Savdogar haqida
Savdogarlar haqidagi faslda Navoiy bu kasbning ikki yuzini ko‘rsatadi. Bir tomondan, savdogar shaharlar va mamlakatlar o‘rtasida ko‘prik: u bir yurtning mollarini boshqasiga olib boradi, odamlar kerakli narsalariga shu tufayli ega bo‘ladi. Halol savdogar uzoq yo‘llarda mashaqqat chekadi, cho‘l va dovonlardan o‘tadi, molini xavf-xatardan asraydi — uning foydasi shu mehnatning haqqi.
Ikkinchi tomondan, Navoiy foyda hirsiga berilib, insofni unutgan savdogarni qoralaydi. Bunday odam tarozidan uradi, yomon molni yaxshi deb sotadi, qasam ichib aldaydi, arzon olib, odamlarning muhtojligidan foydalanib, qimmatga sotadi. Uning hirsi to‘ymaydi: bir tilla topsa, o‘nta bo‘lishini, o‘nta topsa, yuzta bo‘lishini istaydi va shu yo‘lda ham dinini, ham tinchini yo‘qotadi.
Navoiyning fikricha, savdoning barakasi halollikda. Aldab topilgan foyda qo‘lda qo‘r kabi yonib turadi va ko‘pincha egasini kuydiradi; halol topilgan oz foyda esa yillar davomida xizmat qiladi.
Ibratli hikoyat (Sharq rivoyatlaridan). Bir bozorda ikki baqqol yonma-yon savdo qilarkan. Biri tarozining bir pallasiga yashirincha qo‘rg‘oshin yopishtirib qo‘yibdi, ikkinchisi esa doim bir siqim ortiq qo‘shib berarkan. Dastlab birinchisi ko‘proq foyda ko‘ribdi. Biroq bir kuni bir xaridor uyida mahsulotni qayta tortib ko‘ribdi va aldov bilinib qolibdi. Gap butun mahallaga tarqalibdi va bir oy o‘tmay birinchi baqqolning do‘koni bo‘shab qolibdi. Ikkinchisining oldida esa navbat uzayib boraveribdi. Uning foydasi har bir savdoda oz edi, lekin u har kuni savdo qilardi.
Bugungi kun uchun: savdo bugun internetga ko‘chdi, lekin qoida o‘sha-o‘sha. Mahsulot haqida rostini yozish, va’da qilgan vaqtda yetkazish, xaridorni bir martalik «o‘lja» emas, uzoq muddatli hamkor deb bilish — Navoiy aytgan barakaning zamonaviy ko‘rinishi. Ishonch — sotuvchining eng qimmatli sarmoyasi.