, uni kechir, Allohim, unga rahm qil“, deb duo qilib turadilar» (Buxoriy rivoyati, Abu Hurayra roziyallohu anhudan). Ilm majlislari, Qur’on o‘qiladigan joylarni farishtalar o‘rab olishi haqida ham sahih hadislar bor (Muslim rivoyati).

Uchinchidan, farishtalar — itoatning namunasi. Ular hech qachon charchamay, e’tirozsiz ibodat qiladilar. Inson ularga to‘liq o‘xshay olmaydi, chunki unda nafs va xohish bor. Ammo aynan shuning uchun nafsini yengib, itoat qilgan insonning darajasi yuksak.

Farishtalar haqida ko‘p xalq rivoyatlari ham yuradi. Ularning ko‘pchiligi ishonchli manbaga ega emas. Mo‘minning yo‘li — Qur’on va sahih hadisda kelgan narsaga ishonish, kelmagan narsada esa o‘ylab topmaslik. Ko‘rinmas olam — g‘ayb ilmi Allohga xos, biz unga faqat vahiy orqali bilganimiz qadar ishonamiz.