Kabutar, tulki va laylak
Podshoh dedi:
— Endi menga boshqalarga dono maslahat berib, o‘zi esa shu maslahatga amal qilmaydigan odam haqida aytib ber.
Baydabo javob berdi:
— Hukmdorim, bunday odam boshqalarning yo‘lini yoritib, o‘zi qorong‘ida qolgan chiroqqa o‘xshaydi.
Bir baland xurmo daraxtining uchida bir kabutar uya qurib, har yili tuxum ochardi. Daraxt shunchalik baland ediki, uning ustiga chiqish juda mashaqqatli edi. Kabutar uyani zo‘rg‘a qurar, polaponlarini zo‘rg‘a o‘stirardi.
Lekin har yili polaponlari ulg‘ayganda, bir tulki daraxt tagiga kelib, qichqirardi:
— Ey kabutar, bolalaringni pastga tashla! Aks holda daraxtga chiqib, seni ham, bolalaringni ham yeyman!
Kabutar qo‘rqib, polaponlarini tashlab berardi. Tulki esa ularni yeb ketardi. Aslida tulki daraxtga chiqa olmasdi, faqat qo‘rqitardi.
Bir yili kabutar g‘amgin o‘tirganda, yoniga bir laylak qo‘ndi va so‘radi:
— Nega bunchalik g‘amginsan?
Kabutar dardini aytdi. Laylak dedi:
— Ey sodda, tulki daraxtga chiqa olmaydi. Bu safar u kelsa, unga ayt: «Chiqa olsang, chiq. Men bolalarimni bermayman, agar sen chiqsang, men uchib ketaman».
Laylak uchib ketdi. Tulki odatdagidek keldi va qichqirdi. Kabutar laylak o‘rgatgan gapni aytdi. Tulki tushundi: bu gap kabutarning o‘zidan chiqmagan.
— Bu gapni senga kim o‘rgatdi? — so‘radi tulki.
— Laylak, — dedi kabutar.
Tulki ko‘l bo‘yiga borib, laylakni topdi. Unga shirin so‘zlar aytib dedi:
— Ey dono laylak, bir narsani so‘rasam maylimi? Shamol o‘ng tomondan essa, boshingni qayerga yashirasan?
— Chap qanotim ostiga, — dedi laylak.
— Chap tomondan essa-chi?
— O‘ng qanotim ostiga.
— Agar har tomondan esib kelsa-chi?
— Unda boshimni orqamga, qanotlarim orasiga yashiraman.
— Qanday qilib? Ko‘rsatib ber-chi, men tasavvur qilolmayapman.
Laylak boshini qanotlari orasiga yashirib ko‘rsatdi. Shu zahoti tulki uning bo‘yniga tashlanib, uni o‘ldirdi va dedi:
— Ey o‘z dushmani, sen kabutarga dono maslahat berding, o‘zing esa o‘zingni himoya qila olmading!
Baydabo dedi:
— Hukmdorim, nasihatni boshqalarga berishdan avval o‘zimiz unga amal qilishimiz kerak. Aks holda bilimimiz bizga emas, faqat boshqalarga foyda beradi.