Podshoh dedi:

— Endi menga shunday odam haqida aytib ber: u izlagan narsasini topadi, lekin qo‘liga kirgach, uni boy beradi.

Baydabo javob berdi:

— Hukmdorim, biror narsani topish uni saqlashdan osonroq. Kim qo‘lidagi narsani ehtiyot qilmasa, uni nodonligi tufayli yo‘qotadi. Maymun va toshbaqaning hikoyasi bunga misol.

Bir orolda maymunlar yashardi. Ularning podshohi Mohir degan maymun edi. U qarib, kuchdan qolgach, yosh bir maymun unga qarshi chiqib, taxtidan ag‘dardi va oroldan haydab yubordi. Mohir dengiz qirg‘og‘iga yetib keldi va u yerdagi katta anjir daraxtiga chiqib, o‘sha yerda yashay boshladi.

Bir kuni u anjir yeb o‘tirganda, bir anjir qo‘lidan tushib, suvga ketdi. Suvdan «shalop» degan yoqimli ovoz chiqdi. Maymunga bu ovoz yoqib qoldi va u ermak uchun anjirlarni birin-ketin suvga tashlay boshladi. Pastda, suvda bir toshbaqa suzib yurardi. U har tushgan anjirni yeb: «Bu maymun anjirlarni menga ataylab tashlayapti», deb o‘yladi. Toshbaqa qirg‘oqqa chiqib, maymun bilan tanishdi. Ular suhbatlasha-suhbatlasha qalin do‘st bo‘lib qolishdi. Toshbaqa kunlar bo‘yi uyiga qaytmay, maymunning yonida o‘tiradigan bo‘ldi.

Toshbaqaning xotini erining uyga kelmay qo‘yganidan xafa bo‘ldi. U qo‘shnisiga dardini aytdi. Qo‘shnisi dedi: «Ering qirg‘oqda bir maymun bilan do‘stlashib qolibdi. U seni o‘sha maymun uchun tashlab qo‘ydi. Agar maymun o‘lmasa, ering qaytmaydi». Toshbaqaning xotini o‘zini kasallikka soldi.

Toshbaqa uyiga qaytib, xotinini og‘ir yotgan holda ko‘rdi. Qo‘shni xotin unga dedi:

— Xotiningning kasali og‘ir. Tabiblar aytishdiki, unga faqat maymunning yuragi shifo beradi.

Toshbaqa qattiq o‘yga toldi: «Maymunning yuragini qayerdan topaman? Mening yagona maymun do‘stim bor. Unga xiyonat qilsam, gunoh bo‘ladi. Xotinimni o‘limga tashlab qo‘ysam, bu ham gunoh». Oxiri u xotinini tanladi va qirg‘oqqa qaytdi.

Maymun do‘stini ko‘rib quvondi:

— Qayerda yurding, do‘stim? Seni sog‘indim.

— Seni ham sog‘indim, — dedi toshbaqa. — Lekin men senga hamisha mehmon bo‘lib keldim, sen esa hech qachon mening uyimga kelmading. Bugun seni mehmonga taklif qilgani keldim. Mening orolim bor, unda mevalar ko‘p. Ustimga min, seni olib boraman.

Maymun quvonib, toshbaqaning ustiga mindi. Toshbaqa suzib ketdi. Dengizning o‘rtasiga borganda u to‘xtab qoldi va o‘ylanib qoldi. Qilmoqchi bo‘lgan ishidan uyalib ketdi. Maymun buni sezdi va o‘zicha o‘yladi: «Do‘stim nega to‘xtadi? Balki uning ko‘nglida menga nisbatan yomon niyat paydo bo‘lgandir. Ehtiyot bo‘lishim kerak».

— Nega to‘xtading? — so‘radi maymun.

— Uyimga borsak, xotinim kasal, seni munosib kutib ololmaydi, deb xijolat bo‘lyapman.

— Xijolat bo‘lma, — dedi maymun. — Do‘stlar orasida bunday narsalar ahamiyatsiz. Xotiningning kasali nima?

— Tabiblar aytishdiki, unga faqat maymunning yuragi shifo beradi, — dedi toshbaqa beixtiyor.

Maymun ichida dahshatga tushdi, lekin o‘zini xotirjam tutdi va dedi:

— E, do‘stim, nega buni avvalroq aytmading? Biz maymunlar yo‘lga chiqqanda yuragimizni o‘zimiz bilan olib yurmaymiz. Uni daraxtda qoldiramiz, toki yo‘lda biror kishi uni o‘g‘irlab ketmasin. Agar xohlasang, qaytaylik, yuragimni olib kelay, keyin xotiningga beraman. Do‘stning xotiniga shifo berish men uchun sharaf.

Toshbaqa xursand bo‘lib, ortiga qaytdi. Qirg‘oqqa yetishlari bilan maymun sakrab anjir daraxtiga chiqib oldi va pastga tushmay qo‘ydi. Toshbaqa uzoq kutdi, keyin chaqirdi:

— Do‘stim, yuragingni olib tush, kech bo‘ldi!

Maymun kuldi:

— Nahotki men eshak bo‘lsam? Sen meni eshakka o‘xshatyapsanmi? Tulki va sherning hikoyasida eshakning na yuragi, na qulog‘i bo‘lgan.

— Qanday hikoya ekan?

— Bir sher qo‘tir kasaliga uchrab, ovga chiqolmay qoldi. Uning yonida bir tulki xizmat qilardi. Tabiblar sherga: «Senga faqat eshakning qulog‘i va yuragi shifo beradi», deyishdi. Tulki bir kirchining eshagini aldab, «Seni o‘tloqqa olib boraman», deb sherning huzuriga olib keldi. Sher eshakka tashlandi, ammo kuchsiz bo‘lgani uchun uni ushlab qololmadi, eshak qochib ketdi. Tulki uni yana aldab, «Senga hech narsa bo‘lmaydi, sher seni o‘ynatmoqchi edi», deb qaytarib keldi. Bu safar sher eshakni o‘ldirdi va tulkiga: «Men yuvinib kelguncha qarab tur», dedi. Tulki esa eshakning qulog‘i va yuragini o‘zi yeb qo‘ydi. Sher qaytib, ular yo‘qligini ko‘rib so‘radi: «Qulog‘i va yuragi qani?» Tulki dedi: «Hukmdorim, agar uning yuragi bo‘lganida edi, u ikkinchi marta aldanib kelmasdi. Agar qulog‘i bo‘lganida edi, birinchi marta aldanganini eshitgan bo‘lardi». Men ham o‘sha eshakdek ikkinchi marta aldanmayman, do‘stim. Sen menga xiyonat qilding. Bundan keyin men senga ishonmayman. Qaytib ket.

Toshbaqa uyalib, boshini egib, ortiga suzib ketdi.

Baydabo dedi:

— Hukmdorim, toshbaqa qo‘lidagi qimmatli do‘stni nodonligi bilan boy berdi. Maymun esa xavf ichida ham aqlini yo‘qotmagani uchun omon qoldi. Aqlli zot qiyin damda sarosimaga tushmaydi, chora izlaydi.