Yetti ko‘nikma
Birinchi ko‘nikma — faol bo‘lish. Kovi fikricha, voqea bilan bizning javobimiz orasida kichik oraliq bor va shu oraliqda tanlash erkinligimiz yashaydi. Faol odam o‘z harakatlari uchun javobgarlikni oladi, ob-havo, ota-ona, o‘qituvchi yoki hukumatni ayblab o‘tirmaydi. Kovi ikki doira haqida gapiradi: tashvish doirasi — bizni bezovta qiladigan hamma narsa, va ta’sir doirasi — biz haqiqatan o‘zgartira oladigan narsalar. Faol odam kuchini ta’sir doirasiga sarflaydi va vaqt o‘tib bu doira kengayadi. Passiv odam esa o‘zgartira olmaydigan narsalardan shikoyat qilib, kuchini behuda sarflaydi.
Ikkinchi ko‘nikma — yakunni ko‘z oldida tutib boshlash. Kovi o‘quvchiga g‘aroyib mashq taklif qiladi: o‘z dafn marosimingizni tasavvur qiling va u yerda oila a’zolaringiz, do‘stlaringiz, hamkasblaringiz siz haqingizda nima deyishini xohlaysiz, deb o‘ylang. Bu savol hayotdagi asl qadriyatlaringizni ochib beradi. Shundan kelib chiqib, Kovi har kimga shaxsiy missiya — hayotda nimaga intilishi, qanday inson bo‘lishi haqidagi qisqa yozma bayon tuzishni maslahat beradi. Har qanday ish ikki marta yaratiladi: avval xayolda, keyin haqiqatda. Uy qurishdan oldin chizma chiziladi.
Uchinchi ko‘nikma — muhimini birinchi qilish. Bu yerda Kovi mashhur vaqt matritsasini taklif qiladi. Ishlar ikki o‘lchov bo‘yicha baholanadi: shoshilinchmi yoki yo‘qmi, muhimmi yoki yo‘qmi. Shundan to‘rt guruh chiqadi. Shoshilinch va muhim ishlar — inqirozlar, muddati yetib kelgan topshiriqlar. Shoshilinch emas, lekin muhim ishlar — rejalashtirish, o‘qish, sog‘liq, munosabatlarni mustahkamlash. Shoshilinch, lekin muhim emas ishlar — ko‘p qo‘ng‘iroqlar, keraksiz yig‘ilishlar, boshqalarning mayda iltimoslari. Na shoshilinch, na muhim ishlar — maqsadsiz telefon titkilash, vaqt o‘tkazish. Kovi fikricha, samarali odamlar ikkinchi guruhga — muhim, lekin shoshilinch bo‘lmagan ishlarga ko‘proq vaqt ajratadi. Shunda inqirozlar ham kamayadi. Buning uchun «yo‘q» deyishni o‘rganish kerak.
To‘rtinchi ko‘nikma — «ikkimiz ham yutamiz» deb o‘ylash. Ko‘p odamlar hayotni bir kishi yutib, boshqasi yutqazadigan musobaqa deb biladi. Kovi esa munosabatlarda har ikki tomonga foyda keltiradigan yechim izlashni taklif qiladi. Agar bunday yechim topilmasa, halol kelishuvga erishmaslik ham — yaxshi variant. Bu ko‘nikmaning asosida yetuk xarakter turadi: ham jasorat (o‘z manfaatini himoya qilish), ham hurmat (boshqaning manfaatini ham hisobga olish).
Kovi bu yerda «hissiy bank hisobi» tushunchasini ham beradi. Har bir munosabatda biz go‘yo hisob raqamiga pul qo‘yamiz yoki undan yechib olamiz. Va’dani bajarish, kechirim so‘rash, kichik e’tibor — bu «omonat». Yolg‘on, hurmatsizlik, aytilgan so‘zning bajarilmasligi — «yechib olish». Hisobda ishonch ko‘p bo‘lsa, hatto xato qilsangiz ham munosabat buzilmaydi.
Beshinchi ko‘nikma — avval tushunishga, keyin tushunilishga intilish. Kovi fikricha, ko‘pchilik suhbatdoshni tushunish uchun emas, javob berish uchun tinglaydi. U chinakam tinglashni — boshqaning nuqtai nazarini, hissiyotini uning ko‘zi bilan ko‘rishga harakat qilishni o‘rgatadi. Shifokor tashxis qo‘ymasdan dori yozmaganidek, biz ham odamni tushunmasdan maslahat bermasligimiz kerak.
Oltinchi ko‘nikma — sinergiya. Bu so‘z bir nechta qismning birgalikdagi kuchi ularning alohida kuchlari yig‘indisidan katta bo‘lishini bildiradi. Turli fikrdagi odamlar bir-birini hurmat qilib, ochiq muloqot qilsa, ular hech biri yolg‘iz o‘ylab topa olmaydigan yangi, uchinchi yechimni topadi. Kovi farqlarni tahdid emas, boylik deb ko‘rishni o‘rgatadi.
Yettinchi ko‘nikma — arrani charxlash. Kovi daraxt arralayotgan odam haqida masal aytadi: u soatlab charchab ishlaydi, lekin arrasi o‘tmaslashgan. Unga arrani charxlashni maslahat berishsa, «vaqtim yo‘q, arralashim kerak» deydi. Inson ham o‘zini muntazam yangilab turishi kerak — to‘rt yo‘nalishda: jismoniy (sport, uyqu, ovqatlanish), aqliy (o‘qish, o‘rganish), ijtimoiy-hissiy (munosabatlar, xizmat) va ma’naviy (qadriyatlar, tafakkur, ibodat). Bu ko‘nikma qolgan oltitasiga kuch beradi.