Navoiy ilm ahlini juda yuksak qadrlaydi. Uning nazarida haqiqiy olim — jamiyatning chirog‘i: odamlar qorong‘ida yo‘l topa olmay qolganda unga murojaat qiladi. Olimning ilmi butun bir elga foyda keltiradi, qilgan xatosi esa butun bir elni adashtiradi. Shuning uchun olimdan talab ham boshqalardan ko‘ra kattaroq.

Navoiy amalsiz ilmni qattiq qoralaydi. U shunday olimlarni ko‘rganini aytadi: minbarda boshqalarga to‘g‘rilikni o‘rgatadi, o‘zi esa egri yo‘ldan yuradi; tamagirlikni la’natlaydi, o‘zi esa mansab va sovg‘a ilinjida yuradi. Bunday odamning ilmi, deydi Navoiy, ustiga kitob ortilgan ulovnikidek: yuki og‘ir, ammo undan o‘zi hech narsa olmagan.

Haqiqiy olimning belgilari esa — kamtarlik, ilmini sotmaslik, bilmagan narsasini «bilmayman» deyishdan uyalmaslik va o‘rgangan narsasiga avvalo o‘zi amal qilish. Navoiy bunday olimni mevali daraxtga qiyoslaydi: mevasi ko‘paygan sari shoxlari yerga egiladi.

Ibratli hikoyat (Sharq rivoyatlaridan). Bir kishi donishmandning oldiga kelib: «Men ko‘p kitob o‘qidim, ko‘p narsani yod oldim, endi menga nima qoldi?» — deb so‘rabdi. Donishmand unga bir to‘la ko‘zani ko‘rsatibdi: «Bu ko‘zaga suv to‘ldirilgan, lekin hech kim undan ichmasa, bir kun kelib suv aynib qoladi. Ilm ham shunday: unga amal qilinmasa, yodingdagi so‘zlar aynigan suvdek bo‘lib qoladi. Endi senga qolgani — o‘rganganingni yashash».

Bugungi kun uchun: diplom va unvon hali ilm emas. Ilm odamning xulqida, qarorlarida, so‘zi bilan ishining bir-biriga mos kelishida ko‘rinadi. Biror narsani o‘rgandingizmi — avval o‘zingiz qo‘llang, keyin boshqalarga o‘rgating.